V SA/Wa 599/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący sędzia WSA - Matylda Arnold-Rogiewicz po rozpoznaniu w dniu 20 września 2017r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu [...] od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 27 czerwca 2017r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] na decyzję Ministra Rozwoju i Finansów z dnia [...] stycznia 2017r. nr [...] w przedmiocie określenia przypadającej do zwrotu kwoty dofinansowania postanawia: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z 27 czerwca 2017r. o odmowie przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Wnioskodawca J.Z. wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku wskazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podniósł, iż we wrześniu ubiegłego roku utracił prawo do renty i od tego momentu dorabia pracując na umowę zlecenie. Dodał, że jest po ciężkim wypadku samochodowym i oczekuje na wyznaczenie kolejnej poważnej operacji. Jak wyjaśniono dalej, Skarżący zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej. Wraz z małżonką, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, nieodpłatnie zajmuje mieszkanie córki, pokrywając koszty czynszu i mediów. Małżonkowie nie posiadają żadnych kredytów; jedynie kupują na raty sprzęty domowego użytku. Nie dysponują żadnym majątkiem poza oszczędnościami w kwocie 300 zł, które są odłożone "na czarną godzinę"; nie mają też żadnych środków pieniężnych w bankach. Źródła ich miesięcznego utrzymania stanowią: wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę małżonki skarżącego w wysokości 2.144,10 zł netto oraz wynagrodzenie skarżącego z tytułu umowy zlecenia w kwocie 182,69 zł netto. Natomiast do miesięcznych wydatków skarżący zaliczył: czynsz oraz opłaty za energię elektryczną, wodę i ogrzewanie – ok. 650 zł, opłaty za telefon, telewizję i internet – ok. 200 zł, koszty zakupu środków czystości, odzieży oraz sprzętu gospodarstwa domowego – ok. 300 zł, ratę za zakup mebli – 390 zł oraz koszty zakupu żywności – 600-800 zł. Z nadesłanych na wezwanie referendarza sądowego dokumentów wynika, iż w roku ubiegłym skarżący osiągnął dochód w wysokości 14.297,71 zł, w tym 11.825,55 zł z tytułu świadczenia rentowego, a 2.472,16 zł z działalności wykonywanej osobiście, zaś jego małżonka uzyskała dochód w wysokości 53.656,12 zł. Ponadto skarżący przedstawił dokumenty wykazujące wynagrodzenie swoje i jego małżonki, a także ponoszone przez nich wydatki, jak również wyciągi z posiadanych przez nich rachunków bankowych. Po analizie powyższego materiału dowodowego, postanowieniem z 27 czerwca 2017r. starszy referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych wskazując, że skarżący jest w stanie ponieść koszty sądowe w niniejszej sprawie bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i małżonki, które na obecnym etapie postępowania sprowadzają się do wpisu sądowego od skargi w kwocie 3.070 zł. Podał przy tym, że z nadesłanych wyciągów z rachunków bankowych skarżącego i jego żony wynika, że niewiarygodne jest oświadczenie skarżącego (zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy) o braku środków na rachunkach bankowych i wyłącznym składniku majątkowym w postaci oszczędności w kwocie 300 zł. I tak np. w dniu 31 marca 2017 r. skarżący dokonał wpłaty gotówkowej w wysokości 9.000 zł na wspólny rachunek małżonków o nr [...] i w tym samym dniu przelał z tego rachunku kwotę 6.150 zł na rzecz Kancelarii Prawnej N. za usługi prawnicze. Z kolei w dniu 13 kwietnia 2017 r. na omawiany rachunek bankowy wpłynęły dwie kwoty po 2.200 zł tytułem świadczenia z P. S.A. Pismem z 21 lipca 2017r. Skarżący złożył sprzeciw od postanowienia starszego referendarza sądowego z 27 czerwca 2017r. wnosząc o jego zmianę poprzez przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wnoszący sprzeciw wyjaśnił, że pozostaje w ciężkiej sytuacji finansowej, wraz z małżonką nie posiadają żadnego majątku, oprócz kilkusetzłotowych oszczędności. Skarżący osiąga średni dochód netto w kwocie 182,69 zł miesięcznie, z tytułu umowy zlecenia, a małżonka osiąga średni dochód netto w kwocie 2.144,10 zł miesięcznie, z tytułu umowy o pracę, co daje łącznie średni dochód netto rodziny w wysokości 2.326,79 zł miesięcznie. Z kolei wydatki rodziny to kwota ok. 2.140,00 – 2.340,00 zł tj. koszty czynszu, mediów, środków czystości, ubrań, żywności itp. Małżonkowie co podkreślono, zamieszkują nieodpłatnie w mieszkaniu należącym do córki. Wnioskodawca zaznaczył, że zapłata za usługi prawnicze stanowiła jedyną możliwość dalszego dochodzenia przez niego swoich praw przed tutejszym Sądem, a udało się ją zebrać dzięki pomocy rodziny i przyjaciół. Z kolei świadczenia z ubezpieczenia stanowiły jedynie incydentalną wpłatę związaną ze śmiercią ojca. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie zaś do treści art. 260 § 2 p.p.s.a. w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd, po ponownym zbadaniu akt sprawy, uznał, że zasadnie referendarz sądowy odmówił stronie prawa pomocy w żądanym zakresie. Zgodnie z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w zakresie częściowym, przyznaje się osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ponadto zgodnie z ogólną zasadą wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Wyjątkiem od tej zasady jest określona w rozdziale 3 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy. Z powyższego wynika, że prawo pomocy winno być przyznane stronom, które znalazły się w trudnej sytuacji materialnej, a które jednocześnie podjęły maksimum wysiłku w celu jej przezwyciężenia. Innymi słowy strona, która nie ma wystarczających środków finansowych na zainicjowanie sprawy sądowej, oprócz należytego wykazania swojego stanu majątkowego winna wykazać, że dochowała należytej staranności w próbach przezwyciężenia niskiej kondycji finansowej. Podnieść należy, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym, znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem (por. postanowienie NSA z 26 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 201/14, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy winno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: rozmiaru kosztów postępowania, jakie musi ponieść strona wnioskująca o prawo pomocy oraz jej aktualnych możliwości płatniczych. W ocenie Sądu, należy w pierwszej kolejności zaaprobować analizę referendarza sądowego, który podał, że skarżący jest w stanie ponieść koszty sądowe w niniejszej sprawie bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i małżonki. W związku z powyższym Sąd wziął pod uwagę, że J.Z. ur. w 1961 r. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną E.Z. ur. w 1962 r. Na wspólny dochód rodziny składa się dochód z tytułu wykonywanej przez skarżącego osobiście działalności, jak również dochód uzyskany przez żonę E.Z. z umowy o pracę na pełny etat. Wpływy z tych źródeł wynosiły np. w okresie styczeń-marzec 2017 r. średnio z tytułu umowy o pracę małżonki 2.326,79 netto oraz wynagrodzenie skarżącego z tytułu umowy zlecenia w kwocie 182,69 zł netto. Jednocześnie miesięczne wydatki małżonków wynoszą około 2.140 - 2.340 zł, (opłaty: za żywność, ubrania, środki czystości, media, koszty czynszu), przy tym nieodpłatnie zamieszkują w mieszkaniu należącym do córki. Jednocześnie prawidłowe jest stwierdzenie referendarza, że z analizy nadesłanych rachunków bankowych wynika, że niewiarygodne jest oświadczenie skarżącego (zawarte we wniosku) o braku środków na rachunku bankowym i poczynionych jedynie w kwocie 300 zł oszczędności. Sąd nie neguje, że Skarżący pokrywa niezbędne zobowiązania, które ma wobec kancelarii prawnej za korzystanie z jej pomocy, co niewątpliwie zapewnia mu profesjonalne dochodzenie swoich praw, ale trudno przyjąć, że inni podatnicy mieliby wesprzeć skarżącego przejmując obowiązek uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Co więcej, taka obsługa prawna generuje ogromne koszty oraz uszczupla budżet skarżącego (przelew z 31 marca 2017 r. opiewał na sumę 6.150 zł), co w ocenie Sądu stanowi duży koszt, niewątpliwie większy niż wynosi wpis od skargi w przedmiotowej sprawie. Nie należy tracić z pola widzenia, że skarżący korzystał z profesjonalnej pomocy prawnej już na etapie postępowania administracyjnego, a aktualnie także na etapie postępowania sądowoadministracyjnego, pomimo, że nie jest wymagany na tym etapie tzw. przymus adwokacko-radcowski. Zatem w ocenie Sądu wysokość kwot uzyskanych wspólnie przez małżonków pozwalała poczynić oszczędności, z których możliwe byłoby pokrycie kosztów sądowych w sprawie. Nie sposób w tym kontekście zgodzić się z zarzutem wnoszącego sprzeciw, jakoby ustalenia referendarza w tym zakresie były błędne. W przypadku skarżącego trafnie wykluczono możliwość uznania, że poniesienie kosztów sądowych w zakresie wpisu od skargi przekracza jego możliwości finansowe. Wobec tego, na podstawie art. 260 § 1 i 2 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.