V SA/Wa 599/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący – Sędzia WSA – Barbara Mleczko-Jabłońska po rozpoznaniu w dniu 29 sierpnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi S.B. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia represji postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W dniu 19 kwietnia 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę S.B. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z [...] lutego 2012 r. Wnioskiem z 8 maja 2012 r. (data złożenia) S.B. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. We wniosku wnioskodawca wyjaśnił, iż gospodarstwo domowe prowadzi wraz z żoną. Oświadczył, iż posiada dom "[...] m2 powierzchni użytkowej z ogródkiem". Wyjaśnił, że wraz z żoną utrzymują się ze świadczeń emerytalnych w łącznej wysokości [...] złotych. Podał również, że oboje z żoną chorują i miesięcznie na leczenie wydają łącznie około [...] złotych, mieszkają w starym domu, wymagającym ciągłych remontów. Zaznaczył również, że koszty utrzymania domu miesięcznie wynoszą około [...] złotych, którego - gdyby nie pomoc rodziny nie byliby w stanie utrzymać. Zarządzeniem z 10 maja 2012 r. wezwano skarżącego do udzielenia - w terminie 7 dni - dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów, gdyż przedłożone przez skarżącego oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Przy piśmie z 23 maja 2012 r. (data nadania) wnioskodawca przesłał wypełnione oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania, w którym podał odmienne dane w zakresie dochodów i kosztów utrzymania. Wskazał, że łączne dochody wynoszą [...] złotych, natomiast miesięczne wydatki przedstawił następująco: leczenie – [...] złotych, energia elektryczna – [...] złotych, woda i kanalizacja – [...] złotych, gaz – [...] złotych, wywóz śmieci – [...] złotych, utrzymanie czystości – [...] złotych, wyżywienie psów – [...] złotych, żywność – [...] złotych. Załączył również dwie kserokopie decyzji o waloryzacji emerytur oraz wydruk z banku potwierdzający saldo na rachunku bankowym na dzień 22 maja 2012 r. w wysokości [...] złotych. Postanowieniem z dnia 30 maja 2012 r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy albowiem analizując złożone przez wnioskodawcę oświadczenia nie sposób było dokonać oceny sytuacji finansowej w jakiej znajduje się skarżący. Pismem z dnia 14 czerwca 2012 r. (data nadania) S.B. wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Na wstępie zaznaczyć należy, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2012, poz. 270 t.j.), dalej p.p.s.a. – wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego skutkuje tym, iż traci ono moc, a wniosek skarżącego podlega ponownemu rozpatrzeniu. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – zgodnie z art. 199 p.p.s.a. - ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy ze środków publicznych jest instytucją wyjątkową i następuje tylko w przypadkach określonych w cytowanej ustawie, po spełnieniu przez stronę określonych przesłanek. Przesłanki te są każdorazowo odnoszone do stanu majątkowego osoby ubiegającej się o przyznanie rzeczonego prawa. Prawo pomocy w zakresie całkowitym, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a, może być przyznane osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Określenie "gdy osoba fizyczna wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. Prawo pomocy jest instytucją przewidzianą dla osób znajdujących się w stanie ubóstwa, dla których poniesienie wydatków sądowych nie jest możliwe bez uszczerbku w niezbędnym utrzymaniu. W niniejszej sprawie skarżący nie wykazał, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zasadniczy wpływ na zajęcie takiego stanowiska wywarła okoliczność, iż skarżący wezwany do podania informacji pozwalających na lepszą ocenę jego sytuacji majątkowej oraz do złożenia określonych dokumentów, w piśmie procesowym z 23 maja 2012 r. przedstawił odpowiedzi jedynie na część postawionych pytań i nie złożył oświadczeń w przedmiocie środków otrzymywanych od rodziny (skarżący twierdził, że rodzina udziela mu pomocy finansowej), sposobu otrzymywania świadczeń emerytalnych (przelew na rachunek, gotówka itp.) oraz nie przedstawił jakichkolwiek dokumentów wskazujących na wysokość kosztów utrzymania, nie nadesłał też wszystkich wskazanych dokumentów, np. wyciągów z rachunków bankowych. Podkreślić należy, iż skarżący mimo, że posiada rachunek bankowy to nie nadesłał wyciągów z tego rachunku za okres trzech miesięcy. Nadesłany w odpowiedzi na wezwanie dokument świadczy jedynie o aktualnym saldzie na rachunku bankowym. Natomiast dla rozpoznania wniosku o prawo pomocy nie jest tylko istotne jaka jest wysokość środków zgromadzonych na rachunku bankowym, ale również jak wygląda obrót tymi środkami, czy strona nie wyzbywa się środków w związku z wezwaniem do złożenia oświadczenia w tym zakresie. Ponadto skarżący składając dodatkowe oświadczenie podał dane, które nie pokrywają się z poprzednim oświadczeniem, np. odnośnie dochodów i leczenia. We wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazał na dochód w wysokości [...] złotych, natomiast w dodatkowym oświadczeniu na łączny dochód w wysokości [...] złotych. Podobnie wskazał, że koszty leczenia wynoszą łącznie [...] złotych, natomiast w dodatkowym oświadczeniu wskazał, iż jest to kwota w wysokości [...] złotych. Również same wykazywane koszty budzą wątpliwości, gdyż miesięczne koszty utrzymania dwuosobowej rodziny skarżący określił, aż na kwotę [...] złotych. W związku z tym, że skarżący nie nadesłał, mimo wezwania, jakichkolwiek dokumentów potwierdzających tak duże koszty utrzymania, to należy uznać oświadczenia skarżącego w tym zakresie za niewiarygodne. Analizując złożone przez wnioskodawcę oświadczenia nie sposób zatem dokonać rzetelnej oceny, czy jest on w stanie ponieść jakiekolwiek koszty postępowania, ponieważ skarżący nie przedstawił pełnej dokumentacji, o którą był wzywany. Nie uczynił tego ani na etapie rozpatrywania wniosku przez referendarza sądowego ani wraz ze złożeniem sprzeciwu, choć miał świadomość, że brak dokumentów, do nadesłania których został wezwany, był przyczyną odmowy przyznania prawa pomocy. Wnioskodawca – na którym spoczywa ciężar wykazania uprawnienia do skorzystania z wyjątkowej instytucji prawa pomocy – winien z należytą starannością zapoznać się z treścią wezwania oraz udzielić odpowiedzi na zadane pytania, zaś w razie gdyby okazało się to niemożliwe bądź znacznie utrudnione winien wyjaśnić przyczyny takiego braku. W związku z powyższym należy uznać, iż skarżący nie dąży do wyjaśnienia w sposób rzetelny swojej sytuacji majątkowej. Brak udzielenia odpowiedzi na zadane pytania, czy też nienadesłanie stosownych dokumentów, uniemożliwia dokonanie rzetelnej oceny możliwości ponoszenia przez niego jakichkolwiek kosztów postępowania. Wskazać należy, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. W tej sytuacji oświadczenie skarżącego należało uznać za nierzetelne – skoro pomimo wezwania przez referendarza nie udokumentował opisywanej sytuacji – i budzące wątpliwości – ponieważ mając świadomość, iż brak stosownych dokumentów był przyczyną odmowy przyznania prawa pomocy – nie złożył ich również wraz ze sprzeciwem. Skarżący uniemożliwił zatem Sądowi porównanie wysokości obciążeń finansowych związanych z tokiem postępowania sądowoadministracyjnego z jego możliwościami płatniczymi. Jeszcze raz podkreślenia wymaga fakt, iż to do skarżącego jako osoby zainteresowanej w uzyskaniu prawa pomocy należało przekonanie Sądu, że zachodzą ustawowe przesłanki w tym przedmiocie w odniesieniu do jego osoby. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji postanowienia.