V SA/Wa 586/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Izabella Janson, Sędzia WSA - Małgorzata Rysz, Sędzia WSA - Barbara Mleczko – Jabłońska (spr.), , Protokolant - Marcin Woźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 września 2009 r. sprawy ze skargi E. M. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] marca 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej z tytułu działania "ułatwienia startu młodym rolnikom"; oddala skargę. Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przez E. R. jest decyzja Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: Prezesa ARiMR) z [...] marca 2009r., nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z [...] sierpnia 2008r. nr [...]. o odmowie przyznania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013. Stan faktyczny w sprawie przedstawia się następująco: W dniu [...] maja 2008r., E. R. złożyła w [...] Oddziale Regionalnym ARiMR w P. wniosek o przyznanie pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013. Na podstawie przedstawionych przez wnioskodawczynię dokumentów tj. odpisu z księgi wieczystej Kw nr [...] z [...] maja 2008r., wynika, iż część gospodarstwa stanowi przedmiot współwłasności z bratem – S. R., zatem nie jest to małżeńska wspólność majątkowa. Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w P. decyzją z [...] sierpnia 2008r., wydaną na podstawie art. 20 ust. 2 pkt 2 ustawy z 7 marca 2007r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz.U. z 2007, nr 64, poz. 427 ze zm.) oraz § 15 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Rozwoju Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 17 października 2007r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom", objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. z 2007r., Nr 200, poz. 1443 z późn. zm.) dalej zwanego "rozporządzeniem", odmówił skarżącej przyznania pomocy finansowej z tytułu działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom". Dyrektor Oddziału wskazał, iż pomoc finansowa w ramach tego programu może być przyznana osobie fizycznej, której gospodarstwo nie będzie stanowiło przedmiotu współwłasności lub współposiadania (z wyjątkiem małżeńskiej wspólności majątkowej) w dniu złożenia wniosku o przyznanie pomocy. Z przedstawionej wynika, iż E. R. jest współwłaścicielką nieruchomości o powierzchni 7.4200 ha wraz ze S. R., zatem nie jest spełniona ww. przesłanka. W dniu [...] września 2008r., wpłynęło do organu pismo, w którym producentka rolna złożyła od powyższej decyzji odwołanie zarzucając jej naruszenie § 2 ust. 1 pkt 1 lit a) rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 17 października 2007r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013. Zdaniem wnioskodawczyni, zapis "gospodarstwo nie będzie stanowiło przedmiotu współwłasności lub współposiadania, z wyjątkiem małżeńskiej wspólności majątkowej" dotyczy gospodarstwa w całości i nie precyzuje jednoznacznie, że nie dopuszcza się również częściowej współwłasności lub współposiadania z osobami innymi niż współmałżonek, jeżeli grunty te nie mają wpływu na spełnienie wymogów programu. E. R. podniosła również, iż powierzchnia jej gospodarstwa bez działki będącej przedmiotem współwłasności spełnia warunek średniej wielkości gospodarstwa przyjętego na terenie województwa [...]. Po rozpatrzeniu odwołania, Prezes ARiMR decyzją z [...] marca 2009r.,utrzymał w mocy decyzję organu I instancji na podstawie art.138 § 1 pkt 1 kpa. W uzasadnieniu decyzji Prezes ARiMR wskazał, iż E. R. w dniu [...] maja 2008r., stała się właścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni całkowitej 11,1446 ha, udziału wynoszącego 1/3 części nieruchomości o powierzchni 7,42 ha oraz udziału wynoszącego 2/3 części nieruchomości o powierzchni 3,385 ha (akt notarialny Rep. [...] nr [...] umowa darowizny i ustanowienie służebności osobistych). Z odpisu z ksiąg wieczystych wynika, iż na dzień składania wniosku E. R. była współwłaścicielką w 1/3 części nieruchomości o powierzchni 7,42 ha, która stanowi działkę rolną zabudowaną oraz łąkę. Dalej w uzasadnieniu organ odwoławczy podał, iż w przedmiotowej sprawie ma zastosowanie § 