V SA/Wa 613/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Andrzej Kania (spr.), Sędzia NSA - Małgorzata Dałkowska-Szary, Sędzia WSA - Dorota Mydłowska, Protokolant - Małgorzata Broniarek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 października 2009r. sprawy ze skargi E. S. na postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ... maja 2008r. nr ... w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy 1. oddala skargę; 2. zasądza od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adw. A.M., z Kancelarii Adwokackiej, ul. ... tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu kwotę ... zł (...) w tym tytułem wynagrodzenia kwotę ... zł (...) plus tytułem 22 % podatku od towarów i usług kwotę ... zł (pięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy). Zaskarżonym postanowieniem z ... maja 2008 r. nr ... Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – dalej: Prezes ZUS - odmówił E. S. przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu składek. Powyższe postanowienie Prezes ZUS wydał na podstawie stanu faktycznego ustalonego w następujący sposób. Decyzją z ... stycznia 2007 r. nr ... Zakład Ubezpieczeń Społecznych umorzył należności z tytułu składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami na ubezpieczenie zdrowotne oraz odmówił umorzenia należności z tytułu składek za ubezpieczonych na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Decyzja została przesłana na wskazany we wniosku adres oraz uznana za doręczoną w trybie zastępczym, tj. poprzez podwójne awizo pozostawione w dniach 19 i 26 stycznia 2007 r. Pismem z ... czerwca 2007 r. wnioskodawczyni zwróciła się do Zakładu o przesłanie jej wszelkiej korespondencji w sprawie wyjaśniając, iż z uwagi na długotrwały pobyt w szpitalu nie była w stanie jej odbierać. W odpowiedzi – pismem z ... czerwca 2007 r. – Zakład przesłał stronie prawomocną decyzję z ... stycznia 2007 r. oraz pisma w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Wnioskiem z ...czerwca 2007 r. E. S. wystąpiła o przywrócenie terminu oraz jednocześnie o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia zaległych składek. Wskazała jednocześnie, iż w razie przywrócenia jej terminu nadeśle wniosek jako strona niezadowolona z wydanej decyzji. Wnioskodawczyni wyjaśniła, iż od ... lutego do ... kwietnia 2007 r. przebywała w szpitalu, gdzie nie poruszała się (nie chodziła). Również po opuszczeniu szpitala jej stan zdrowia był ciężki i miała kłopoty z poruszaniem się. W związku z tym nie była w stanie odbierać korespondencji ani udzielać odpowiedzi Zakładowi. Skarżąca opisała również swoją obecną sytuację życiową i materialną. Konkludując sformułowała ponownie wniosek o przywrócenie terminu odwołania się od decyzji nr ... . Decyzją z ... lipca 2007 r. nr ... – działający z upoważnienia Prezesa ZUS – Dyrektor Oddziału ZUS w S. stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Wyrokiem z dnia 11 grudnia 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję z ... lipca 2007 r. w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania wskazując, iż została ona wydana z naruszeniem art. 59 k.p.a. Organ miał bowiem obowiązek w pierwszej kolejności rozpoznać wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, dopiero potem wydać rozstrzygnięcie w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminowi do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Postanowieniem z ... maja 2008 r. nr ..., wydanym na podstawie art. 58 i art. 59 §2 w zw. z art. 134 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 Nr 98, poz. 1071 ze zm), dalej: k.p.a., Prezes ZUS odmówił przywrócenia skarżącej terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu wskazał, iż zgodnie z pouczeniem zawartym w decyzji nr ... z ....01.2007 r. przysługiwało stronie prawo do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w terminie 14 dni od dnia doręczenia ww. decyzji. Mimo podwójnego awizowania w dniach 19.01.2007 r. i 26.01.2007 r. decyzja nie została odebrana i zwrócona przez pocztę do ZUS dnia 7.02.2009 r. Jak wynika z wyjaśnień E. S. do szpitala została przyjęta ... lutego 2007 r. (chorowała do dnia ....04.2007 r.) na podstawie skierowania z ....02.2007 r. Dopiero od tego dnia przebywała poza miejscem zamieszkania. Wniosek o przywrócenie terminu z jednoczesnym wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie zadłużenia wpłynął ....06.2007 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych po ponownym przeanalizowaniu sprawy nie znalazł przesłanek do przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie. W dniu ... lipca 2008 r. E. S. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na ww. postanowienie Prezesa ZUS z ...maja 2008 r. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna i jako taka podlega oddaleniu. Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: ustawy p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżone orzeczenie odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jego wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi wyeliminowanie tego rozstrzygnięcia z obrotu prawnego (ewentualnie – stwierdzenie jego wydania z naruszeniem prawa, v. art. 145 § 1 p.p.s.a.). Dokonując kontroli legalności zaskarżonego postanowienia Prezesa ZUS w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu na podstawie powyższych przepisów, Sąd uznał, iż orzeczenie to jest prawidłowe, a wobec tego skarga jako niezasadna podlega oddaleniu. Przede wszystkim wyjaśnić należy, iż przedmiotem oceny Sądu w niniejszej sprawie mogło być i było jedynie postanowienie Prezesa ZUS z ... maja 2008r. wydane w kwestii proceduralnej. Postanowieniem tym organ załatwił wniosek skarżącej z ...czerwca 2007 r. o przywrócenie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Ocena legalności postanowienia w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy opiera się przede wszystkim na zbadaniu czy prawidłowo organ administracyjny uznał, iż w sprawie nie wystąpiły przesłanki przywrócenia terminu, określone w art. 58 §1 k.p.a., a także czy strona dochowała terminu na złożenie wniosku o przywrócenie terminu. Zaznaczyć jednocześnie należy, iż zastosowanie instytucji przywrócenia terminu możliwe jest wyłącznie w sytuacji, gdy zostanie bezspornie stwierdzone, iż termin został uchybiony. Tak też było w niniejszej sprawie. Decyzję organu I instancji (... z ...01.2007 r.) doręczono Skarżącej w trybie art. 44 k.p.a. w dniu ...lutego 2007 r., co oznacza, że 14-dniowy termin do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy upływał ... lutego 2009 r. Z kolei wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu został złożony ... czerwca 2007 r. Powyższe okoliczności nie były kwestionowane. W myśl art. 58 §1 i §2 k.p.a. w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin. Przesłanki te muszą być spełnione kumulatywnie. Brak zatem którejkolwiek z tych przesłanek wyklucza przywrócenie terminu. W przedmiotowej sprawie poza sporem pozostaje występowanie trzech z ww. przesłanek, tj. złożenie wniosku o przywrócenie terminu, w przewidzianym przez prawo terminie, jak również to, że wraz z nim Skarżąca dopełniła czynności, dla której ustanowiony był przywracany termin. Sporna pozostaje natomiast kwestia uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminowi. Kryterium braku winy jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiąże się - zgodnie z orzecznictwem i literaturą przedmiotu - z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przywrócenie nie jest więc dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa (v. wyrok WSA w Warszawie z 29 marca 2006 r., sygn. akt IV SA/Wa 1559/05, LEX nr 227785). O braku winy w niedopełnieniu obowiązku można więc mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia, której strona nie mogła usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Uchybienie terminu może być przykładowo poczytane jako zawinione przez nią, "jeśli strona nie chciała dopełnić czynności w terminie albo chciała czynności dopełnić, lecz nie dopełniła z powodu jakiejś przeszkody, którą mogła przezwyciężyć" (v. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz wyd. 7, Wydawnictwo C.H. Beck., W-wa 2005, str. 334). Do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu przez zainteresowanego zalicza się np. przerwę w komunikacji, nagłą chorobę, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą, powódź, pożar. Jak podkreśla się w orzecznictwie, braku winy w zainteresowanego w uchybieniu terminu nie potwierdza jednak np. zwolnienie lekarskie od pracy, bowiem nie wyklucza ono możliwości dokonania czynności procesowej przez stronę i nadania pisma przez pocztę osobiście lub przez domownika. Braku winy nie stanowi również nieznajomość prawa oraz wybranie innej drogi obrony interesu prawnego (v. wyrok NSA z 4 listopada 1998 r., sygn. akt III SA 1243/97, wyrok NSA z 29 listopada 1997 r., sygn. akt III SA 101/96). Osoba zainteresowana ma uprawdopodobnić brak swojej winy, czyli powinna uwiarygodnić stosowną argumentacją swoją staranność oraz fakt, że przeszkoda była od niej niezależna i istniała przez cały czas, aż