V SA/Wa 6/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA - Mirosława Pindelska, Sędzia WSA - Dorota Mydłowska, Sędzia WSA - Marek Krawczak (spr.), Protokolant spec. - Mariusz Dzierzęcki, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 września 2016 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] października 2015 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie należności z tytułu grzywny; oddala skargę. J. K. (dalej także: "Strona", "Skarżący") poprzez przyjęcie mandatu karnego kredytowanego nr [...] został zobowiązany do zapłaty grzywny w wysokości 200 zł. W związku z nieuiszczeniem przez Stronę ww. należności, po wystawieniu przez Wojewodę [...] (dalej także: "organ I instancji") tytułu wykonawczego nr [...], 18 lipca 2014 r. Pierwszy Urząd Skarbowy w B. wyegzekwował należność. Pismem z 3 listopada 2014 r. J. K. zwrócił się do Wojewody [...] o umorzenie należności w całości, powołując się na ciężką sytuację materialną i zdrowotną. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...], na podstawie art. 105 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23 ze zm.; dalej: "k.p.a.") oraz art. 64 ust. 1 w zw. z art. 55 oraz art. 61 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2013 r. poz. 885 z późn. zm.; dalej: "u.f.p.") umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe, ponieważ skuteczna egzekucja należności spowodowała wygaśnięcie obowiązku zapłaty. J. K. złożył odwołanie od decyzji, zarzucając organowi I instancji naruszenie art. 9 k.p.a. przez niewywiązanie się przez Wojewodę z obowiązku należytego i wyczerpującego informowania o okolicznościach faktycznych i prawnych. Naruszenie to polegało na braku informacji o możliwości umorzenia należności, a informowaniu jedynie o możliwości rozłożenia na raty. Zarzucił ponadto nieprawidłowe prowadzenie egzekucji poprzez zajęcie kwot ustawowo zwolnionych i wniósł o uchylenie decyzji do ponownego rozpatrzenia z uwagi na podtrzymywany wniosek o umorzenie. Minister Finansów decyzją z dnia [...] października 2015 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 61 ust. 3 pkt 1, art. 64 ust. 1 w zw. z art. 56 ust. 1 pkt 3 i 5 u.f.p. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Wojewody o umorzeniu postępowania. W uzasadnieniu Minister wskazał, że z uwagi na wyegzekwowanie należności wynikającej z mandatu w drodze postępowania egzekucyjnego, postępowanie w przedmiocie umorzenia tej konkretnej należności w istocie stało się bezprzedmiotowe, przez co spełnione zostały przesłanki art. 105 § 1 k.p.a. jednocześnie zauważył, że z uwagi na przeprowadzenie skutecznej egzekucji należności jeszcze przed złożeniem przesz Stronę wniosku o umorzenie, organ I instancji powinien w istocie zastosować w sprawie art. 61a § 1 k.p.a. i odmówić wszczęcia postępowania. Jednakże z uwagi na tożsamość rezultatów obu rozstrzygnięć, Minister zdecydował utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję. Odnosząc się do podnoszonych w odwołaniu zarzutów, Minister wskazał, że nie ma możliwości sprawdzenia, czy Strona w istocie nie została poinformowana o możliwości złożenia wniosku o umorzenie postępowania, na marginesie zauważając, że strona internetowa Wojewody zawiera jedynie informacje o możliwości wnoszenia o rozłożenie mandatu na raty. Natomiast co do zarzutów dotyczących postępowania egzekucyjnego, Minister zaznaczył, że przedmiotem niniejszego postępowania jest udzielenie ulgi w spłacie należności, nie zaś zbadanie prawidłowości jej egzekucji. Decyzja Ministra Finansów stała się przedmiotem skargi J. K. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której wniósł on o jej uchylenie, podtrzymując dotychczasowe zarzuty o niepoinformowaniu go o możliwości złożenia wniosku o umorzenie należności, a także o nieprawidłowym przeprowadzeniu samej egzekucji. W odpowiedzi na skargę Minister Finansów wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpatrując sprawę zważył, co następuje. Zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), stanowiąc w art. 1 § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kryterium legalności przewidziane w art.1 § 2 wymienionej ustawy, umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji, jeśli stwierdzi, że wydano ją z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy – art.145 § 1 pkt 1 lit.a, lit.c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - dalej w skrócie p.p.s.a. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem sporu jest kwestia zasadności umorzenia jako bezprzedmiotowego postępowania w sprawie umorzenia z wniosku o umorzenie należności w kwocie 200 zł wynikającej z grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego kredytowanego w dniu [...] października 2012 r. Przechodząc do wyjaśnienia motywów podjętego przez sąd rozstrzygnięcia przede wszystkim wskazać należy na treść mających w sprawie zastosowanie przepisów prawa. Zgodnie z art. 60 u.f.p., środkami publicznymi stanowiącymi niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publicznoprawnym są w szczególności następujące dochody budżetu państwa albo budżetu samorządu terytorialnego: 1) kwoty dotacji podlegające zwrotowi w przypadkach określonych w niniejszej ustawie; 2) należności z tytułu gwarancji i poręczeń udzielonych przez Skarb Państwa i jednostki samorządu terytorialnego; 3) wpłaty nadwyżek środków obrotowych samorządowych zakładów budżetowych; 4) wpłaty nadwyżek środków finansowych agencji wykonawczych; 5) wpłaty środków z tytułu rozliczeń realizacji programów przedakcesyjnych; 6) należności z tytułu zwrotu płatności dokonanych w ramach programów finansowanych z udziałem środków europejskich; 7) dochody pobierane przez państwowe i samorządowe jednostki budżetowe na podstawie odrębnych ustaw; 8) pobrane przez jednostkę samorządu terytorialnego dochody związane z realizacją zadań z zakresu administracji rządowej oraz innych zadań zleconych jednostkom samorządu terytorialnego odrębnymi ustawami i nieodprowadzone na rachunek dochodów budżetu państwa. Obowiązek uiszczenia należności w kwocie 200 zł wynikającej z grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego kredytowanego należy więc do kategorii należności wymienionych w treści art. 60 pkt 7 u.f.p. Zgodnie z art. 64 ust. 1 u.f.p. właściwy organ, na wniosek zobowiązanego, może udzielać określonych w art. 55 ulg w spłacie zobowiązań z tytułu należności, o których mowa w art. 60. Powyższe oznacza, że stosownie do art. 55 u.f.p. niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publicznoprawnym mogą być umarzane w całości albo w części lub ich spłata może być odraczana lub rozkładana na raty. Trzeba podkreślić, że przepisy ustawy o finansach publicznych nie zawierają przesłanek, które warunkują dopuszczalność stosowania ulg w odniesieniu do niepodatkowych należności budżetowych o charakterze publicznoprawnym, lecz zawierają odesłanie zawarte w art. 67 u.f.p., iż do spraw dotyczących należności, o których mowa w art. 60, nieuregulowanych niniejszą ustawą stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267, dalej: "k.p.a.").) i odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r. poz. 749, z późn. zm., dalej: "O.p."). Dział III ustawy Ordynacja podatkowa, dotyczy zobowiązań podatkowych. Powyższe oznacza, że do ulg niepodatkowych należności budżetowych o charakterze publicznoprawnym należy stosować rozdział 7a - ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2015 r., sygn. akt II GSK 1562/14). W myśl art. 67a § 1 pkt 3 O.p., organ podatkowy, na wniosek podatnika, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Umorzenie całości lub w części zaległości podatkowych, odsetek za zwłokę lub opłaty