V SA/Wa 62/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący – sędzia WSA Mirosława Pindelska po rozpoznaniu w dniu 21 kwietnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi A. G. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia ... października 2008 r. nr ... w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej ze środków z budżetu Unii Europejskiej postanawia: 1. przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym dotyczącym ustanowienia adwokata z urzędu, o którego wyznaczenie zwrócić się do Okręgowej Rady Adwokackiej w W. 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z ... października 2008 r. w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej ze środków z budżetu Unii Europejskiej A. G. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku oraz w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, złożonym na formularzu PPF skarżąca podała, że nie ma środków na pokrycie kosztów związanych z prowadzonym postępowaniem sądowym, albowiem inwestuje w powiększenie gospodarstwa rolnego oraz zakup cielaków. Skarżąca środki uzyskane z pomocy, o którą się ubiega, chciałaby przeznaczyć na zakup maszyn rolniczych. W skład gospodarstwa domowego poza skarżącą, wchodzi dwójka małoletnich dzieci oraz rodzice. Ze złożonego oświadczenia wynika, że skarżąca uzyskuje z gospodarstwa rolnego miesięczny dochód w wysokości ... zł. Poza tymi środkami do budżetu domowego wchodzą dodatkowo: kwota ... zł z tytułu alimentów oraz kwota ... zł z tytułu świadczenia rentowego ojca. Składająca wniosek wymieniła wydatki ją obciążające (podatek rolny – ... zł, ubezpieczenia – ... zł, KRUS – ... zł, nawozy i opryski – ... zł, paliwo – około ... zł, opłata za gaz – .... zł/ mies., artykuły szkolne dla dzieci – ... zł, opłaty za leki – ... zł, opłaty za energię elektryczną – ... zł, opłata za wodę – ... zł). Skarżąca posiada dom mieszkalny o powierzchni ... m², pomieszczenia gospodarcze oraz ... ha użytków rolnych. Wskazała ponadto, że posiada "kredyt suszowy" do spłacenia oraz ubiega się o nowy kredyt. Wobec wątpliwości odnoszących się do sytuacji majątkowej skarżącej, pismem z dnia 27 lutego 2009 r. została ona wezwana do uzupełnienia złożonego wniosku (w terminie 7 dni pod rygorem przyjęcia ujemnych skutków prawnych) poprzez przedstawienie zaświadczenia z właściwego urzędu gminy o dochodach z gospodarki rolnej, przedłożenie wyciągów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych i lokat, na których gromadzone są środki pieniężne wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji z ostatnich trzech miesięcy, a także przedstawienie oświadczenia odnośnie do zarejestrowanych na składającą wniosek pojazdów mechanicznych. Pismem z 17 marca 2009 r. (data nadania pisma w placówce pocztowej) skarżąca wymieniła szczegółowe koszty usług rolniczych, z których korzysta (typu sianie, bronowanie, opryski, korzystanie z kombajnu). Podała, że posiada samochód marki ... rok prod. ..., jak również przedstawiła zaświadczenie z urzędu gminy, że jest podatnikiem podatku rolnego z gospodarstwa rolnego o powierzchni ... ha i ... ha (odpowiednio – ... i ... ha przeliczeniowych). Postanowieniem z 24 marca 2009 r. sygn. akt V SA/Wa 62/09 referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu postanowienia wskazane zostało, że podane w formularzu PPF dane obrazujące sytuację majątkową wzbudziły wątpliwość w zakresie ich rzetelności. Z tego względu dane te uznane zostały za niewystarczające do tego, by poprzez ich rozważenie mogła zostać sformułowana ocena wypełnienia przez skarżącą przesłanki wymienionej w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., polegającej na niemożności poniesienia przez składającą wniosek jakichkolwiek kosztów postępowania. Zauważono jednocześnie, że skarżąca nie przedłożyła mimo wezwania informacji odnoszących się do posiadanych rachunków bankowych i lokat, nie przedstawiła też przyczyn, z powodu których uchyliła się od tego zobowiązania, konsekwencją czego był brak możliwości ocenienia zasadniczych okoliczności faktycznych sprawy, stanowiących podstawę orzeczenia w przedmiocie przyznania prawa pomocy. W piśmie z 6 kwietnia 2009 r. (data nadania) skarżąca zawarła sprzeciw od powyższego postanowienia, w którym podniosła m.in., że pieniądze z dotacji są jej potrzebne na zasiewy, nawozy, opryski, paliwo, opłaty i muszą wystarczyć na cały rok. Podniosła, że może zapłacić za sprawę w Sądzie, ale tylko jeśli ją wygra, gdyż w przeciwnym razie woli pieniądze przeznaczyć dla dzieci na aparat ortodontyczny, którego koszt wynosi ... zł. Do sprzeciwu skarżąca załączyła wyciągi z rachunku bankowego za grudzień 2008 r. oraz za styczeń 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Zgodnie z przepisem art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej ustawy p.p.s.a. - w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z zasadą obowiązującą w postępowaniu przed sądem administracyjnym – wyrażoną w art. 199 powołanej ustawy procesowej, strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy p.p.s.a.). Określenie "gdy osoba fizyczna wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie wykazane przez wnioskodawcę. Instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu. Umożliwia ona dostęp do sądu podmiotom, które nie są w stanie samodzielnie pokryć całości kosztów związanych z prowadzeniem postępowania sądowego. Z uwagi na wyjątkowy charakter prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. W sytuacji, gdy strona posiada jakiekolwiek środki majątkowe lub finansowe powinna partycypować w kosztach postępowania. Jednocześnie zakres w jakim zostaje przyznane prawo pomocy zależy od rzeczywistej potrzeby, która podlega ocenie przy uwzględnieniu charakteru sprawy oraz możliwości finansowych strony. Biorąc powyższe pod uwagę oraz kierując się celem instytucji prawa pomocy jakim jest zapewnienie stronie dostępu do sądu należało uznać, iż wniosek skarżącej zasługuje na uwzględnienie w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, nie jest natomiast zasadny w zakresie żądania zwolnienia od kosztów sądowych. Sąd wskazuje, że postanowienie wydane w niniejszej sprawie przez referendarza było prawidłowe w dacie jego wydania, ponieważ skarżąca nie złożyła w tej dacie wyjaśnień pozwalających na ocenę jej sytuacji majątkowej. Natomiast w dacie wydawania niniejszego postanowienia Sąd stwierdza, że z nadesłanego przez skarżącą wyciągu z rachunku bankowego za styczeń 2009 r. wynika, iż posiada ona środki pieniężne w wysokości ... zł (na dzień 26 stycznia 2009 r.) pochodzące od Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, a więc z tytułu dopłat, o których pisała skarżąca, i które to dopłaty przeznaczane są na zasiewy, nawozy, opryski i inne czynności związane z utrzymaniem gospodarstwa rolnego w dobrej kulturze rolnej. Uwzględniając tę okoliczność Sąd uznał, że wskazana wysokość posiadanych środków pieniężnych daje możliwość częściowego poniesienia przewidzianych kosztów sądowych, tj. na obecnym etapie sprawy wpisu sądowego w kwocie 200 zł. Analiza podanych przez skarżącą okoliczności dokonana w związku z przepisami ustawy uzasadnia więc stwierdzenie, iż nie zachodzą w sprawie przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Porównując jednakże sytuację majątkową A. G. z obciążeniem finansowym wynikającym z zastępstwa profesjonalnego pełnomocnika należało uznać, iż w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki do udzielenia prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 245 § 3 w zw. z art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji.