V SA/Wa 59/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Irena Jakubiec-Kudiura, Sędzia WSA - Cezary Kosterna, Sędzia WSA - Joanna Zabłocka (spr.), Protokolant - Małgorzata Broniarek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 kwietnia 2010r. sprawy ze skargi J. D. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2009r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy uchyla zaskarżoną decyzję Przedmiotem skargi z 23 grudnia 2009 r. wniesionej przez J. D. jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] listopada 2009 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] września 2009 r. nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym: Wnioskiem z dnia [...] czerwca 2009 r. J. D. zwrócił się do Inspektoratu W. Oddziału ZUS w W. o umorzenie należności z tytułu składek za okres od lipca 2000 r. do maja 2009 r. Przedmiotowy wniosek zainteresowany uzasadnił ciężką sytuacją zdrowotną i materialną swojej rodziny. Jako podstawę ubiegania się o przedmiotowe umorzenie wskazał art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, powoływanej dalej jako "ustawa o s.u.s." Decyzją z dnia [...] września 2009 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił wnioskodawcy umorzenia zaległych składek i odsetek. Od tej decyzji J.D. wniósł do Prezesa ZUS wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Prezes ZUS po rozpoznaniu ww. wniosku decyzją z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2009 r. W uzasadnieniu tej decyzji organ wskazał, że wnioskodawca zamieszkuje i gospodaruje wraz z niepełnosprawną żoną – E. C.oraz czwórką dzieci w mieszkaniu komunalnym przy ul. [...] w W. Gospodarstwo domowe utrzymywane jest z dochodu uzyskiwanego przez wnioskodawcę z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej - w wysokości około [...] zł netto miesięcznie oraz z dochodu z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o dzieło w M. w W. - w wysokości około [...] zł brutto, a także renty pobieranej przez żonę zainteresowanego - w wysokości [...] zł netto miesięcznie. Organ podkreślił, że rodzina wnioskodawcy korzysta z różnych form pomocy (głównie rzeczowej) m in. B., wolontariuszy, szkół oraz osób prywatnych. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że wydatki stałe na utrzymanie gospodarstwa domowego rodziny wnioskodawcy obejmują miesięcznie: ← opłatę za lokal mieszkalny w wysokości [...] zł, ← opłatę za energię elektryczną w wysokości [...] zł (co stanowi 50 % kwoty [...] zł, tj, kwoty miesięcznych opłat za zużycie prądu wg faktury R. SA z dnia [...] maja 2009 r.), ← opłatę za paliwo gazowe w wysokości [...] zł (co stanowi 50% kwoty [...] zł, tj. kwoty miesięcznych opłat za zużycie gazu wg faktury P. z dnia [...] kwietnia 2009 r.), ← opłatę za usługi telefoniczne oraz internet w wysokości [...] zł (wg faktur S. z dnia [...]marca 2009 r.). Dalej organ wskazał, że wnioskodawca posiada zobowiązania finansowe z tytułu kredytu firmowego w P. w łącznej wysokości około [...] zł, z tytułu pożyczki w P. w łącznej wysokości do spłaty około [...] zł oraz Miasta W. [...] w wysokości około [...] zł. Wskazał również, że z materiału dowodowego wynika, że zainteresowany reguluje zaległości na rzecz P. (wg dowodu z dnia [...] listopada 2009 r. wysokość wpłaty stanowiła kwota [...] zł) oraz na rzecz P. (wg dokumentów monitorujących spłatę pożyczki wysokość wpłat za okres od września do października 2009 r. stanowiła kwota [...] zł). Ponadto Prezes ZUS podkreślił, że w związku z chorobą żony budżet rodziny wnioskodawcy pomniejszony jest o stałe wydatki związane z zakupem leków, których koszt w miesiącu lipcu 2009 r. wyniósł [...] zł (wg faktury i paragonów z dnia [...] i [...] lipca 2009 r.) Mając na uwadze powyższe, w ocenie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, dokonanej na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego umorzenie należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy o s.u.s. nie jest zasadne. Organ stwierdził, że wprawdzie sytuacja finansowa rodziny wnioskodawcy jest trudna, jednak nie jest ona związana z brakiem jakichkolwiek środków do życia, a jedynie ze spłatą kredytu bankowego. Ostateczna spłata kredytu pozwoli na spłatę kolejnych zobowiązań, w tym z tytułu zaległości składkowych. Ponadto organ stwierdził, że sprawowanie opieki nad małoletnimi dziećmi oraz niepełnosprawną żoną nie uniemożliwia jednoczesnego pozyskiwania przez zainteresowanego dochodu niezbędnego do spłaty zadłużenia. Dalej organ zauważył, że przedmiotowa zaległość była wynikiem systematycznego nieopłacania składek. Zdaniem Prezesa ZUS przedsiębiorca