V SA/Wa 597/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Jolanta Bożek (spr.), Sędzia WSA - Piotr Kraczowski, Sędzia WSA - Michał Sowiński, Protokolant - Marcin Wacławek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 czerwca 2010 r. sprawy ze skargi J. Z. - PHU A. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenia zdrowotne. skargę oddala Zaskarżoną do Sądu decyzją z [...] lutego 2010 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] grudnia 2009 r. nr [...] odmawiającą J. Z. – prowadzącej działalność gospodarczą PHU A., umorzenia należności tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne. Ww. decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym: W dniu [...] lipca 2009 r. wpłynął do ZUS wniosek J. Z. o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne. Decyzją nr [...] z dnia [...] grudnia 2009r. Zakład odmówił umorzenia ww. należności. Wnioskodawczyni pismem z dnia [...] grudnia 2009 r. zwróciła się z prośbą o ponowne rozpatrzenie sprawy. W motywach podniosła, iż na skutek wszczęcia przez Zakład postępowania egzekucyjnego została pozbawiona środków do życia oraz zmuszona do zawieszenia prowadzonej działalności, a także odstąpienia od umowy leasingu samochodu [...], który był podstawą prowadzenia działalności gospodarczej. Zdaniem J. Z., w jej przypadku zachodzą przesłanki umorzenia należności w myśl art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. - o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007r., Nr 11, poz. 74 ze zm.;) dalej "u.s.u.s." oraz przepisów Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Wnioskodawczyni jednocześnie zaproponowała, aby ustanowiony na podstawie wniosku Zakładu zastaw na samochodzie marki [...] stanowił zabezpieczenie składek, które nie podlegają umorzeniu. Zobowiązana podkreśliła, iż wszczęcie postępowania egzekucyjnego przyczyniło się do zakończenia pozarolniczej działalności i podjęcia zatrudnienia na 1/2 etatu, co spowodowało z kolei konsekwencje finansowe. Ponadto pozostały jej dwa niespłacone kredyty w kwotach [...] zł oraz [...] zł. Dalej Wnioskodawczyni wyjaśniła, iż w związku z trudną sytuacją materialną zwróciła się z prośbą o pomoc do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej dla Dzielnicy W. Otrzymała ją dwukrotnie zarówno w formie zasiłku celowego, jak również w formie sfinansowania obiadów córki w gimnazjalnej stołówce. W dalszej części wniosku Zobowiązana opisała również swoje dolegliwości zdrowotne. W wyniku ponownego rozpoznania sprawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydał decyzję nr [...] z dnia [...] lutego 2010r., którą utrzymał w mocy decyzję wydaną przez organ pierwszej instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podkreślił m.in., iż wobec płatnika prowadzone jest postępowanie egzekucyjne. W dniu [...] maja 2000r. wystawiono tytuły wykonawcze na należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres od października 2003 r. do kwietnia 2004 r. skierowane do K.S.A. I Oddział w W. Tytuły zostały w części zrealizowane. Organ uznał, iż nie zachodzą uzasadnione przyczyny umorzenia należności na podstawie art. 28 ust 3 i 3a u.s.u.s. Wnioskodawczyni uzyskuje bowiem dochód z tytułu umowy o pracę oraz posiada majątek w postaci ruchomości - samochodu osobowego marki [...], na którym ustanowiono zabezpieczenie w postaci zastawu skarbowego. Ponadto egzekucja skierowana do K. S. A. okazała się skuteczna. Brak jest zatem podstaw do stwierdzenia całkowitej nieściągalności oraz uznania, że spłata należności wobec Zakładu pociągnie za sobą zbyt ciężkie skutki dla Zobowiązanej i jej rodziny. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżąca wniosła o uchylenie skarżonej decyzji w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie: przepisów prawa materialnego - art.28 ust.3a u.s.u.s. poprzez brak umorzenia w całości lub w części należności z tytułu składek w sytuacji, w której nawet jeżeliby przyjąć, iż brak jest przesłanki całkowitej nieściągalności, to za umorzeniem tych należności przemawia uzasadniony przypadek w postaci wieku, stanu zdrowia, możliwości zarobkowych, znikomych źródeł dochodów oraz sytuacji rodzinnej Skarżącej, która nie posiada realnych możliwości wywiązania się z zobowiązania wobec ZUS; - §3 ust.1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej poprzez błędne uznanie, że opłacenie należności z tytułu składek nie pozbawi Skarżącej i jej rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy - art.7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) powoływanej dalej jako "k.p.a.", poprzez zignorowanie słusznego interesu skarżącej jako obywatelki; - art.8 k.p.a. poprzez przeprowadzenia postępowania w sposób znacząco ograniczający zaufanie Skarżącej jako obywatelki do ZUS jako organu Państwa; - art.11 oraz art.107 § 3 k.p.a. poprzez nieodniesienia się do wszystkich tez i zarzutów stawianych przez Skarżącą oraz braku szczegółowego i logicznego uzasadnienia podjętej decyzji, a więc tym samym niezastosowanie się ZUS do zasady przekonywania. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Skarga nie jest zasadna. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny (w tym przypadku – decyzję) konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./; powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Badając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów i w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Przechodząc do oceny zaskarżonej decyzji Sąd wyjaśnia, iż w myśl przewidzianej przepisem art. 77 § 1 k.p.a. zasady oficjalności organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Stosownie zaś do zasady swobodnej oceny dowodów zawartej w przepisie art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Zgodnie natomiast z przepisem art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca wskazał przypadki, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Poza sporem pozostaje kwestia, iż w rozpoznawanej sprawie żaden z przypadków całkowitej nieściągalności nie zachodzi. Należności z tytułu składek mogą być również umarzane w uzasadnionych przypadkach - pomimo braku stwierdzenia całkowitej nieściągalności - w odniesieniu do należności na ubezpieczenia ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek na zasadach określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zgodnie bowiem z przepisami tego rozporządzenia ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1)gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2)poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3)przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Podkreślenia jednak wymaga, iż w przypadku decyzji w sprawie umorzenia zaległości z tytułu składek ubezpieczeniowych mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje organowi orzekającemu. Może on, ale nie musi umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje ZUS do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności, oczywiście gdy inne względy ustawowe przemawiają przeciwko takiemu umorzeniu. Przechodząc na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że organ w toku postępowania wyjaśniającego nie naruszył przepisów proceduralnych, a dokonane ustalenia są prawidłowe, zaś wnioski wyprowadzone z zebranego materiału dowodowego spójne i zgodne z zasadami logiki oraz doświadczenia życiowego. Sąd stanął na stanowisku, iż w przedmiotowej sprawie granice uznania administracyjnego – będącego szczególną formą upoważnienia przez ustawę organów administracji publicznej do określonego zachowania się, polegającą na przyznaniu organom administracji możności dokonania wyboru spośród dwóch lub więcej dopuszczalnych przez ustawę, a równowartościowych prawnie rozwiązań – nie zostały przekroczone. Uznanie jest możliwością wyboru konsekwencji prawnej. Dlatego też w celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji [pic]uznania administracyjnego organ administracyjny obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny. W tym miejscu zaznaczyć również należy, iż uznaniowość decyzji musi każdorazowo mieścić się w granicach nakreślonych przepisami powszechnie obowiązującego prawa, jak też zachowywać proporcje pomiędzy interesem społecznym, a słusznym interesem strony. Zdaniem Sądu, w przedmiotowej sprawie z powyższych obowiązków organ wywiązał się w sposób należyty. Organ jasno wskazał konkretne okoliczności faktyczne, jakie złożyły się na odmowę umorzenia należności i podtrzymanie stanowiska wyrażonego w decyzji organu pierwszej instancji. Dokonał wyczerpującej analizy materiału dowodowego, czemu dał wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Skarżąca uzyskuje stały dochód z tytułu umowy o pracę. Jest osobą zdolną do zarobkowania. Egzekucja skierowana do K. S.A. okazała się skuteczna. Natomiast koszty sądowe związane ze sprawą rozwodową Skarżącej (w której sama wystąpiła z powództwem), zaległości w spłacaniu zobowiązań o charakterze prywatnym (raty kredytowe, opłaty za energię) nie mogą obciążać aparatu państwowego. Trafnie wskazał bowiem organ, iż umorzenie jest nadzwyczajną formą wygaśnięcia wymaganych zobowiązań z tytułu składek, będącą odstępstwem od zasady równego traktowania wszystkich ubezpieczonych. Sąd rozumie trudną sytuację skarżącej, jednakże instytucja umorzenia składek jest zastrzeżona dla sytuacji szczególnie drastycznych, a taka tu nie zachodzi. Co więcej, na tle innych rozpoznawanych przez Sąd spraw, sytuacja skarżącej nie jest zła, a w razie jej pogorszenia i zaistnienia nowych okoliczności ma ona prawo do ponownego wniosku o umorzenie. W tym miejscu wyjaśnienia również wymaga, iż prowadzenie działalności gospodarczej ma charakter całkowicie dobrowolny, a prowadzący taką działalność powinien liczyć się z ryzykiem z tym związanym. Także przyczyny powstania zaległości nie mają w niniejszej sprawie znaczenia, gdyż - zgodnie z obowiązującymi przepisami - za powstanie zadłużenia odpowiedzialny jest płatnik składek jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą. Sąd wyjaśnia ponadto, iż składki ZUS nie stanowią dobrowolnej opłaty, lecz są zobowiązaniem publicznoprawnym. Opłacanie składek korzystne jest także dla samego Zobowiązanego, ponieważ mają wpływ na wysokość otrzymywanych świadczeń. Ponadto Sąd zauważa, iż Skarżąca może wystąpić do Zakładu o zawarcie układu ratalnego, co bez wątpienia ma wpływ na wysokość odsetek ze względu na opłatę prolongacyjną, która jest o połowę niższa. Wprawdzie niniejsza sprawa dotyczy umorzenia należności, niemniej jednak brak podjęcia jakichkolwiek działań w zakresie zawarcie układu ratalnego przez Skarżącą świadczy o niepodejmowaniu wszelkich możliwych starań zmierzających do zniwelowania istniejącego zadłużenia. Niezależnie od powyższego Sąd zwraca uwagę, iż wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego – ZUS. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskaniu nowych dowodów Skarżąca może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej. Mając powyższe na uwadze, Sąd na mocy art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji orzeczenia.