V SA/Wa 622/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Izabella Janson, Sędzia WSA - Małgorzata Rysz, Sędzia WSA - Danuta Dopierała (spr.), , Protokolant - Marcin Woźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 września 2009 r. sprawy ze skargi D. B. na decyzję Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] marca 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności za zobowiązania spółki cywilnej; oddala skargę. Wnioskiem z dnia 14 maja 2008 r. D. B. wystąpił do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o stwierdzenie nieważności decyzji Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. z dnia [...] maja 2007 r. nr [...] jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa. Decyzją tą Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. ustalił, że D. B. jako wspólnik spółki cywilnej A. odpowiada całym swoim majątkiem, solidarnie ze spółką i wspólnikiem, za zaległości spółki z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. W uzasadnieniu wniosku D. B. podniósł, że zgodnie z art. 118 §1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa [(Dz. U. z 2005 r., nr 8, poz. 60 ze zm.), dalej: "Ordynacja podatkowa"] nie można wydać decyzji o odpowiedzialności podatkowej, jeżeli od końca roku kalendarzowego, w którym powstała zaległość podatkowa upłynęło 5 lat. Wnioskodawca zauważył, że decyzja z dnia [...] maja 2007 r. obejmuje m.in. miesiąc grudzień 2001 r., a zatem została wydana po upływie terminu ustawowego - co stanowi rażące naruszenie prawa. Decyzją z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Uzasadniając rozstrzygnięcie tej treści organ wskazał, że decyzja, na mocy której określono odpowiedzialność wspólnika spółki A. – D. B. stała się prawomocna z dniem 4 lipca 2007 r., tj. z dniem upływu terminu do wniesienia odwołania na podstawie art. 83 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych [(Dz. U. nr 137, poz. 887 ze zm.), dalej: "u.s.u.s."]. Organ zauważył też, że decyzją z dnia [...] listopada 2007 r. odmówiono wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu składek nieopłaconych przez spółkę cywilną A. Kolejnymi wnioskami – z 13 i 30 marca 2008 r. – zobowiązany wystąpił o stwierdzenie, że należności z tytułu składek nieuregulowanych przez spółkę cywilną A. za okres od grudnia 2001 r. do grudnia 2002 r. uległy przedawnieniu. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2008 r. Zakład orzekł, że sporne należności nie uległy przedawnieniu, a decyzja ta została zaskarżona przez D. B. do Sądu Okręgowego w Katowicach. Następnie organ wyjaśnił, iż w świetle art. 83a ust. 2 u.s.u.s. brak jest podstaw prawnych do stwierdzenia na wniosek strony nieważności decyzji wydanej przez Zakład. Postępowanie takie może być wszczęte jedynie z urzędu, jednak w ocenie organu w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły żadne merytoryczne przesłanki do stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] maja 2007 r. W szczególności za nieuzasadniony uznał organ zarzut strony co do wydania decyzji z rażącym naruszeniem prawa z tego powodu, że w ocenie strony decyzja obejmuje zadłużenie, które uległo przedawnieniu. Podkreślił, że kwestia przedawnienia należności została rozstrzygnięta decyzją z dnia [...] kwietnia 2008 r. i jest przedmiotem postępowania odwoławczego przed sądem powszechnym. W odwołaniu od powyższej decyzji D. B. zarzucił: - naruszenie przepisu art. 35, art. 36, art. 65 i art. 157 §1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego [(Dz. U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm.), dalej: "k.p.a."] w ten sposób, iż zaskarżona decyzja została wydana przez organ niewłaściwy w sprawie, - obrazę przepisów art. 118 §1 Ordynacji podatkowej w związku z art. 31 u.s.u.s. Po rozpoznaniu odwołania Minister Pracy i Polityki Społecznej decyzją z dnia [...] marca 2009 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Zakładu z dnia [...] stycznia 2009 r. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy stwierdził, że właściwość rzeczową organu w sprawach o stwierdzenie nieważności należy oceniać według przepisów prawa materialnego obowiązujących w dacie wydania weryfikowanej decyzji – w przedmiotowej sprawie przepisów ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych zawiera szczegółowe rozwiązania dotyczące zasad postępowania w sprawach dotyczących ubezpieczeń społecznych, które jako przepisy odrębne korzystają z pierwszeństwa przed przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego. Jednym z takich przepisów szczególnych jest art. 83a ust. 2 u.s.u.s., stanowiący, że decyzje ostateczne Zakładu, od których nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu, mogą być z urzędu przez Zakład uchylone, zmienione lub unieważnione na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego. Z brzmienia ww. przepisu jednoznacznie wynika, że to Zakład jest właściwy do stwierdzenia nieważności swojej decyzji, w przypadku gdy nie wniesiono od niej odwołania do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych oraz że ewentualne stwierdzenie nieważności takiej decyzji ostatecznej następuje jedynie z urzędu. Wobec brzmienia art. 83a ust. 2 u.s.u.s. odwołujący nie miał prawa domagać się stwierdzenia nieważności decyzji, zatem organ rentowy zasadnie odmówił