26a ust. 2 rozporządzenia, który stanowi, że "(w) roku 2008, w okresie do dnia 30 czerwca, o przyznanie pomocy mogą się ubiegać również inne niż określone w ust. 1 osoby fizyczne, które nabyły gospodarstwo, nawet jeżeli nabycie to nastąpiło przed dniem wejścia w życie rozporządzenia oraz rozpoczęły prowadzenie działalności rolniczej nie wcześniej niż w okresie 14 miesięcy przed dniem złożenia wniosku o przyznanie pomocy, jeżeli są spełnione pozostałe warunki jej przyznania, z tym że do tych osób stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące przyznawania pomocy osobom fizycznym, o których mowa w § 7 ust. 1". Prezes ARiMR wskazał, iż zgodnie z treścią § 2 ust. 1 pkt. 1 lit. a tiret trzecie rozporządzenia stanowi: " pomoc finansowa w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem, zwana dalej "pomocą", jest przyznawana osobie fizycznej, która, z zastrzeżeniem § 7, do dnia złożenia wniosku o przyznanie pomocy nie prowadziła działalności rolniczej i po raz pierwszy rozpocznie prowadzenie działalności rolniczej w gospodarstwie rolnym w rozumieniu art. 55³ Kodeksu cywilnego.", zwanym dalej "gospodarstwem", jeżeli w wymaganym okresie gospodarstwo nie będzie stanowiło przedmiotu współwłasności lub współposiadania, z wyjątkiem małżeńskiej wspólności majątkowej". Zdaniem organu II instancji, w sprawie zasadnicze znaczenie ma ustalenie, czy przedmiotowa nieruchomość stanowi integralną część gospodarstwa rolnego wnioskodawczyni, zgodnie z art. 55³ Kodeksu cywilnego, "za gospodarstwo rolne uważa się grunty rolne wraz z gruntami leśnymi, budynkami lub ich częściami, urządzeniami i inwentarzem, jeżeli stanowią lub mogą stanowić zorganizowaną całość gospodarczą oraz prawami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa rolnego". Organ odwoławczy uznał, że jeżeli producentka rolna planuje prowadzenie produkcji zwierzęcej oraz roślinnej, a na przedmiotowej nieruchomości znajduje się grunt rolny zabudowany oraz łąka, należy domniemywać, iż stanowi ona część składową niniejszego gospodarstwa. Ponadto, jak podkreślił Prezes ARiMR fakt, iż gospodarstwo spełnia warunek minimalnej powierzchni gospodarstwa bez nieruchomości stanowiącej przedmiot współwłasności nie ma znaczenia w przedmiotowej sprawie. Zatem jak podkreślił, producentce rolnej nie można przyznać pomocy z uwagi na fakt, że nie zostały spełnione przesłanki warunkujące przyznanie pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" określone w § 2 ust. 1 pkt 1 lit. a tiret trzecie rozporządzenia. Od powyższego rozstrzygnięcia E. R. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżąca nie zgadza się z ww. decyzją Prezesa ARiMR, gdyż jest ona jej zdaniem niezgodna z prawem. Producentka rolna, jak przyznaje spełniła wszystkie warunki uzyskania pomocy finansowej wymienione w rozporządzeniu Ministra Rozwoju Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007r., w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznania pomocy finansowej, objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013. Wedle autorki skargi faktem bezspornym jest to, że posiada udział obejmujący 1/3 przedmiotowej nieruchomości, na której prowadzi samodzielnie gospodarstwo rolne, a pozostałe 2/3 nieruchomości to własność brata – S. R., który na swojej części również samodzielnie prowadzi gospodarstwo rolne. E. R. podkreśla przy tym, iż jej gospodarstwo obejmuje 14,5296 ha, tj. nieruchomość której jest jedyną właścicielką czyli spełnia kryteria obszarowe narzucone rozporządzeniem Ministra Rolnictwa. Dalej zauważa producentka rolna, iż nie ma podstaw ku temu by gospodarstwo brata i jej traktować jako zorganizowaną całość gospodarczą albowiem, jak przyznaje nie ma żadnego wpływu na decyzje podejmowane przez brata w tym zakresie. Nie zgadza się też, jak podkreśla ze stanowiskiem organu odwoławczego, który przyjmuje, że nieruchomość brata na której znajduje się grunt rolny zabudowany oraz łąka potrzebny jest do planowanej przez nią produkcji roślinnej i zwierzęcej. Producentka rolna zauważa, że jej plany obejmują tylko gospodarstwo które jest w jej posiadaniu, bez udziału należącego do brata, tym samym spełnia warunki do