V SA/Wa 610/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Małgorzata Dałkowska - Szary, Sędzia WSA - Jolanta Bożek, Sędzia WSA - Irena Jakubiec - Kudiura (spr.), Protokolant - Agnieszka Groszek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 sierpnia 2009 r. sprawy ze skargi D. Ż. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia ... marca 2009 r. nr ... w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej ze środków z budżetu Unii Europejskiej; I. Uchyla zaskarżoną decyzję. II. Zasądza od Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz D. Ż. kwotę ... zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. D. Ż. 3 marca 2008r. złożył do ... Oddziału Regionalnego AriMR wniosek o przyznanie pomocy w ramach działania – Ułatwianie startu młodym rolnikom. Pismem z ... maja 2008 r. wnioskodawca został wezwany do usunięcia wskazanych w tym piśmie braków formalnych wniosku. Decyzją Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w ... z ... lipca 2008 r. nr ... odmówiono wnioskodawcy przyznania wnioskowanej pomocy. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że wnioskodawca rozpoczął prowadzenie działalności rolniczej ... lutego 2008 r. co związane było z uzyskaniem własności gospodarstwa rolnego o pow. ... ha. na mocy umowy darowizny , której dotyczy akt notarialny sporządzony tego dnia w Kancelarii Notarialnej rep. ... Organ stwierdził, że na datę złożenia wniosku żona wnioskodawcy była również właścicielką gospodarstwa rolnego o pow. ... ha, które stanowiło jej odrębną własność. Z treści § 26 a ust. 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. z 2007nr 200,poz.1443 ze zm. Dz.U. z 2008 r. nr 24,poz.147) wynika, że w 2008 r., w okresie do dnia 30 czerwca, o przyznanie pomocy mogą ubiegać się również inne niż określone w ust. 1 osoby fizyczne, które nabyły gospodarstwo nawet, jeżeli nabycie to nastąpiło przed dniem wejścia w życie rozporządzenia, oraz rozpoczęły prowadzenie działalności rolniczej nie wcześniej niż w okresie 14 miesięcy przed dniem złożenia wniosku o przyznanie pomocy, jeżeli są spełnione pozostałe warunki jej przyznania, z tym, że do tych osób stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące przyznawania pomocy osobom fizycznym, o których mowa w § 7 ust. 1. Jednocześnie w § 2 ust. 1 pkt 1 lit. a tiret trzecie przewidziano, że pomoc finansowa w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego programem, jest przyznawana osobie fizycznej, jeżeli prowadzone przez nią gospodarstwo rolne nie będzie stanowiło przedmiotu współwłasności lub współposiadania, z wyjątkiem małżeńskiej wspólności majątkowej. Warunek ten nie został spełniony przez wnioskodawcę ponieważ jedna z działek wchodzących w skład gospodarstwa rolnego wnioskodawcy nr ... o pow. ... ha stanowi w ... współwłasność wnioskodawcy i osób trzecich. Ponadto gospodarstwo jego żony ... Ż. nie stanowi współwłasności małżonków, co stanowi, że nie jest spełniony warunek § 2 ust. 7 rozporządzenia. Od decyzji tej D. Ż. złożył odwołanie do Prezesa ARiMR podnosząc, że kwestionowana działka nr ... o pow. ... arów istotnie stanowi współwłasność jego i osób trzecich ale jest to działka, która spełnia wyłącznie funkcję drogi dojazdowej dla wszystkich współwłaścicieli do posiadanych przez nich pól i nie jest wykorzystywana rolniczo. Biorąc pod uwagę to, że w odniesieniu do pomocy w ramach ułatwiania startu młodym rolnikom pod uwagę bierze się gospodarstwo rolne zgodnie z definicją określoną w art. 55³ Kodeksu Cywilnego należy zatem przyjąć, że chodzi o grunty rolne, wraz z gruntami leśnymi, budynkami lub ich częściami, urządzeniami i