decydując się na prowadzenie działalności gospodarczej musi mieć świadomość ponoszenia kosztów i wydatków związanych z wykonywaną działalnością, a także sytuacji panującej na rynku. Problemy finansowe nie zwalniają przedsiębiorcy z obowiązku opłacania składek, bowiem ryzyko związane z prowadzoną na własny rachunek działalnością ponosi zawsze przedsiębiorca, który winien poszukiwać możliwości rozwiązania swojej sytuacji finansowej i płatniczej bez udziału państwa. Trudności związane z uzyskiwaniem dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej nie są równoznaczne z niemożnością zapłaty zaległych zobowiązań z tytułu składek i nie mogą stanowić automatycznie podstawy do udzielenia pomocy publicznej. Reasumując organ stwierdził, że ustalony w sprawie stan faktyczny uzasadnia odmowę umorzenia należności z tytułu składek w oparciu o art. 28 ust. 3a ustawy o s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zdaniem organu jedyną możliwą ulgą, jaka może być wobec zainteresowanego zastosowana w chwili obecnej jest rozłożenie powyższych zaległości na raty (po uprzednim złożeniu wniosku w przedmiotowej sprawie). W skardze na powyższą decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2009r. J.D. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Skarżący zarzucił organowi nie ustalenie stanu faktycznego, a w szczególności stanu zdrowia jego żony (i konieczności sprawowania nad nią ciągłej opieki), który jest kluczowy dla całej sprawy w świetle art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 o systemie ubezpieczeń społecznych i § 3 ust 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Skarżący podkreślił, że w zaskarżonej decyzji przywołano jedynie niektóre ustalenia dotyczące spraw dochodów i kosztów utrzymania, zresztą częściowo błędnie. Skarżący oswiadczył, że nie jest zatrudniony w M. a jedynie wykonuje pewne prace techniczne na podstawie każdorazowej umowy o dzieło. Zdaniem skarżącego w zwiazku z powyższym uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie ma zwiazku ze stanem faktycznym, a w szczególności nie odnosi się do meritum, jakim jest niemożność uzyskiwania dochodów pozwalających na spłatę należności względem ZUS. Skarżący zauważył, że w uzasadnieniu podniesiono jedynie fakt spłaty przez niego kredytu bankowego (częściowo zresztą uznając go za kolejną przeszkodę w regulowaniu należności), który nie ma większego związku ze sprawą oraz uzyskiwania przez niego dochodów. Skarżący stwierdził, że zgodnie z rozporządzeniem Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne uzyskiwanie dochodu nie stanowi przeszkody w umorzeniu należności. W rozporządzeniu tym jest mowa o pozbawieniu zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, a nie uzyskiwania dochodu w ogóle. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w całości podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Na wstępie Sąd wyjaśnia, że zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję, może decyzję w całości lub części uchylić, stwierdzić jej nieważność w całości lub części lub stwierdzić wydanie decyzji z naruszeniem przepisów prawa. Decyzje dotyczące umarzania zadłużenia wobec ZUS są decyzjami "uznaniowymi". Sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, że Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia, jest to bowiem wyłączna kompetencja uprawnionego organu. Do kompetencji sądu administracyjnego należy dokonanie oceny prawnej zaskarżonej decyzji i postępowania, które doprowadziło do jej wydania oraz udzielenie wskazań co do dalszego postępowania. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji wydanej przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, tj. badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności zarówno z przepisami procesowymi jak i z normami prawa materialnego, Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów postępowania i winna zostać uchylona. Zaskarżoną decyzją Prezes ZUS działający w imieniu Zakładu utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiającą umorzenia J.D. określonych należności wobec ZUS. Przesłanki, po spełnieniu których należności z tytułu składek mogą być umorzone zostały określone w art. 28 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U.nr 137, poz. 887 ze zm.) zwanej dalej "ustawą". Należności z tytułu składek zasadniczo mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Przypadki całkowitej nieściągalności określone zostały w ust. 3 art. 28 ustawy. Od tej zasadny istnieje wyjątek ustanowiony w ust. 3 a art. 28 ustawy, zgodnie z którym należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania należności w sytuacjach określonych w ww. ust. 3 a określa rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U.Nr 41, poz.1365), zwane dalej "rozporządzeniem". Rozporządzenie w §3 ust.1 stanowi, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W rozpoznawanej sprawie możliwość umorzenia zadłużenia skarżącego rozpatrywana była na podstawie przepisów przywołanego wyżej rozporządzenia. W ocenie Sądu skarżący spełnia zarówno przesłanki określone w punkcie 1 jak i w punkcie 3 zacytowanego wyżej §3 rozporządzenia. Uzasadniając odmowę umorzenia zadłużenia Prezes ZUS stwierdził, że sytuacja finansowa rodziny skarżącego jest trudna, jednak nie jest ona związana z brakiem jakichkolwiek środków do życia, a jedynie ze spłatą kredytu bankowego, a ostateczna spłata kredytu pozwoli na spłatę kolejnych zobowiązań, w tym zobowiązań składkowych. Prezes ZUS stwierdził również, że sprawowanie opieki nad małoletnimi dziećmi oraz niepełnosprawną żoną nie uniemożliwia skarżącemu pozyskiwania dochodu niezbędnego do spłaty zadłużenia. Jak wynika z ustalonego przez organ orzekający stanu faktycznego (częściowo kwestionowanego przez skarżącego) dochody uzyskiwane przez rodzinę skarżącego wynoszą miesięcznie około [...] zł., a stałe wydatki na utrzymanie gospodarstwa domowego i leki wynoszą ok. [...] zł. Ponadto Prezes ZUS stwierdził w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że skarżący spłaca posiadane zadłużenie z tytułu kredytu w wysokości [...] zł miesięcznie i zadłużenie z tytułu pożyczki wobec P. w wysokości [...] zł. Natomiast skarżący podnosi, że ZUS harmonogram spłat potraktował jako rzeczywiste spłaty zadłużenia z tytułu kredytu i pożyczki. Z zestawienia powyższych kwot wynika, że na wyżywienie, ubranie, pomoce szkolne, środki czystości, komunikację i inne niezbędne wydatki życia codziennego rodzinie skarżącego pozostaje miesięcznie - w przypadku spłacania rat kredytu i pożyczki - kwota około [...] zł na sześcioosobową rodzinę, czyli mniej niż [...] zł miesięcznie na każdego członka rodziny. W przypadku niespłacania rat kredytowych i pożyczkowych kwota do wydania "na utrzymanie" na członka rodziny wynosiłby ok.[...] zł miesięcznie. Należy zauważyć, że pożyczka w firmie P. została zaciągnięta "na życie", czyli na pokrycie bieżących wydatków. Ponadto skarżący posiada zadłużenie z powodu nieregulowania opłat za mieszkanie. W ocenie Sądu zestawienie dochodów i wydatków skarżącego wskazuje jednoznacznie, że opłata należności wobec ZUS pozbawiłaby skarżącego i jego rodzinę możliwości zaspakajania niezbędnych potrzeb życiowych. Ponadto przewlekła choroba żony zobowiązanego (szczegółowo opisana w karcie informacyjnej Szpitala B.,k.65,66 akt adm.) i konieczność sprawowania nad nią stałej opieki w znaczącym stopniu ogranicza możliwości wykonywania pracy czy prowadzenia działalności, co w stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy pozwala przyjąć, że pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego spłacenie należności. Przyjęcie przez ZUS na podstawie znajdującego się w aktach administracyjnych materiału dowodowego, że sprawowanie opieki nad żoną nie uniemożliwia pozyskiwania dochodu niezbędnego do spłaty zadłużenia (szczególnie biorąc pod uwagę wysokość tego zadłużenia oraz zakres opieki wymaganej przez żonę skarżącego) wskazuje, że ocena materiału dowodowego została dokonana z naruszeniem przepisów art.77 i 80 K.p.a. Trafnie zauważył Prezes ZUS, że przedsiębiorca decydując się na prowadzenie działalności gospodarczej musi mieć świadomość ponoszenia kosztów i wydatków związanych z tą działalnością, a problemy finansowe nie zwalniają przedsiębiorcy z obowiązku opłacania składek. Jednak, wydając decyzję w przedmiocie umorzenia należności organ orzekający winien zawsze brać pod uwagę fakt, że ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności po spełnieniu określonych przesłanek, odmowa umorzenia nie może więc być traktowana jako zasada postępowania przy rozstrzyganiu tego typu spraw. Takie rozumowanie byłoby sprzeczne ze społeczną funkcją instytucji prawnej możliwości umorzenia zadłużenia posiadanego wobec ZUS. Rozpoznając sprawę ponownie Prezes ZUS weźmie pod uwagę przedstawione wyżej stanowisko Sądu oraz fakt, że przepisy art. 28 ust.3 a Ustawy oraz przepisy rozporządzenia ustanowione zostały w celu udzielenia pomocy (poprzez umorzenie zadłużenia) osobom znajdującym się w szczególnie trudnej sytuacji życiowej, a z taką sytuacją niewątpliwie mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie. W związku z powyższym, uznając, iż w niniejszej sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.