przyznania pomocy finansowej w ramach wspomnianego Programu. W odpowiedzi na skargę Prezes ARiMR podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zdaniem Sądu skarga E. R. okazała się niezasadna. W sprawie bezspornym pozostaje fakt, iż producentka rolna w dniu [...] maja 2008r., złożyła w [...] Oddziale Regionalnym ARiMR wniosek o przyznanie pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 i że pomoc finansowa w ramach tegoż działania jest przyznawana w oparciu o przepisy rozporządzenia Ministra Rozwoju Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom", objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. z 2007r., Nr 200, poz. 1443 z późn. zm.), w zw. z przepisami ustawy z dnia 7 marca 2007r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz.U. z 2007, nr 64, poz. 427 ze zm.). W sprawie ma zastosowanie § 26a ust. 2 ww. rozporządzenia, który był materialno prawną podstawą zaskarżonej decyzji, który stanowi że "(w) 2008r., w okresie do 30 czerwca, o przyznanie pomocy mogą się ubiegać również inne niż określone w ust. 1 osoby fizyczne, które nabyły gospodarstwo, nawet jeżeli nabycie to nastąpiło przed dniem wejścia w życie rozporządzenia, oraz rozpoczęły prowadzenie działalności rolniczej nie wcześniej niż w okresie 14 miesięcy przed dniem złożenia wniosku o przyznanie pomocy, jeżeli są spełnione pozostałe warunki jej przyznania, z tym że do tych osób stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące przyznawania pomocy osobom fizycznym, o których mowa w § 7 ust. 1." Ww. rozporządzenie przewiduje, że pomoc przysługuje (oczywiście gdy zostaną spełnione pozostałe przesłanki), jeśli wnioskodawca - osoba fizyczna - do dnia złożenia wniosku nie prowadziła działalności rolniczej (§ 2 ust. 1 pkt. 1 lit. a stanowi, że pomoc finansowa w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem, jest przyznawana osobie fizycznej, która, z zastrzeżeniem § 7, do dnia złożenia wniosku o przyznanie pomocy nie prowadziła działalności rolniczej i po raz pierwszy rozpocznie prowadzenie działalności rolniczej w gospodarstwie rolnym w rozumieniu art. 55³ Kodeksu cywilnego, jeżeli w wymaganym okresie gospodarstwo to nie będzie stanowiło przedmiotu współwłasności lub współposiadania, z wyjątkiem małżeńskiej wspólności majątkowej. Zgodnie z tym przepisem za gospodarstwo rolne uważa się grunty rolne wraz z gruntami leśnymi, budynkami lub ich częściami, urządzeniami i inwentarzem, jeżeli stanowią lub mogą stanowić zorganizowaną całość gospodarczą, oraz prawami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. W przedmiotowej sprawie E. R. w dniu [...] maja 2008r., aktem notarialnym Rep. [...] nr [...] otrzymała gospodarstwo składające się z nieruchomości o powierzchni 14,4296 ha co do której jest jedyną właścicielką oraz udział wynoszący 1/3 nieruchomości o powierzchni 7,42 ha. Dokonana przez skarżącą interpretacja gospodarstwa rolnego oparta została na założeniu, że będące w jej posiadaniu nieruchomości rolne i udział w tymże gospodarstwie brata producentki rolnej nie można traktować jako zorganizowanej całości gospodarczej, gdyż jak twierdzi "nie mam żadnego wpływu na decyzje podjęte przez brata", przeczy wspomnianej definicji gospodarstwa rolnego przyjętego w kodeksie cywilnym. Artykuł 553 k.c. uznaje za gospodarstwo rolne te składniki, które stanowią pewien zorganizowany, spójny minisystem gospodarczy zdolny do osiągania założonych celów, jakie zakłada producent rolny. Gospodarstwo przestaje być zorganizowaną całością, jeżeli brak jednego z elementów tego minisystemu uniemożliwia prowadzenie normalnej działalności w zakresie produkcji rolnej lub hodowlanej np. brak budynków inwentarskich, pastwiska. Żaden ze składników gospodarstwa rolnego wymienionych w art. 553 k.c., niezespolony z pozostałymi, nie nadaje sam przez się gospodarstwu cechy zorganizowanej całości (vide: komentarz do kodeksu cywilnego [w:] K. Piasecki, Kodeks cywilny. Księga pierwsza. Część ogólna. Komentarz, Zakamycze, 2003). Producentka rolna, jak ujęła to w swoim wniosku z [...] maja 2008r., w dziale XIV. "Oświadczenie o posiadanych / zadeklarowanych do przejęcia działkach ewidencyjnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego" jest właścicielką, ale również współposiadaczką przedmiotowej nieruchomości, a nieruchomość ta stanowi przedmiot współwłasności, która nie jest małżeńską wspólnością majątkową. Po wezwaniu do złożenia wyjaśnień, skarżąca w dniu [...] lipca 2008r., przedstawiła korektę przedmiotowego wniosku. W zestawieniu tym ujęła tylko tę część gospodarstwa rolnego, co do tych nieruchomości, które stanowią jej wyłączną własność. Zatem najważniejsze w sprawie jest ustalenie ponad wszelką wątpliwość, iż część nieruchomości wnioskodawczyni i jej brata stanowi jedną zorganizowaną funkcjonalnie, terytorialnie całość. Program pomocowy, w którym chce uczestniczyć producentka rolna stawia sobie za cel wsparcie młodych rolników czyli takich, którzy po raz pierwszy podejmują prowadzenie działalności rolniczej jako osoby kierujące gospodarstwem, bo tylko autonomiczne, niezależne prowadzenie, kierowanie gospodarstwem sprawi, iż zostanie osiągnięty cel. Dlatego, też między innymi został ustanowiony, o czym wyżej Sąd wspominał wymóg, by gospodarstwo, na którym wnioskodawczyni będzie prowadziła przyszła działalność rolniczą, nie stanowiło przedmiotu współwłasności. Bo wtedy naturalną konsekwencją będzie fakt, iż przyszła beneficjentka takiego programu nie będzie mogła podejmować decyzji dotyczących prowadzenia działalności rolniczej w sposób samodzielny, niezależny, bo producentka rolna, nie jest osobą władającą całością gospodarstwa. Nie można przyjąć, mimo że tak chciałaby skarżąca, że gospodarstwo jej oraz brata S. to dwa oddzielne gospodarstwa, które wyrażają się autonomią w ich prowadzeniu. Nie wyraża się to kryteriach obszarowych, o których wspomina młoda rolniczka, gdyż powierzchnia nieruchomości rolnej stanowiąca jej własność niezależnie od obszaru stanowi dalej część większej zorganizowanej całości. Sąd zauważa, że nawet jeśli producentka rolna twierdzi, iż nie będzie prowadziła działalności rolniczej na części należącej również do brata, to zorganizowaną całość gospodarczą stanowią te grunty, które chociażby potencjalnie mogą stanowić zorganizowaną całość gospodarczą, np. bez jej wykorzystania w początkowym okresie produkcyjnym. Zatem bezspornie należy do tak zorganizowanej całości zaliczyć nieruchomość, której wnioskodawczyni działania jest współwłaścicielką. Nie można przy tym podzielić stanowiska skarżącej, iż jest uprawniona do przyznania pomocy finansowej z przedmiotowego programu. Mimo, że działki rolne których jest wyłączną właścicielką spełniają kryteria pomocowe, tak w zakresie towarowości, jak i obszaru to do przyznania pomocy z tytułu "Ułatwiania startu młodym rolnikom" nie może być zgłoszona jedynie część gospodarstwa rolnego. Producentka rolna powinna mieć na względzie cel pomocy w ramach tak przyjętego programu, którym jest ułatwienie młodym osobom rozpoczęcia samodzielnej pracy w ramach rozumianego zgodnie z art. 553 k.c. gospodarstwa rolnego, poprzez częściowe sfinansowanie koncepcji takiej młodej osoby na poprowadzenie swego gospodarstwa i jego rozwój. Priorytetem, który podlega ocenie przez organ jest zawsze możliwość kierowania gospodarstwem przez młodą rolniczkę, aby móc nim kierować w rozumieniu podejmowania decyzji gospodarczych, kierunków jego rozwoju i rolniczego wykorzystania wszystkich jego składników, w tym gruntów, rolnikowi takiemu musi służyć tytuł do takiego gospodarstwa z wyłączeniem innych osób. Kierowanie będzie skuteczne, a decyzje podejmowane np. o powiększeniu hodowli, remoncie budynków inwentarskich, będą przemyślane gdy staną się niezależne od woli innych osób. Konkludując, organ zasadnie odmówił przyznania pomocy finansowej, uznając, iż E. R. nie spełniła przesłanki wynikającej z § 2 ust. 1 pkt. 1 lit. a) tiret trzecie rozporządzenia Ministra Rozwoju Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 17 października 2007r., w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom", objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. z 2007r., Nr 200, poz. 1443 z późn. zm.) Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Dlatego też Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.