V SA/Wa 588/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński, Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak (spr.), Sędzia WSA - Bożena Zwolenik, Protokolant sekretarz - Maryla Wiśniewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 października 2018 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2018 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne; oddala skargę. Pismem z [...] września 2017 r. E.S. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w W. o umorzenie nieopłaconych należności z tytułu składek. W uzasadnieniu wniosku podał, że w jego ocenie niemożliwa jest całkowita ściągalność zadłużenia wobec ZUS, gdyż w dniu [...] czerwca 2015 r. zostało wydane postanowienie w przedmiocie wniosku o umorzenie zobowiązań, z wyjątkiem zobowiązań wobec ZUS z tytułu składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe i chorobowe pracowników M. S.C. oraz w przedmiocie zakończenia postępowania upadłościowego. Oprócz powyższych przesłanek, wnioskodawca wskazał na stan zdrowia oraz sytuację materialną rodziny, dla której opłacenie należności pozbawiłoby możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Dodał, że przewlekłe choroby jego i żony uniemożliwią podjęcie aktywności zawodowej, która mogłaby zapewnić jednocześnie zaspokojenie potrzeb życiowych i spłacenie zaległych składek. Decyzją z [...] listopada 2017 r., nr [...] wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28, art. 31, art. 32 i art. 30 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1778); dalej: "u.s.u.s.", Zakład odmówił wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne w części finansowanej przez płatnika za zatrudnionych pracowników za 06.2012 r. oraz za okres od 08.2012 r. do 12.2012 r. w kwocie 1977,15 zł, w tym z tytułu: składek - 1 805,15 zł, odsetek za zwłokę od składek finansowanych przez płatnika naliczonych na 8.04.2013 r. – 94.00 zł, odsetek za zwłokę od składek finansowanych przez ubezpieczonych naliczonych na 8.04.2013 r. – 78.00 zł. W ocenie organu, w sprawie nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., jak również nie zachodzi inny uzasadniony przypadek, który stanowiłby podstawę umorzenia zadłużenia. Pismem z 4 grudnia 2017 r. wnioskodawca zwrócił się o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym powołał się na całkowitą nieściągalność, problemy zdrowotne oraz materialne. Decyzją z [...] lutego 2018 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257); dalej: "k.p.a.", w zw. z art. 83 ust. 4 u.s.u.s., ZUS utrzymał w mocy decyzję z [...] listopada 2017 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie, organ wskazał na ustalenia poczynione w toku postępowania wyjaśniającego, z których wynikało, że wnioskodawca jest osobą odpowiedzialną za zobowiązania spółki M. s.c. E.S., B.S. na podstawie decyzji z [...] kwietnia 2013 r. przenoszącej na niego odpowiedzialność, wnioskodawca ogłosił wraz z żoną upadłość spółki i Sąd umorzył w całości niezaspokojone w postępowaniu upadłościowym zobowiązania wspólników spółki cywilnej M., za wyjątkiem zobowiązań wobec ZUS. Nadto wnioskodawca jest od [...] grudnia 2016 r. zarejestrowany jako osoba bezrobotna, nieposiadająca prawa do zasiłku, wraz z żoną B.S., prowadzi osobne gospodarstwa domowe zamieszkując u swoich rodziców, którzy pobierają świadczenia emerytalne. Zobowiązany nie ponosi stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem, nie posiada innych zobowiązań, żona pobiera świadczenie rentowe w kwocie 958,54 zł. Do akt załączono dokumentację medyczną wnioskodawcy z okresu 09.09.2013 r. - 5.02.2016 r., orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z [...].08.2015 r., skierowanie do poradni specjalistycznej z 10.08.2017 r. oraz faktury z apteki oraz dokumentację medyczną żony z okresu 28.09.2011 r. - 24.10.2017 r., orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z [...].05.2016 r., recepty oraz faktury z aptek z 2012 r. oraz zaświadczenie, że w 2014 r. i 2015 r. zobowiązany korzystał z pomocy Ośrodka Pomocy Społecznej otrzymując zasiłki celowe - zgodnie decyzjami z [...].02.2012 r. oraz z okresu od [...].12.2014 r. do [...].10.2015 r. Według ustaleń organu, w stosunku do wnioskodawcy nie zachodzi żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności. W świetle zebranych dokumentów, co podkreślił ZUS należy uznać, że obecna sytuacja bytowa nie jest łatwa, nie można natomiast stwierdzić, że jest ona stanem trwałym. Aktualnie wnioskodawca mieszka u rodziców, będąc na ich utrzymaniu ponieważ nie uzyskuje dochodów, ma wydane orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności (wydane na czas określony tj. do 28.08.2018 r.), z którego wynika, że jest zdolny do wykonywania pracy zgodnie z możliwościami psychofizycznymi. Zobowiązany jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna, co potwierdza chęć i możliwość podjęcia zatrudnienia. Na powyższą decyzję, wnioskodawca złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której wniósł o zobowiązanie organu do wydania w określonym terminie decyzji o umorzeniu zobowiązań wobec ZUS. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów postępowania, w szczególności art. 7 i art. 80 k.p.a. oraz prawa materialnego, tj. art. 28 ust. 3 i 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt. 1 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365 dalej jako rozporządzenie z 31 lipca 2003 r.). Zdaniem autora skargi za nielogiczne należy uznać twierdzenie organu, jakoby stan zdrowia pozwalał mu w przyszłości na podjęcie stałego zatrudnienia, które pozwoliłoby mu na spłatę zadłużenia wobec ZUS. Jak wskazał, w jego ocenie organ nie zapoznał się w sposób dostateczny z dokumentacją medyczną, która została załączona do wniosku o umorzenie. Skarżący jest przekonany, że ze stanu faktycznego sprawy jasno wynika, iż nie jest i nie będzie w stanie spłacić swoich należności wobec ZUS. W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja w przedmiocie odmowy umorzenia należności na ubezpieczenia społeczne w części finansowanej przez płatnika za zatrudnionych pracowników z tytułu składek, odsetek za zwłokę od składek finansowanych przez płatnika oraz odsetek za zwłokę od składek finansowanych przez ubezpieczonych. Stosownie do art. 28 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1778 ze zm.), zwanej dalej u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2 i 3 ustawy), a zatem w przypadku, gdy: 1) dłużnik zmarł, nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie, 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze, 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej, 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. W rozpatrywanej sprawie Zakład Ubezpieczeń Społecznych, w oparciu o dokonane ustalenia, uznał za udowodnione, że w sprawie nie zachodzi żadna okoliczność pozwalająca na uznanie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, a tym samym brak jest możliwości umorzenia przedmiotowych należności na podstawie ww. przepisu. Postanowieniem z [...] czerwca 2015 r. Sąd Rejonowy dla [...] w W. umorzył całości niezaspokojone w postępowaniu upadłościowym zobowiązania wspólników spółki cywilnej M. E.S., B.S., za wyjątkiem zobowiązań wobec ZUS na ubezpieczenie emerytalne, rentowe i chorobowe pracowników. Sąd stwierdził zakończenie postępowania upadłościowego. Nie występują zatem okoliczności pozwalające na umorzenie należności na podstawie art. 28 ust. 3 pkt 2 u.s.u.s, gdyż sąd nie umorzył postępowania upadłościowego z przyczyn, o których mowa w art. 361 pkt 1 wymienionej ustawy (majątek pozostały po wyłączeniu z niego przedmiotów majątkowych dłużnika obciążonych hipoteką, zastawem, zastawem rejestrowym, (...) nie wystarcza na zaspokojenie kosztów postępowania) lecz umorzył niezaspokojone w postępowaniu upadłościowym należności za wyjątkiem zobowiązań wobec ZUS na ubezpieczenie emerytalne, rentowe i chorobowe pracowników spółki. Mając na względzie całość zgromadzonego materiału dowodowego, w sprawie również nie zachodzi całkowita nieściągalność, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s, tj. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z 28 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa. W ocenie organu mimo, że wnioskodawca zakończył prowadzenie działalności, jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, wobec czego wykazuje gotowość do podjęcia zatrudnienia. Nie można zatem z całą pewnością stwierdzić, że w momencie wszczęcia postępowania egzekucyjnego Zakład nie uzyska środków pozwalających na całkowite lub częściowe pokrycie zaległości, tym bardziej, że naczelnik Urzędu Skarbowego, ani komornik nie stwierdzili braku majątku. Zobowiązany jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy jako osoba poszukująca pracy od [...] grudnia 2016 r., zgodnie z załączonym do akt orzeczeniem jest zdolny do wykonywania pracy zgodnie z możliwościami psychofizycznymi. Z dokumentacji sprawy nie wynika, że ze względów zdrowotnych Skarżący ma przeciwskazania do wykonywania jakiejkolwiek pracy, albo z uwagi na konieczność sprawowania stałej opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny nie może pozyskać dochodów niezbędnych do uregulowania zadłużenia. Wnioskodawca wraz z żoną nie ponoszą wydatków