do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu. W doktrynie wskazuje się, iż uprawdopodobnienie służy celowi obudzenia w organie orzekającym ufności w to, że pewne twierdzenie odpowiada prawdzie. Uprawdopodobnienie jest to zatem czynność procesowa stwarzająca w świadomości organu orzekającego mniejszy lub większy stopień przekonania o prawdopodobieństwie jakiegoś faktu (v. Wróbel A. Komentarz do art. 58 kodeksu postępowania administracyjnego [w:] M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Zakamycze, 2005, wyd. II.). Dokonując oceny braku winy organ administracji publicznej przyjmuje obiektywny miernik staranności, jaki można wymagać od osoby dbającej należycie o swoje interesy, gwarantując tym samym pewność stosunków procesowych. W ocenie Sądu, w świetle zaprezentowanego powyżej stanowiska doktryny i orzecznictwa odnośnie przesłanek zasadności wniosku o przywrócenie terminu oraz mając na względzie uzasadnienie przedmiotowego w sprawie wniosku, podzielić należy stanowisko organu orzekającego odnośnie braku podstaw do przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z dnia ... stycznia 2007 r. nr .... Prawidłowo bowiem Prezes ZUS uznał, iż Zainteresowana nie uprawdopodobniła w żaden sposób, iż uchybienie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nastąpiło bez jej winy. Z treści wniosku nie wynika, że dopełnienie obowiązku terminowego wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy było w przypadku Skarżącej niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia. Z pewnością takiej przeszkody nie stanowi sam fakt, iż skarżąca jest przewlekle chora i ma orzeczony stopień niepełnosprawności. Z uwagi na treść przedstawionego przez stronę zaświadczenia lekarskiego, dokumentującego pobyt skarżącej w szpitalu w dniach od ... lutego 2009 r. do ... kwietnia 2007 r., zasadnie - zdaniem Sądu - organ orzekając w sprawie przyjął, iż skarżąca przebywała poza miejscem zamieszkania dopiero od dnia ... lutego 2007 r., natomiast przesyłkę zawierającą decyzję organu I instancji awizowano dnia 19 i 26 stycznia 2009 r. i zwrócono do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z adnotacją "zwrot nie podjęto w terminie" w dniu ... lutego 2007 r. Skarżąca nie wykazała za pomocą tego dowodu, aby charakter jej choroby uniemożliwiał jej terminowe nadanie na poczcie pisma procesowego (wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy). Analizując powyższe, słusznie organ podniósł, powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, że wskazane zaświadczenie nie wyklucza dokonania konkretnej czynności procesowej osobiście lub przez domownika. W tym miejscu należy bowiem zaznaczyć, iż do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu zalicza się nagłą chorobę, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą - a więc nie każdą chorobę (v. B. Adamek, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego - Komentarz, Wydawnictwo H. Beck, Warszawa 2005 r., str. 335). Choroba strony mogłaby być więc uznana za okoliczność usprawiedliwiającą niezachowanie terminu tylko wówczas, gdyby rzeczywiście uniemożliwiała stronie podjęcie czynności procesowej, a przy tym strona niemiałaby możliwości skorzystania z pomocy domownika lub rodziny, czy też innych osób. Okoliczności te winny być zaś uprawdopodobnione jakimkolwiek dokumentem. Na marginesie wskazać tylko należy, iż zgodnie z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 11, poz. 74 ze zm.) - dalej: ustawy u.s.u.s.- do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, wnoszonego od decyzji Zakładu do Prezesa ZUS, stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w k.p.a. Stosownie natomiast do art. 83b ust. 1 ustawy u.s.u.s. jeżeli przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego przewidują wydanie postanowienia kończącego postępowanie w sprawie, Zakład w tych przypadkach wydaje decyzję. Jest to przepis szczególny wobec unormowań zawartych w Kodeksie postępowania administracyjnego, który znajduje zastosowanie w sprawie niniejszej na podstawie art. 123 ustawy u.s.u.s. Zatem rozstrzygnięcie w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy winno zapaść w formie decyzji, a nie postanowienia, jak przewiduje art. 59 § 2 k.p.a. Powyższe uchybienie organu nie stanowi jednak podstawy wzruszenia zaskarżonego orzeczenia. Należy, bowiem podkreślić, że stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy p.p.s.a., podstawą do uwzględnienia skargi może być naruszenie przepisów postępowania tylko wtedy, gdy uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.