wszczęcia postępowania nieważnościowego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie D. B. wniósł o uchylenie decyzji Ministra Pracy i Polityki Społecznej oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Zakładu oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji zarzucił: - błędną wykładnię art. 83a ust. 2 u.s.u.s. w związku z art. 157 k.p.a., - naruszenie art. 107 k.p.a. poprzez nie rozstrzygnięcie i brak ustosunkowania się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji do zarzutu naruszenia art. 118 §1 Ordynacji podatkowej w związku z art. 31 u.s.u.s. W odpowiedzi na skargę Minister Pracy i Polityki Społecznej wniósł o oddalenie skargi podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [(Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) – dalej jako: "p.p.s.a."], sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, przy czym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zatem niezależnie od treści zarzutów zawartych w skardze Sąd bada, czy organy prawidłowo rozstrzygnęły sprawę w granicach żądania określonego przez stronę. Mając na względzie powyższe, tj. dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu na podstawie ww. ustaw, Sąd uznał, że skarga złożona w przedmiotowej sprawie jest nieuzasadniona, a decyzja Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] marca 2009 r., utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2009 r. – odpowiada prawu. Odnosząc się do zarzutów skargi wskazać należy w pierwszej kolejności, iż prawidłowa jest wykładnia art. 83a ust. 2 u.s.u.s. dokonana przez Ministra Pracy i Polityki Społecznej w zaskarżonej decyzji. Stosownie do art. 123 u.s.u.s. w sprawach uregulowanych ustawą stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Mając na względzie, iż zgodnie z art. 83a ust. 2 u.s.u.s. decyzje ostateczne Zakładu, od których nie zostało wniesione odwołanie do właściwego Sądu, mogą być z urzędu przez Zakład uchylone, zmienione lub unieważnione, na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego, należy uznać, iż powyższa regulacja, w zakresie wskazania organu właściwego do stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej Zakładu, ma charakter przepisu szczególnego w stosunku do art. 157 § 1 k.p.a., który stanowi, iż właściwy do stwierdzenia nieważności decyzji w przypadkach wymienionych w art. 156 jest organ wyższego stopnia. Wynika stąd również - jak stwierdził Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 25 lutego 2003 r. sygn. III KKO 18/02 - że w przeciwieństwie do wznowienia postępowania, które może nastąpić zarówno na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu, ewentualne stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej, od której nie wniesiono odwołania do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych następuje jedynie z urzędu. Jest to więc uregulowanie wyraźnie inne od treści art. 157 § 2 k.p.a., który stanowi, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Mając powyższe na uwadze należało stwierdzić, że w zaskarżonej decyzji organ odwoławczy zasadnie uznał, iż postępowanie w sprawie wniosku D. B. o stwierdzenie nieważności decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2007 r. nie mogło zostać wszczęte. Dodatkowo, należy zauważyć, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że właściwość rzeczowa organu administracyjnego do stwierdzenia nieważności decyzji jest oceniana według przepisów prawa materialnego, które stanowiły podstawę ustalenia właściwości organu przy wydawaniu kwestionowanej decyzji (por. wyrok NSA z 7 lipca 1993 r., I SA 116/93, ONSA 1994, Nr 3, poz. 109). Minister Pracy i Polityki Społecznej prawidłowo określił zatem w zaskarżonej decyzji właściwość rzeczową Zakładu, wynikającą z art. 83a ust. 2 u.s.u.s., który został dodany przez art. 1 pkt 41 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. (Dz. U. Nr 241, poz. 2074), zmieniającej u.s.u.s. z dniem 1 stycznia 2003 r. Nieuzasadniony jest również zarzut skargi dotyczący naruszenia art. 107 k.p.a. poprzez nie rozstrzygnięcie i brak ustosunkowania się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji do - podniesionego w odwołaniu i we wniosku o stwierdzenie nieważności -zarzutu naruszenia art. 118 § 1 Ordynacji podatkowej. Zaznaczyć należy, iż organ odwoławczy utrzymując w mocy na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. podzielił stanowisko organu I instancji, który w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] stycznia 2009 r. wskazał, iż w rozpatrywanej sprawie nie wystąpiły żadne merytoryczne przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] maja 2007 r. W szczególności - jak zauważył organ - nieuzasadniony jest zarzut strony co do wydania decyzji z rażącym naruszeniem prawa z tego powodu, że decyzja obejmuje zadłużenie, które uległo przedawnieniu. Kwestia przedawnienia, co należy podkreślić, została rozstrzygnięta decyzją Zakładu z dnia [...] kwietnia 2008 r. i na skutek wniesienia odwołania była przedmiotem postępowania przed Sądem Okręgowym w K. (sygn. akt [...]), który wydał wyrok oddalający odwołanie, co potwierdził sam skarżący na rozprawie przed WSA w dniu 29 września 2009 r. (protokół rozprawy – k. 30 akt sądowych). Z powyższych względów, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.