V SA/Wa 600/12

Referendarz sądowy Tomasz Zawiślak Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 13 czerwca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi R. G. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] grudnia 2011 r. Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata i radcy prawnego Postanowieniem z 18 kwietnia 2012r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę R. G. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z [...] grudnia 2011r. Wnioskiem z 9 maja 2012r., skarżący wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego, adwokata. Wnioskodawca wskazał, iż samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, utrzymuje się z wynagrodzenia ze świadczenia emerytalnego w wysokości 2.109 złotych. Oświadczył, że posiada mieszkanie o powierzchni 38 m2, innych nieruchomości, oszczędności, zasobów pieniężnych i przedmiotów wartościowych nie posiada. W związku z tym, że złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, zarządzeniem z 18 maja 2012r. wezwano skarżącego do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów w terminie 7 dni pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o posiadane dokumenty. Pismem z 5 czerwca 2012r. skarżący podał, że miesięczne koszty utrzymania kształtują się następująco: wyżywienie – 600 złotych, leczenie – 700 złotych, mieszkanie i inne – 900 złotych. Wyjaśnił również, że posiada rachunek bankowy ze stanem ok. 12.000 złotych, na który wpływa emerytura. Kwota na tym rachunku jest w miarę utrzymywana oraz służy na tzw. "czarną godzinę". Podał również, że nie posiada lokat pieniężnych, oszczędności, wyciągów, przelewów, majątku ruchomego znacznej wartości i nie otrzymuje pomocy od osób trzecich. Przedstawił także historię choroby już nieżyjącej żony oraz podał, że ma obecnie kłopoty ze zdrowiem i że nie ma na stałe dostatecznej opieki. Do pisma załączył zeznanie podatkowe za 2010 rok. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: W myśl art. 243 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012r., poz. 270), dalej: p.p.s.a. – prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 p.p.s.a. ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Instytucja prawa pomocy powinna być zatem stosowana w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Jednocześnie, zawarte w omawianym przepisie określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa. Zatem rozstrzygnięcie będzie zależało od tego, co zostanie przez wnioskodawcę udowodnione. Zasadność wniosku skarżącego rozpatrzono zatem w dwóch aspektach, tj. z jednej strony uwzględniono wysokość obciążeń finansowych, jakie będzie on zobowiązany ponieść w postępowaniu, z drugiej zaś strony jego możliwości finansowe. Na obecnym etapie postępowania na wysokość obciążeń finansowych, do poniesienia których wnioskujący byłby zobowiązany składa się: wpis sądowy w wysokości 100 złotych oraz koszt ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika . W tym kontekście uznano, iż złożony wniosek nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem skarżący nie wykazał, że ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wystąpiły w stosunku do jego osoby. W przedmiotowej sprawie zasadnicze znaczenie dla podjętego rozstrzygnięcia miały dwie kwestie: pierwsza to stałe dochody i wysokość posiadanych oszczędności, druga to nienależyte wykonanie zarządzenia z 18 maja 2012 r. Należy podkreślić, że posiadane oszczędności w wysokości ok. 12.000 złotych nie dają podstaw do przyjęcia twierdzenia, iż wnioskodawca jest osobą dla której poniesienie wydatku w postaci uiszczenia kosztów sądowych i ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika nie jest możliwe. Prawo pomocy jest instytucją przewidzianą dla osób znajdujących się w stanie ubóstwa, dla których poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowanie nie jest możliwe, czego nie sposób powiedzieć o wnioskodawcy. Skoro zatem wnioskodawca posiada środki pieniężne w kwocie co najmniej 12.000 złotych, to przeznaczenie ich nieznacznej części na wydatki związane z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika, nie spowodowałoby uszczerbku, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Na marginesie należy również wskazać, że powyższej oceny w żaden sposób nie mogły zmienić twierdzenia wnioskodawcy, wskazujące na to, że powyższe oszczędności mają zostać przeznaczone na tzw. "czarną godzinę". Wskazywany cel, na który mają zostać przeznaczone środki finansowe nie może być traktowany priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, gdyż zobowiązania prywato - prawne nie korzystają z takich preferencji w stosunku do kosztów sądowych. Dodatkowo należy podnieść, iż wnioskodawca posiada stałe źródło dochodów w wysokości ponad 2100 złotych miesięcznie i również z tego powodu uznanie skarżącego za osobę o ograniczonych możliwościach finansowych jest niemożliwe. W związku z tym skoro uzyskiwane dochody i posiadane zasoby pieniężne nie są w całości pożytkowane na niezbędne wydatki (bieżące, konieczne), to uzasadnione jest ich przeznaczenie na koszty sądowe i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Przechodząc do drugiej podstawy odmowy przyznania prawa pomocy należy zwrócić uwagę, że skarżący posiada rachunek bankowy, na który przelewane jest jego świadczenie emerytalne. Przypomnieć w tym miejscu trzeba, iż w orzecznictwie podnosi się, że kwestia posiadania środków pieniężnych (w szczególności oszczędności zgromadzonych na rachunku bankowym) jest istotna dla oceny możliwości finansowych strony ubiegającej się o prawo pomocy, wobec czego wyjaśnienia w tym zakresie winny być zgodne ze stanem rzeczywistym i wyczerpujące, tj. w pełni obrazować stan jej pieniężnego posiadania (por. postanowienie NSA z 24 stycznia 2007 r., sygn. akt. I GZ 3/07). Okoliczność ta miała zatem znaczenie przy dokonywanej ocenie, bowiem dla rozpoznania wniosku o prawo pomocy nie jest tylko istotne jaka jest wysokość środków zgromadzonych na rachunku bankowym, ale również jak wygląda obrót tymi środkami, czy strona nie wyzbywa się środków, w związku z wezwaniem do złożenia oświadczenia w tym zakresie, bądź też jakie są przyczyny, że posiadając stałe źródło dochodów nie dysponuje zasobami pieniężnymi w danym okresie. Stwierdzić zatem należało, iż wnioskodawca nie przedstawił istotnych dla oceny wniosku dokumentów, które winny znajdować się w jego posiadaniu. Zasadą bowiem jest, że bank, co najmniej raz w miesiącu przesyła dla posiadacza rachunku bezpłatnie wyciąg z tego rachunku. Wobec nie nadesłania dokumentu nie było możliwe dokonanie porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi winien się liczyć skarżący w postępowaniu sądowym z jego rzeczywistymi możliwościami płatniczym. Powyższe stanowisko jest również prezentowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. W postanowieniu z 27 lipca 2011 r. o sygn. akt II OZ 650/11 podkreślono, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przywołać warto również stanowisko wyrażone w postanowieniu z 5 listopada 2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10, w uzasadnieniu którego Sąd stwierdził, iż czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy (orzeczenia dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl) Reasumując wysokość oszczędności, uzyskiwane stałe dochody oraz nierzetelne wykonanie zarządzenia z 18 maja 2012r., w żaden sposób nie uzasadniają przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 258 §1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji postanowienia.