V SA/Wa 595/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Barbara Wasilewska, Sędzia NSA - Piotr Piszczek (spr.), asesor WSA - Andrzej Kania, Protokolant - Małgorzata Broniarek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 września 2007 r. sprawy ze skargi M. T. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych Uchyla zaskarżoną decyzję. Zakład Ubezpieczeń Społecznych - decyzją z dnia [...].08.2006 r. - stosownie do treści art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 i 32 ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) odmówił M. T. umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej wysokości [...] zł oraz z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w łącznej kwocie [...] zł. W motywach wskazano, iż przeciwko wydaniu pozytywnej decyzji przemawia fakt zatrudnienia ww. w charakterze sprzedawcy z poborami ok. 900 zł brutto. Wprawdzie M. T. łoży w postaci alimentów - na rzecz małoletniego syna - kwotę 400 zł, posiada zaległości kredytowe (9.500 zł), to jednak nie udowodnił, że w rozpatrywanej sprawie: poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, został dotknięty przewlekłą chorobą lub sprawował opiekę nad przewlekle chorym członkiem rodziny, przy stałych dochodach opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W wyniku rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes ZUS decyzją z dnia [...].11.2006 r. - stosownie do treści art. 83 ust. 4 powołanej wyżej ustawy i art. 138 § 1 k.p.a. - postanowił utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję. W motywach wskazano, że aktualnie skarżący nie pracuje, a udokumentowane wydatki związane z utrzymaniem domu wynoszą ok. 160 zł miesięcznie. Wskazano, że oprócz 9.500 zł - z tytułu karnych odsetek - skarżący posiada zaległości z racji zaciągniętego kredytu na zakup samochodu w wys. 15 360,82 zł. Nadto skarżący nie posiada majątku ruchomego i nieruchomości, na których ZUS mógłby dokonać zabezpieczenia należności. Zdaniem Prezesa ZUS załączone do sprawy nowe dowody nie zmieniły stanowiska Organu bowiem chwilowe trudności finansowe nie mogą stanowić podstawy do wydania decyzji pozytywnej. Zaakcentowano również to, że ZUS musi wziąć pod uwagę interes społeczny wyrażony w postaci zasady równości i powszechności w wypełnianiu obowiązków płatnika, która nie pozwala ZUS-owi dowolnie preferować interesów jednych płatników kosztem innych. Zatem względy społeczne wymagają, aby zobowiązania w opłacaniu składek były realizowane, a płatnik nie był z nich pochopnie zwalniany. W skardze - żądającej uchylenia wyżej opisanych aktów administracyjnych i umorzenia należności - podniesiono, iż sytuacja finansowa skarżącego jest bardzo zła, albowiem "nie ma źródeł dochodu, jest osobą bezrobotną obciążoną należnościami alimentacyjnymi, nie ma majątku ruchomego ani nieruchomości, a także możliwości podjęcia pracy zarobkowej". Zdaniem skarżącego powyższe okoliczności wskazują na to, iż "pojęcie ważnego interesu osoby zobowiązanej zostało wykazane i nie jestem w stanie zapłacić zadłużenia". W odpowiedzi na skargę - żądając oddalenia wniesionego środka zaskarżenia - podniesiono argumenty zbieżne z motywami zaskarżonych aktów administracyjnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest zasadna. I. Na wstępie zauważyć należy, że sądy administracyjne w tym sąd wojewódzki, sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, która jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - patrz art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269). Uzupełnieniem tego zapisu jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), w którym wskazano, iż owe sądy stosują środki określone w ustawie (akt ten cyt. jest dalej jako Pr. o p.p.s.a.). Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią - bez wątpienia - sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. Nie ulega też wątpliwości, że podstawowym celem tejże kontroli jest eliminowanie z porządku prawnego aktów (zwłaszcza decyzji i postanowień), a także czynności organów administracji publicznej niezgodnych z prawem i dążenie do przywrócenia stanu, który nie będzie z nim pozostawał w sprzeczności. Ta funkcja kontroli sądowej jest istotna zarówno z punktu widzenia podmiotu skarżącego, jak i całego aparatu administracyjnego państwa, który winien być żywo zainteresowany w eliminowaniu z obrotu prawnego niezgodnych z prawem aktów i czynności swoich funkcjonariuszy. Prawidłowość podejmowanych działań, a tym samym legalność działania organów administracyjnych, stanowi bowiem istotny element efektywności i ważną przesłankę istnienia społecznej akceptacji działania aparatu administracyjnego państwa. Stopień zaś akceptacji owego działania organów administracji rządowej, jak też samorządowej, przenoszony jest na ocenę funkcjonowania całego państwa. W powyższym kontekście - oceniając wniesiony środek zaskarżenia - wskazać trzeba, że aktualnie obowiązujące normy prawne, by były przestrzegane, winny skutecznie kierować zachowaniem swych adresatów. Są nimi zarówno obywatele, jak też organy prawa. Szczególna rola - w procesie decyzyjnym - przypada oczywiście państwu, które stosując prawo korzysta ze swych prerogatyw po to, aby kształtować władczo stosunki prawne, kreując określone uprawnienia i obowiązki. Najistotniejszymi modelowymi etapami stosowania prawa - według J. Wróblewskiego: Wstęp do prawoznawstwa, Łódź 1977, s. 89 i nast. - są: ustalenie, jaka norma obowiązuje w znaczeniu dostatecznie określonym dla potrzeb rozstrzygnięcia, uznanie faktu za udowodniony na podstawie określonych materiałów i w oparciu o przyjętą teorię dowodów oraz ujęcie tego faktu w języku stosowanej normy, subsumcja faktu, uznanego za udowodniony, pod stosowną normę prawną, wiążące ustalenie konsekwencji prawnych faktu uznanego za udowodniony na podstawie stosownej normy prawnej. II. W powyższym kontekście trzeba stwierdzić, iż stanowisko Prezesa ZUS pozostaje w sprzeczności z "Relacją dotyczącą zobowiązanego Pana M. T." (bez daty), z której treści wynika, iż "w świetle obowiązujących przepisów prawnych z zakresu umorzeń zachodzą przesłanki kwalifikujące do umorzenia zadłużenia, jednakże biorąc pod uwagę fakt, iż zobowiązany pomimo wielokrotnych wezwań ze strony oddziału nie złożył korygującej dokumentacji rozliczeniowej co uniemożliwiło ustalenie prawidłowego stanu zadłużenia figurującego na poszczególnych funduszach Wydział (...) proponuje podtrzymać stanowisko Oddziału wyrażone w decyzji z dnia [...].08.2006 r. o braku podstaw do umorzenia należności z tytułu składek". Z akt administracyjnych natomiast wynika, iż M. T. był dwukrotnie ([...].06.2005 r., [...].05.2006 r.) wzywany do złożenia aktualnej dokumentacji ekonomiczno - finansowej wg załącznika nr 11. Stosowną dokumentację skarżący sporządził i złożył [...].06.2006 r. (vide k. 57 i nast. akt administracyjnych). W aktach znajduje się też (k. 52) wezwanie skierowane do skarżącego, dot. złożenia korekty dokumentacji rozliczeniowej, lecz brak jest dowodu doręczenia tego pisma M. T.. Kolejne pismo - datowane 5.09.2006 r. a doręczone skarżącemu - nie ponawia tego żądania i dotyczy innych kwestii (dokumentacji medycznej, kosztów leczenia, wydatków związanych z utrzymaniem domu, zarobków, kosztów egzekucyjnych). Uwzględniając powyższe trzeba stwierdzić, że skarżący nie mógł złożyć korygującej dokumentacji rozliczeniowej, albowiem go do tego skutecznie nie wezwano. Wadliwe jest zatem postępowanie organu, który przyjmuje, iż brak korygującej dokumentacji uniemożliwił poczynienie prawidłowych ustaleń stanu zadłużenia, skoro nie załącza żadnego dowodu doręczenia wezwania (miało być ich rzekomo kilka - vide treść "Relacji dot. zobowiązanego Pana M. T."). III. Mając na względzie to, iż w efekcie wadliwie przeprowadzonego postępowania nie ustalono stanu faktycznego brak jest podstaw aby orzekać w przedmiocie zasadności wniosku złożonego przez skarżącego. Tak więc - w ponownym postępowaniu - należy ponowić pismo (k. 52) doręczając je skutecznie M. T.. Złożenie potrzebnej dokumentacji umożliwi wówczas prawidłowe ustalenie stanu faktycznego i ocenę żądań skarżącego, które - jak wynika z "Relacji dot. zobowiązanego Pana M. T." - są w pełni zasadne. IV. Wadliwość przeprowadzonego postępowania sprawiło, że stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało orzec jak w sentencji uznając, że dostrzeżone uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.