związanych z utrzymaniem i nie posiadają zobowiązań pieniężnych. Uwzględniając zgromadzone w sprawie dokumenty, dotyczące przebiegu prowadzonego postępowania, Zakład ocenił, że istnieje realna szansa, że wnioskodawca w przyszłości podejmie pracę umożliwiającą spłatę należności. Ponadto, zdaniem organu, obecna sytuacja w jakiej jest zobowiązany nie jest łatwa, nie można natomiast stwierdzić, że jest ona stanem trwałym. W 2015 r. Skarżący występował do ZUS z wnioskiem o świadczenie rentowe, jednakże z uwagi na brak niezdolności do pracy wydana decyzja była odmowna. Ponadto, organ zwrócił uwagę również na to, iż Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć nieopłacone należności czyli decyzje podejmowane na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s mają charakter uznaniowy. Zatem nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek całkowitej nieściągalności, nie obliguje organu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności, gdy inne względy przemawiają przeciwko takiemu umorzeniu. Sąd Najwyższy 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) podjął uchwałę, w której uznał, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych może odmówić umorzenia należności z tytułu składek w przypadku wystąpienia ich całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. W uzasadnieniu SN stwierdził, że art. 28 ust. 2 u.s.u.s jest czytelny i nie budzi na tle wykładni gramatycznej wątpliwości interpretacyjnych. Jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone. Z kolei, w wyroku z 24 maja 2007 r. sygn. akt UK 216/06 (OSNP 2008, nr 13-14, poz. 202), Sąd Najwyższy stwierdził, że nawet, jeżeli występuje któraś z wymienionych w art. 28 ust. 2 sytuacji, Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie ma obowiązku umorzenia należności, jeżeli uzna, że istnieje szansa na ich wyegzekwowanie (...). Dokonując oceny zaskarżonej decyzji, Sąd uznał, że organ odmawiając Skarżącemu umorzenia wnioskowanych zobowiązań, należycie wykazał, że okoliczności sprawy nie uzasadniają zastosowania wobec Skarżącego ulgi, jaką jest umorzenie należności. Wbrew zarzutom skargi, w toku postępowania administracyjnego nie doszło do naruszenia przepisów i zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w szczególności zasady nakazującej organom administracji publicznej uwzględniać interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Ustalenia i wnioski zawarte w zaskarżonej decyzji mieszczą się w ramach prawem przewidzianych. Rozstrzygnięcie zostało zaś wystarczająco uzasadnione i mieści się w ramach granic oceny przynależnej organowi. Nie ma racji również skarżący, że Zakład naruszył art. 28 ust. 3 i 3a u.s.u.s., gdyż organ prawidłowo rozpatrzył wniosek Skarżącego dot. umorzenia spornych należności z tytułu składek za pracowników w części finansowanej przez płatnika w oparciu o przesłanki z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Natomiast art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. w związku z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), w przypadku Skarżącego nie ma zastosowania. Jak bowiem wynika z treści § 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. - określa ono szczegółowe zasady umarzania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek. Zatem dotyczy on wyłącznie należności z tytułu składek na ubezpieczenia własne osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą, tym samym należne składki, czy też odsetki za zwłokę od składek z tytułu zatrudniania przez spółkę pracowników nie podlegają dyspozycji wyżej wskazanego przepisu. Subiektywne przekonanie Skarżącego, że w przyszłości nie ma szans na podjęcie stałego zatrudnienia, z uwagi na stan zdrowia, nie stanowi okoliczności uzasadniającej umorzenie należności. Sytuacja wnioskodawcy nie różni się w sposób znaczny od sytuacji innych płatników składek, obowiązek narzucony przez ustawę o systemie ubezpieczeń społecznych w zakresie obowiązku odprowadzania składek z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej ciąży na każdym płatniku składek w sposób jednakowy niezależnie od jego sytuacji majątkowej i osiąganych dochodów. Marginalnie wskazać należy, że celem wydania decyzji ZUS z [...] kwietnia 2013 r. o przeniesieniu odpowiedzialności za zobowiązania spółki M. s.c. na Skarżącego było właśnie zwiększenie skuteczności realizacji roszczeń przysługujących wierzycielom publicznoprawnym (np. Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych). Mając powyższe na względzie, Sąd na podstawie na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. 2018 r., poz. 1302 ze zm.) - oddalił skargę.