V SA/Wa 614/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący sędzia WSA - Michał Sowiński po rozpoznaniu w dniu 24 lipca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu T. K. od postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie z dnia 3 lipca 2013 r. w sprawie ze skargi T. K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia ... października 2012 r. Nr ... (...) w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty spłaty należności ustalonej decyzją o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności dla gospodarstwa niskotowarowego; postanawia: - odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym tj. zwolnienia od kosztów sądowych. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia T. K. (zwany dalej: skarżącym) wystąpił - na urzędowym formularzu PPF – z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku powołał się na trudną sytuację materialną i zdrowotną. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach podał, iż we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje wraz z żoną, nie posiada nieruchomości ani przedmiotów wartościowych. Utrzymują się wraz z żoną ze świadczeń emerytalno-rentowych w łącznej wysokości ... zł. W dodatkowym oświadczeniu złożonym na wezwanie skarżący podał, iż gospodarstwo domowe prowadzi wyłącznie z żoną, choć w tym samym domu zamieszkuje syn z rodziną. Na jedzenie przeznacza z żoną około ... zł miesięcznie, na gaz miesięcznie ... zł, na energię miesięcznie ... zł (syn płaci drugą połowę, czyli też ... zł). Na leczenie przeznaczają około ... zł miesięcznie, żona przeszła ostatnio operację. Skarżący wyjaśnił, iż nie posiada żadnych lokat, a samochód syna, którego jest współwłaścicielem ma ponad 10 lat. Dom w S., to dom po zmarłych teściach, ale nie ma po nich stwierdzenia nabycia spadku. Rozpoznając powyższy wniosek referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie administracyjnym w Warszawie postanowieniem z dnia 3 lipca 2013 r. odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu zwrócił uwagę, iż skarżący nie przedstawił w sposób wystarczający swojej sytuacji majątkowej, a wezwanie do podania dodatkowych informacji nie zostało przez niego wykonane w sposób określony w wezwaniu. Tym samym nie można było ustalić jak wygląda sytuacja materialna skarżącego. Na powyższe postanowienie pismem z 18 lipca 2013 r. (data nadania) skarżący wniósł sprzeciw podnosząc, iż jego łączny dochód z żoną to ok. ... zł. Koszty na jedzenie określił na ok. ... zł miesięcznie, na gaz ok. ... zł, światło ... zł. Nie posiada żadnych lokat, ani majątku. Leczenie żony pochłania ok. ... zł miesięcznie. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r.,, poz. 270 j.t.) - dalej ustawy p.p.s.a. - w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W tym miejscu Sąd wyjaśnia, iż zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – zgodnie z art. 199 p.p.s.a. - ponoszenie przez Strony kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy ze środków publicznych jest instytucją wyjątkową i następuje tylko w przypadkach określonych w cytowanej ustawie, po spełnieniu przez stronę określonych przesłanek. Przesłanki te są każdorazowo odnoszone do stanu majątkowego osoby ubiegającej się o przyznanie rzeczonego prawa. Treść i warunki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym określa art. 245 §3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. W myśl art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a, zostaje przyznane osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Określenie "gdy osoba fizyczna wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stosowana jest w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Do osób tych można zaliczyć bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Oświadczenie ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy jest nieodzowną przesłanką, po weryfikacji zawartych w nim danych, przyznania zwolnienia od kosztów sądowych. W pierwszej kolejności Sąd zauważa, iż w sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku budzi wątpliwości lub jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy, na podstawie art. 255 p.p.s.a., można wezwać taką osobę do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i potwierdzającego wykazywane przez nią okoliczności. Zgodnie z § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r., w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnym oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245), dokumentami źródłowymi, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym, mogą być w szczególności: 1) odpisy zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe; 2) wyciągi i wykazy z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; 3) wypisy z rejestrów urzędowych; 4) odpisy aktualnych bilansów; 5) zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń z okresu ostatnich dwu lat; 6) zaświadczenie o sytuacji rodzinnej wnioskodawcy wydawane przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjną gminy. W tym miejscu zauważyć należy również, iż zawarte w omawianym przepisie określenie "w szczególności", wskazuje na to, iż wymienione w jego kolejnych punktach dokumenty źródłowe, stanowią katalog otwarty, który może być rozszerzony, jeśli okaże się – z uwagi na stan sprawy – iż niezbędne jest złożenie innych dokumentów. Jeżeli