inwentarzem, jeżeli stanowią lub mogą stanowić zorganizowaną całość gospodarczą oraz prawami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, co dowodzi, że chodzi o takie grunty, które mogą być wykorzystywane rolniczo, co w odniesieniu do kwestionowanej działki nie ma miejsca. Z tego powodu działka ta nie została ujęta w biznes planie dotyczącym gospodarstwa i nie powinna ona rzutować na możliwość uzyskania pomocy. Co do gospodarstwa żony to wnioskodawca wskazał, że § 2 ust. 7 rozporządzenia nie określa jednoznacznie terminu, do którego powinien zostać spełniony warunek dotyczący jego włączenia do małżeńskiej wspólności majątkowej. W tej sytuacji jeśli termin taki zostanie określony on zobowiązuje się do jego dotrzymania. Decyzją z ... marca 2009 r. Prezes ARiMR utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu decyzji Prezes podkreślił, że wnioskodawca nie spełnia warunków udzielenia mu pomocy określonych treścią § 26 a ust.1 rozporządzenia w związku z treścią § 2 ust 1 pkt. lit. a tiret trzecie w zw. z § 7 ust 7 pkt 1 rozporządzenia ponieważ warunek dotyczący współwłasności tj. niepozostawania gospodarstwa we współwłasności powinien być spełniony od daty złożenia wniosku. Tymczasem jeśli chodzi o działkę nr ... o pow. ... arów, stanowi ona współwłasność w tym ... udziału należy do wnioskodawcy. Brzmienie wskazanych wyżej przepisów rozporządzenia wyklucza możliwość przyznania wnioskodawcy dochodzonej pomocy. Działka stanowi łąkę i pastwisko, co wynika z aktu notarialnego co powoduje, że wbrew stanowisku wnioskodawcy, nie może zostać potraktowana jako odrębny element gospodarstwa rolnego objętego wnioskiem. Od decyzji tej D. Ż. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Dyrektora Regionalnego Oddziału ARiMR w ... oraz o zasądzenie kosztów postępowania sądowego. W skardze zarzucił naruszenie: - art. 6 kpa poprzez błędne zastosowanie przepisów prawa materialnego, -art. 8 kpa poprzez prowadzenie postępowania w sposób nie budzący zaufania do organów ARiMR, -art. 9 kpa poprzez brak informowania strony w trakcie postępowania o nieprawidłowościach we wniosku, -przepisu § 2 ust.1 pkt. 1 lit. a tiret trzecie, rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 – 2013 z 17 października 2007 r., poprzez pomieszanie pojęć gospodarstwo rolne i nieruchomość rolna, stosując je jako tożsame, co w konsekwencji doprowadziło do rażącego naruszenia prawa, -przepisów dotyczących rozpatrzenia odwołania. W uzasadnieniu skargi wnioskodawca wskazał, że zgodnie z zapisem § 2 ust.1 pkt.1 lit. a tiret trzecie pomoc przyznawana jest osobie fizycznej pod warunkiem, że posiadane przez nią gospodarstwo rolne nie będzie stanowiło przedmiotu współwłasności lub współposiadania, z wyjątkiem małżeńskiej wspólności majątkowej. W ocenie skarżącego powyższy zapis nie odnosi się do nieruchomości rolnej, a taki charakter ma działka ..., która nie jest wykorzystywana rolniczo, a jedynie jako droga dojazdowa do innych działek co wynika z § 2 aktu notarialnego. W tym stanie rzeczy uznał, że spełnia warunki do przyznania mu wnioskowanej pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Skarga jest uzasadniona jakkolwiek większość jej zarzutów nie jest trafna. Wskazać natomiast należy, że ze względu na niedostateczne wyjaśnienie sprawy doszło do naruszenia prawa materialnego jakkolwiek nie w sposób wskazywany w skardze. Istotą sporu w sprawie jest kwestia znaczenia jakie dla przyznania pomocy skarżącemu ma charakter oraz sposób wykorzystania spornej działki ... o pow. ... ha, w której wnioskodawca jest współwłaścicielem udziału w ... Nie ulega wątpliwości, że zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 1 lit a rozporządzenia z 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 pomoc przyznawana jest osobie fizycznej, która z zastrzeżeniem § 7, do dnia złożenia wniosku nie prowadziła działalności rolniczej i po raz pierwszy rozpocznie prowadzenie działalności rolniczej w gospodarstwie rolnym w rozumieniu art. 55³ Kodeksu cywilnego, jeżeli w wymaganym okresie m.in. w myśl wspomnianego § 2 ust.1 pkt 1 lit. a tiret trzecie, jej gospodarstwo nie będzie stanowiło przedmiotu współwłasności lub współposiadania, z wyjątkiem małżeńskiej wspólności majątkowej. Zgodnie z treścią art. 55³ Kodeksu cywilnego za gospodarstwo rolne uważa się grunty rolne wraz z gruntami leśnymi, budynkami lub ich częściami, urządzeniami i inwentarzem, jeżeli stanowią lub mogą stanowić zorganizowaną całość gospodarczą, oraz prawami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Z treścią wspomnianego przepisu związana jest treść art. 46 Kodeksu cywilnego, który stanowi, że nieruchomościami rolnymi (gruntami rolnymi) są nieruchomości, które są lub mogą być wykorzystywane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej i zwierzęcej nie wyłączając produkcji ogrodniczej, sadowniczej i rybnej. Zestawienie tych dwóch przepisów dowodzi, że rozumowanie skarżącego co do tego, że nieruchomość rolna stanowiąca działkę nr ..., nie może być zestawiana z pojęciem gospodarstwa rolnego jest błędne. Należy stwierdzić, że organ trafnie przyjął, że nieruchomość rolna w postaci działki nr ... stanowi część gospodarstwa rolnego. Sąd nie podziela jednak stanowiska organu co do tego, że okoliczność ta dyskwalifikuje co do zasady skarżącego jako osobę fizyczną, której może być ewentualnie przydzielona pomoc. Wynika to z tego faktu, że kwestie udzielania pomocy w ramach wsparcia rozwoju obszarów wiejskich normuje zarówno prawo Unii Europejskiej jak i prawo krajowe. W odniesieniu do działalności dotyczących młodych rolników stanowi o tym Rozporządzenie Rady WE nr 1698/2005 z 20.09.2005 r (Dz.U.UE L05.277.1) w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW). W rozporządzeniu tym w art. 20 -Środki - postanowiono, że wsparcie ukierunkowane na konkurencyjność sektora rolnego i leśnego dotyczy środków, których celem jest upowszechnianie wiedzy i poprawa potencjału ludzkiego poprzez: i) kształcenie zawodowe i działania informacyjne, w tym rozpowszechnianie wiedzy naukowej i praktyk innowacyjnych, skierowane do osób działających w sektorze rolnym, żywnościowym i leśnym, ii) podejmowanie działalności przez młodych rolników; Art. 22- podejmowanie działalności przez młodych rolników - stanowi z kolei, że 1. Wsparcia, o którym mowa w art. 20 lit. a ppkt ii) udziela się osobom, które: a) mają mniej niż 40 lat oraz po raz pierwszy podejmują działalność w gospodarstwie rolnym jako kierujący gospodarstwem; b) posiadają odpowiednie umiejętności i kwalifikacje zawodowe; c) przedkładają plan biznesowy dotyczący rozwoju ich działalności rolniczej. 2. Wsparcia udziela się do wysokości maksymalnej kwoty określonej w załączniku I. W wykonaniu wspomnianego rozporządzenia na gruncie prawa krajowego wydana została ustawa z 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich. Z mocy treści art. 29 ust 1 pkt 1 wydane zostało rozporządzenie Ministra Rozwoju Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013. Prawo wspólnotowe jest częścią krajowego porządku prawnego stosuje się je bezpośrednio, przy czym prawo krajowe nie może stać w sprzeczności z prawem wspólnotowym. W razie sprzeczności prawo wspólnotowe ma pierwszeństwo. Mając to na uwadze należy stwierdzić, że rozporządzenie Rady WE 1698/2005 w art. 22 określa ramowe warunki jakie musi spełniać młody rolnik ażeby możliwe było udzielenie mu wsparcia. Przepis ten wyraźnie stanowi, że na pomoc może liczyć osoba fizyczna, która mając mniej niż 40 lat po raz pierwszy podejmuje działalność w gospodarstwie rolnym jako kierujący gospodarstwem. Celem bowiem takiej pomocy jest ułatwienie takim osobom rozpoczęcia samodzielnej pracy i częściowego sfinansowania jej koncepcji poprowadzenia gospodarstwa rolnego i jego rozwoju. Warunki, od których zależy zatem udzielenie pomocy młodym rolnikom określone przez prawo krajowe musi uwzględniać ramy wskazane w prawie wspólnotowym przy czym może je szczegółowo rozwinąć. Priorytetem zatem musi być możliwość kierowania gospodarstwem rolnym przez rolnika. Jest oczywiste przy tym, że ażeby móc kierować gospodarstwem rolnym w rozumieniu podejmowania decyzji gospodarczych, kierunków jego rozwoju i rolniczego wykorzystywania składników tego gospodarstw, w tym gruntów, rolnikowi musi służyć tytuł do takiego gospodarstwa z wyłączeniem innych osób. Kierowanie bowiem musi być skuteczne i niezależne od woli innych osób. Chcąc określić takie możliwości rolnikowi polskiemu ustawodawca uznał, że musi on być wyłącznym właścicielem lub posiadaczem gospodarstwa z jedynym wyjątkiem, w którym może on dzielić taką własność czy posiadanie z małżonkiem. Warunek ten, czyli wyłączna własność czy posiadanie gospodarstwa, nie może jednak zaprzeczać zasadzie, dla której został ustalony czyli rzeczywistej możliwości kierowania gospodarstwem. Mając to na względzie i odnosząc to do przedmiotowej sprawy Sąd jest zdania, że cel ten będzie spełniony jeśli ustali się, czy wnioskodawca ma takie możliwości w odniesieniu do swojego gospodarstwa rolnego. Gospodarstwo to składające się z wielu nieruchomości rolnych(gruntów rolnych) ma ponad ... ha i tylko jedna z działek stanowi współwłasność wnioskodawcy i innych osób. Jest to działka nr ... o pow. ... ha, która jakkolwiek stanowi pastwisko i łąkę w rzeczywistości jak twierdzi wnioskodawca wykorzystywana jest przez wszystkich współwłaścicieli jako droga dojazdowa do ich gruntów rolnych. Jakkolwiek stanowi ona nieruchomość rolną, która wchodzi w skład gospodarstwa, pełni ona zarazem służebną rolę dla innych gruntów rolnych umożliwiając ich prawidłowe wykorzystywanie. Droga z istoty swojej może być wykorzystywana niezależnie od innych osób i do korzystania z niej nie musi istnieć współdziałanie po stronie współwłaścicieli. Korzystanie z niej przez współwłaścicieli, nie ma żadnego wpływu na podejmowanie decyzji i pracę w gospodarstwie rolnym przez wnioskodawcę. Należy uznać więc, że zasada zawarta w § 2 ust.1 pkt 1 lit a tiret trzecie jakkolwiek słuszna co do zasady, nie może w tych okolicznościach stwarzać przeszkody do uznania, że wnioskodawca może spełniać określoną nią przesłankę jeśli się zważy, że jej esencją ma być możliwość kierowania gospodarstwem rolnym. W tym stanie rzeczy należało uznać nadrzędność tego warunku określonego w rozporządzeniu Rady WE 1698/2005 nad warunkiem rozporządzenia z 17 października 2007 r. Mając powyższe okoliczności na uwadze konieczne stało się uchylenie zaskarżonej decyzji ponieważ niezbędne jest ustalenie, czy wnioskodawca istotnie korzysta ze wspomnianej działki jako drogi oraz czy spełnia pozostałe warunki konieczne dla przyznania pomocy. Mając powyższe okoliczności na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 145 § 1pkt 1lit.a i c uchylił zaskarżoną decyzję a na podstawie art. 200 p.p.s.a. zasądził na rzecz skarżącego koszty postępowania w kwocie ... złotych.