prolongacyjnej jest szczególnym rodzajem ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych. W takich bowiem przypadkach wierzyciel rezygnuje częściowo lub całkowicie z przysługującego mu roszczenia podatkowego. Skutkiem umorzenia jest nieefektywne, tj. bez zaspokojenia wierzyciela, wygaśnięcie zobowiązania. Organ podatkowy, jak wynika z powołanego wyżej przepisu, nie ma swobody w dysponowaniu wierzytelnością podatkową i może ją umorzyć jedynie w zakresie i na zasadach wynikających z przepisów prawa. Należy podkreślić, że umorzenie zaległości podatkowej i odsetek może być rozpatrywane wyłącznie na płaszczyźnie wykonania istniejących zobowiązań podatkowych. Z literalnego brzmienia art. 67a § 1 pkt 3 O.p. wynika, że jednym z warunków merytorycznego rozpoznania wniosku o umorzenie zaległości podatkowej, odsetek lub opłaty prolongacyjnej, jest istnienie po stronie organu wierzytelności z tego tytułu. W tym miejscu wypada odwołać się do art. 59 § 1 pkt 8 O.p., stanowiącego, że umorzenie zaległości podatkowej oraz odsetek za zwłokę jest jednym ze sposobów wygasania zobowiązań podatkowych. Merytoryczne rozpoznanie wniosku o umorzenie zaległości podatkowej lub odsetek za zwłokę jest możliwe jedynie wówczas, gdy dotyczy on zobowiązań istniejących, tj. takich, które już powstały i nie wygasły w sposób wskazany w art. 59 § 1 O.p. Jeśli wnioskiem o umorzenie objęto zaległości, które już wygasły, np. przez zapłatę (art. 59 §1 pkt 1 O.p.) postępowanie w tym zakresie jest bezprzedmiotowe. Brak bowiem przedmiotu tego postępowania, tj. zaległości podatkowej. Z akt sprawy wynika, że Skarżący pismem z dnia 3 listopada 2014 r. zwrócił się do Wojewody [...] o umorzenie należności w całości z tytułu mandatu karnego kredytowanego. Z niekwestionowanych ustaleń Wojewody [...], właściwego do rozpoznania tego wniosku, wynika, że w dniu 18 lipca 2014 r. Pierwszy Urząd Skarbowy w B. wyegzekwował ww. należność. Oznacza to, że w dniu 3 listopada 2014 r. Skarżący nie posiadał zaległości w spłacie mandatu karnego, gdyż zobowiązanie, którego przedmiotem była należność wynikająca z przedmiotowego mandatu, zostało w całości zaspokojone. Powoduje to, że postępowanie w niniejszej sprawie stało się bezprzedmiotowe. Zobowiązanie, którego umorzenia domaga się wnioskodawca wygasło bowiem z chwilą skutecznej egzekucji. W tak ustalonym stanie faktycznym organy administracji prawidłowo zastosowały art. 105 § 1 k.p.a., uznając za bezprzedmiotowe postępowanie o umorzenie nieistniejących, w dniu złożenia wniosku, należności w kwocie 200 zł wynikającej z grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego kredytowanego. Art. 105 k.p.a. stanowiący podstawą prawną umorzenia określa, iż w przypadku gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Pod względem przedmiotowym na sprawę administracyjną składa się treść żądania, uprawnienia lub treść obowiązku oraz podstawa prawna i stan faktyczny, natomiast elementy podmiotowe sprawy administracyjnej to podmioty, które mają w danej sprawie interes prawny lub obowiązek prawny. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego oznacza natomiast, że brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Przesłanka bezprzedmiotowości spełniona jest w szczególności wówczas, gdy w sprawie nie jest dopuszczalne wydanie merytorycznego rozstrzygnięcia. Decyzja o umorzeniu postępowania nie rozstrzyga o materialnoprawnych uprawnieniach i obowiązkach strony. Wywiera ona inny skutek: przyjmuje, że nie ma przesłanek do merytorycznego orzekania co do istoty sprawy. Skutki tej decyzji mają charakter procesowy. Nie kształtuje się stosunek materialnoprawny (por. wyrok NSA z dnia 12 września 2012 r., sygn. akt II GSK1096/12, LEX nr 1218383). Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego może mieć przy tym różne postacie, ale w niniejszej sprawie ma charakter obiektywny, albowiem brak jest możliwości prowadzenia postępowania w sytuacji, skoro brak jest podstawy prawnej do rozpatrzenia wniosku Skarżącego o udzielnie ulgi w postaci umorzenia zobowiązania, to prowadzenie postępowania w tej sprawie jest bezprzedmiotowe. Postępowanie bezprzedmiotowe podlega umorzeniu. Odnosząc się do zarzutów skargi na wstępie należy wskazać, że prawidłowe jest stanowisko organu odwoławczego, iż zgromadzone w sprawie dowody nie uzasadniają uznania, że organy prowadzące postępowanie w pierwszej lub drugiej instancji naruszyły zasadę określoną w art. 9 k.p.a. przez wprowadzenie Skarżącego w błąd, a rodzaje ulg w spłacie należności określają powszechnie obowiązujące przepisy ustawy o finansach publicznych, opublikowanej prawidłowo w Dzienniku Ustaw. Obowiązek informowania stron, określony w art. 9 k.p.a., nie oznacza wymogu udzielania stronie porad prawnych o konsekwencjach zaistnienia wszelkich, hipotetycznych stanów faktycznych dotyczących jej sytuacji prawnej, w szczególności gdy określone okoliczności faktyczne mogą stanowić podstawę do wszczęcia odrębnego postępowania administracyjnego z udziałem strony. Nie może być również utożsamiany z obowiązkiem zawiadamiania strony o powszechnie obowiązujących, publikowanych aktach prawnych i wynikających z nich obowiązkach czy konsekwencjach niedostosowania się do konkretnych przepisów. Zgodzić się z organem odwoławczym należy również, iż informacja na stronie internetowej urzędu wojewódzkiego nie może być interpretowana jako wykluczająca udzielnie innych dopuszczalnych przez prawo ulg, ponieważ nie zawiera sformułowań uzasadniających interpretację, że jest to jedyny rodzaj ulgi. Informacja ta nie może modyfikować powszechnie obowiązujących norm prawnych. Sąd zauważa, iż pełnomocnik Skarżącego przedstawił na rozprawie wydruk ze strony internetowej [...] Urzędu Wojewódzkiego w B. - Biuletyn Informacji Publicznej; Kategorii rozkładania na raty mandatu karnego z dnia 20 września 2016 r. wskazujący jedynie na możliwość żądania rozłożenia na raty nałożonej grzywny. Odnosząc się do powyższego Sąd stwierdza, iż Skarżący pomimo tylko takich informacji na stronie urzędu wojewódzkiego oraz mimo deklarowanych przeszkód powziął informację na temat możliwości umorzenia należności w całości i z takim żądaniem wystąpił do Wojewody [...] pismem z dnia 3 listopada 2014 r. Co więcej w 2012 r. Skarżący sformułował wniosek w przedmiocie rozłożenia na raty nałożonej grzywny w sposób jednoznaczny, a organ pierwszej instancji wydał decyzję, której zakres był zgodny z żądaniem zobowiązanego. Następnie do lipca 2014 r., mimo deklarowanej w toku postępowania w przedmiocie rozłożenia na raty chęci uregulowania należności z tytułu mandatu karnego, Skarżący nie uiścił kwoty grzywny. Nie można również nie zauważyć, iż podstawowym obowiązkiem Skarżącego po otrzymaniu mandatu karnego powinna być zapłata tej należności. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że wszelkie zwolnienia i ulgi w spłacie należności w systemie prawa polskiego są wyjątkiem, istotnym odstępstwem od zasady sprawiedliwości podatkowej (por. uzasadnienie uchwały NSA z dnia 14 kwietnia 1997 r., sygn. akt FSK 3/97 opubl. w ONSA 1997/3/111, wyrok NSA z dnia 12 czerwca 1992 r., sygn. akt SA/Po 596/92, "Wspólnota" 1993, nr 20, s. 14). W odniesieniu zaś do zarzutów strony dotyczących nieprawidłowości postępowania egzekucyjnego należy stwierdzić, iż wykraczają one poza zakres wniosku o umorzenie należność wynikającej z grzywny nałożonej w dniu [...] października 2012 r. w drodze mandatu karnego kredytowanego seria [...] numer [...]. Reasumując, stwierdzić należy, że kontrolowane rozstrzygnięcie nie uchybia prawu w sposób mający lub mogący mieć wpływ na wynik sprawy, co w myśl art. 151 p.p.s.a. dało podstawę do oddalenia skargi.