V SA/Wa 624/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Izabella Janson Sędzia WSA - Irena Kudiura (spr.) Asesor WSA - Andrzej Kania Protokolant - Rafał Dul po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 lipca 2007 r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy I Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych uchyla zaskarżoną decyzję; Wnioskiem z dnia 31 marca 2006r., E. K. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w [...] o umorzenie należności-składek ubezpieczeniowych, powstałych z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. W uzasadnieniu wniosku wskazał, iż z powodu nierentowności i braku pozyskania opłacalnych kontraktów zmuszony był powyższą działalność zakończyć. W stosunku do Przedsiębiorstwa [...] "[...]", w którym obecnie jest zatrudniony prowadzone jest postępowanie upadłościowe, a jego sytuacja materialna i rodzinna nie pozwala na zapłacenie zaległych składek wraz z odsetkami i kosztami egzekucyjnymi, ponieważ pociągnęłoby to za sobą zbyt ciężkie konsekwencje dla niego i rodziny. Decyzją z dnia [...] lipca 2006r., o nr [...] wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) - dalej: "u.s.u.s." Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne w kwocie 14.761,20 zł, ubezpieczenie zdrowotne w kwocie 3.393,70 zł oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w kwocie 1.014,71 zł. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ wskazał, że E. K. w okresie od 11.01.1999r. do 31.12.2004r. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej nie opłacił składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, w tym także składek w części finansowanej przez ubezpieczonych. ZUS ustalił, że strona prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną, ma dwóch synów, a jego wynagrodzenie za pracę wynosi 8.478,24 zł brutto. Dodał ponadto, że wnioskodawca wraz z żoną mieszka w domu, który jest własnością syna, ma zaciągnięte dwa kredyty w kwocie [...] tys. zł oraz [...] CHF, jest właścicielem samochodu marki [...] (2002r) i wobec niego nie była prowadzona żadna egzekucja. W dalszej części uzasadnienia decyzji wskazano, że zgodnie z art. 28 ust. 2 powoływanej ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, zaś zgodnie z art. 28 ust. 3a należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności na warunkach określonych w przepisach Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r., w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 144, poz. 1365). Zdaniem ZUS w sytuacji dotyczącej płatnika nie zaistniały okoliczności przemawiające za uwzględnieniem jego wniosku o umorzenie składek bowiem dochód w rodzinie w przeliczeniu na osobę, zgodnie z informacjami zawartymi w karcie informacyjnej MOPS stanowi 1.153,72 zł miesięcznie, a ponadto nie wykorzystano wszystkich środków skutecznego wyegzekwowania należności. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją z dnia [...] listopada 2006r., o nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych, (w imieniu którego działa Prezes) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji, a jako podstawę rozstrzygnięcia wskazał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego [Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.] w związku z art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W przedmiotowej decyzji w pełni zostało podzielone stanowisko organu I instancji. Wskazano dodatkowo, iż z dokumentów nie wynika jednoznacznie, iż E. K. znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, a dochodzenie należności pozbawiłoby zobowiązanego środków finansowych na bieżące funkcjonowanie. Wskazano ponadto, iż wnioskodawca jest właścicielem samochodów osobowych marki [...],[...],[...],[...] oraz skutera [...]. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący E. K. zaskarżył w całości decyzję Prezesa ZUS z dnia [...].11.2006r., i wniósł o umorzenie składek. Wyjaśnił, iż Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie uwzględnił późniejszej decyzji z dnia [...].07.2006r., w której ustalono nową należność w składkach na ubezpieczenie po przekazaniu przez Urząd Skarbowy nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych w kwocie 4.972,30zł na poczet zaspokojenia w drodze postępowania egzekucyjnego w administracji przed innymi wierzytelnościami. Wyjaśnił ponadto, że jest tylko właścicielem samochodu marki [...], a w zwłokę z płatnościami popadł w związku ze złą koniunkturą gospodarczą w Polsce. W odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty przedstawione w zaskarżonej decyzji z dnia [...] listopada 2006r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych [Dz.U. nr 153, poz. 1269] oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.], dalej - p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając skargę sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem i to na dzień wydania decyzji. Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. W pierwszej kolejności należy wskazać, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, Sąd ma prawo i obowiązek uwzględnić również te okoliczności, które wprawdzie nie zostały podniesione w skardze jako zarzut, ale które miały na tę ocenę wpływ. W powyższym kontekście Sąd miał na uwadze okoliczność, że zaskarżona w niniejszej sprawie decyzja została wydana przez pracownika organu, który wydał zarówno decyzję ZUS z dnia [...].07.2006r., jak i decyzję ZUS, wydaną w wyniku ponownego rozpoznania sprawy. Zgodnie z treścią przepisu art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a. przesłanką wznowienia postępowania administracyjnego jest wydanie decyzji przez pracownika lub organ administracji publicznej, który podlega wyłączeniu stosownie do art. 24, 25 i 27 k.p.a. Przepis art. 24 § 1 pkt 5 stanowi, iż pracownik podlega wyłączeniu od udziału w sprawie, w której brał udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji. Jak wynika z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy. Należy przyjąć, że odbywa się to na takich zasadach jak dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Należy uznać zatem, że art. 24 k.p.a. wyłącza pracownika od udziału w postępowaniu odwoławczym, jeżeli uczestniczył uprzednio w postępowaniu przed organem pierwszej instancji, w którym wydano zaskarżoną odwołaniem decyzję. Nie ulega wątpliwości, że powyższa reguła ma odpowiednie zastosowanie w odniesieniu do sytuacji, w której pracownik organu administracji publicznej brał udział w wydaniu przez ten organ decyzji, następnie zaskarżonej wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. W przedmiotowej sprawie decyzja I i II instancji została wydana przez Zastępcę Dyrektora Oddziału ZUS w [...] tj. G. H. Co prawda decyzja wydana w II instancji została podpisana również przez starszego inspektora A. K. i Kierownika Inspektoratu T. K., ale pracownikiem, który podpisał decyzję jako osoba upoważniona przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, był Z-ca Dyrektora Oddziału ZUS - G. H. Skutkiem prawnym naruszenia art. 24 k.p.a. jest wznowienie postępowania w sprawie, co wynika bezpośrednio z treści przywołanego już przepisu art. 145 Kodeksu postępowania administracyjnego. Przepis ustanawia procesową sankcję (wznowienie postępowania) ale tylko w odniesieniu do naruszenia zasady obiektywizmu przy wydawaniu decyzji administracyjnej, ponieważ nie chodzi w tym przypadku o sam udział w postępowaniu podmiotu z niego wyłączonego, lecz o orzekanie w sprawie. W związku z powyższym, naruszenie przepisów o wyłączeniu pracownika od udziału w postępowaniu należy zdaniem Sądu traktować jako naruszenie przepisów procesowych mających istotny wpływ na wynik sprawy. W konkluzji należy stwierdzić, iż wskazana powyżej wada kwalifikowana zaskarżonej decyzji z dnia [...] listopada 2006r., stanowi okoliczność przesądzającą treść niniejszego rozstrzygnięcia. Sąd nie mógł w tej sytuacji ustosunkować się do merytorycznej argumentacji skargi ani oceniać w tym kontekście decyzji organu odwoławczego. Treść wyroku przesądzona została bowiem omówionymi wyżej względami natury formalnoprawnej. Na marginesie Sąd wskazuję, że ponownie rozpoznając sprawę Prezes działający za Zakład Ubezpieczeń Społecznych, powinien wyjaśnić wszystkie istniejące wątpliwości dotyczące stanu majątkowego skarżącego m.in. wyjaśnić jaka jest sytuacja dotycząca pojazdów opisanych w zaskarżonej decyzji, bowiem w skardze (odmiennie niż w dokumencie k - 63 akt administracyjnych) zostało podniesione, że skarżący E. K. jest właścicielem tylko samochodu marki [...]. Wyjaśnić także należy (na dzień wydawania decyzji) jaka jest sytuacja finansowa strony, czy pracuje, jakie osiąga dochody a jeśli nie pracuje to dlaczego, jakie ma kwalifikacje. Kto konkretnie jest na utrzymaniu skarżącego i z jakich powodów jego żona nie pracuje. Należy wyjaśnić też podnoszoną przez skarżącego kwestię jego zaległości, w kontekście wyegzekwowanej kwoty 4972,30zł i rozbieżności w decyzji, której dotyczy przedmiotowa sprawa, w zestawieniu z decyzją z dnia [...].07.2006r., nr [...]. Należy przypomnieć, że w aktach ZUS znajduje się dokument dotyczący wyegzekwowanej kwoty (k-32 akt administracyjnych) znany organowi, nie został on jednak omówiony w zaskarżonej decyzji. Wyjaśnienia wymaga także sprawa kredytów (k-33) zaciągniętych przez skarżącego w 2005r. i 2006r., w sytuacji gdy skarżący miał już wiedzę o istniejących zaległościach w płatnościach składek za 2004r. Wszystkie te okoliczności należałoby wyjaśnić poprzez przesłuchanie skarżącego - celem właściwego zobrazowania jego faktycznej sytuacji finansowej i możliwości płatniczych. Obowiązkiem organu jest bowiem rozpatrzenie całej sprawy i to bez względu na to, czy materiał dowodowy został wzbogacony w stosunku od daty orzekania przez organ pierwszej instancji, czy też jest taki sam. Organ może przy tym prowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe, jeżeli uzna to za konieczne. Ponadto zarówno organ I i II instancji zobowiązany jest na mocy art. 10 Kpa zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić jej wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt. b w zw. z art. 134 i 135 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji wyroku. ----------------------- 1