chodzi natomiast o "dodatkowe oświadczenie", o którym mowa w art. 255 p.p.s.a., to wnioskodawcę można wezwać do podania takich informacji, które pozwolą na ocenę jego sytuacji majątkowej i rodzinnej, by można było ustalić w sposób rzetelny i odpowiadający istniejącemu stanowi rzeczy, czy w sprawie zachodzą przesłanki do udzielenia prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W przedmiotowej sprawie, oświadczenie zawarte we wniosku skarżącego złożonym na urzędowym formularzu PPF z ... maja 2013 r., było niewystarczające do oceny czy strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Dlatego też niezbędne okazało się wezwanie skarżącego do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń pozwalających na lepszą ocenę jego sytuacji majątkowej (jako warunku udzielenia prawa pomocy we wnioskowanym zakresie). W sprawie skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie przedstawił w sposób wystarczający swojej sytuacji majątkowej, a wezwanie do podania dodatkowych informacji nie zostało wykonane w sposób określony w wezwaniu. W szczególności wskazać należy, iż skarżący nie nadesłał zaświadczeń o wysokości uzyskiwanych świadczeń emerytalno – rentowych, żadnych dokumentów potwierdzających wydatki mieszkaniowe. Nie nadesłał również wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, ograniczając się wyłącznie do oświadczenia, iż nie posiada żadnych oszczędności. W tej sytuacji nie można było ustalić jak w rzeczywistości wygląda sytuacja materialna skarżącego. Zauważyć również należy, iż dotychczas Skarżący opłacał koszty postępowania w przedmiotowej sprawie. W ocenie Sądu skarżący nie wykonał zatem należycie zarządzenia referendarza sądowego z dnia 14 czerwca 2013 r., którym został wezwany m.in. do złożenia wyciągów i wykazów z rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, które posiada on sam, jak również osoby, z którymi prowadzi gospodarstwo domowe. Przypomnieć w tym miejscu trzeba, iż w orzecznictwie podnosi się, że kwestia posiadania środków pieniężnych (w szczególności oszczędności zgromadzonych na rachunku bankowym) jest istotna dla oceny możliwości finansowych strony ubiegającej się o prawo pomocy, wobec czego wyjaśnienia w tym zakresie winny być zgodne ze stanem rzeczywistym i wyczerpujące, tj. w pełni obrazować stan jej pieniężnego posiadania (por. postanowienie NSA z 24 stycznia 2007 r., sygn. akt. I GZ 3/07). Okoliczność ta miała zatem znaczenie przy dokonywanej ocenie, bowiem dla rozpoznania wniosku o prawo pomocy nie jest tylko istotne jaka jest wysokość środków zgromadzonych na rachunku bankowym, ale również jak wygląda obrót tymi środkami, czy strona nie wyzbywa się środków w związku z wezwaniem do złożenia oświadczenia w tym zakresie, bądź też jakie są przyczyny, że posiadając stałe źródło dochodów nie dysponuje zasobami pieniężnymi w danym okresie. W konsekwencji brak ten wykluczył dokonanie oceny zaistnienia przesłanek uprawniających do udzielenia skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, co stanowiło również jedną z podstaw odmowy przyznania prawa pomocy przez referendarza sądowego. Podnieść przy tym również należy, że uzyskanie żądanych dokumentów nie wiązało się z nadmierną uciążliwością i to zarówno finansową jak i czasową, gdyż większość tych dokumentów winna znajdować się w posiadaniu skarżącego (np. wyciąg z rachunku bankowego) tym bardziej, że według oświadczenia (k-54 i 69 akt sąd.) skarżący wraz z żoną otrzymuje świadczenie emerytalno-rentowe, które może co miesiąc wpływać na konto skarżącego (brak jest w tym zakresie informacji o sposobie dostarczania skarżącemu i jego małżonce dochodu). Skarżący pomimo oświadczenia o ponoszeniu kosztów leczenie żony (... zł miesięcznie) nie nadesłał również rachunków związanych z leczeniem, jak również dowodów potwierdzających wysokość ponoszenia kosztów utrzymania siebie i rodziny. W tej sytuacji oświadczenie skarżącego należało uznać za nierzetelne, budzące wątpliwości, a zatem niewiarygodne, aby na jego podstawie dokonać właściwej oceny sytuacji materialnej w jakiej znajduje się skarżący. Podkreślenia również wymaga, iż skarżący znał przyczyny odmowy przyznania mu wnioskowanej pomocy, które wykazane zostały w postanowieniu referendarza sądowego z dnia 3 lipca 2013 r. i pomimo tego do dnia dzisiejszego nie uzupełnił w powyższym zakresie swojego wniosku o prawo pomocy. Okoliczność ta negatywnie wpływa na pozytywne rozpatrzenie wniosku tym bardziej, że to w interesie skarżącego leży przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Idąc za stanowiskiem referendarza sądowego podkreślić należy, że zwolnienie od kosztów sądowych, o co wnosi w niniejszej sprawie skarżący, wiąże się z poniesieniem przez Skarb Państwa określonych kosztów. Wydatek tego rodzaju ma charakter publicznoprawny i może zostać zrealizowany tylko wtedy, gdy zostanie ustalone w sposób niewątpliwy, iż strona uczestnicząca w postępowaniu sądowym, pomimo poczynienia oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania, nie jest w stanie finansowo podołać ciężarowi uiszczenia kosztów sądowych. W niniejszej sprawie, brak jest podstaw by takie ustalenie mogło zostać w sposób uzasadniony przyjęte. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 254 § 1 w zw. z art. 245 § 3 w zw. z art. 260 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.