V SA/Wa 630/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Beata Krajewska (spr.), Sędzia WSA - Beata Blankiewicz - Wóltańska, Sędzia WSA - Irena Jakubiec - Kudiura, , Protokolant sekretarz sąd. - Marcin Woźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 lipca 2014 r. sprawy ze skargi K. C. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...] znak: [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz Fundusz Pracy; oddala skargę Decyzją z [...] stycznia 2014r. Nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, wniesionego – K.C., dalej: Skarżąca lub Strona, utrzymał w mocy decyzję z [...] listopada 2013r. Nr [...] odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oraz wobec Funduszu Pracy. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym. Do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] wpłynął w dniu 2 września 2013 r. wniosek Skarżącej o umorzenie należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenia powstałych w związku z prowadzoną pozarolniczą działalnością gospodarczą. Uzasadniając wniosek Skarżąca wskazała, że prowadząc działalność gospodarczą nie wiedziała o obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne oraz Fundusz Pracy. Powołała się również na trudną sytuację finansową jej rodziny. Skarżąca jest bezrobotna, nie otrzymuje zasiłku, jedynym żywicielem rodziny jest mąż. Decyzją z [...] listopada 2013 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w kwocie 14.841,27 zł oraz Fundusz Pracy w kwocie 1.393,63 zł. Organ ustalił, że Skarżąca z dniem 8 listopada 2011 r. zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej, w zeznaniach podatkowych za lata 2011 - 2012 wykazała dochód z wynagrodzenia za pracę. W czasie rozpoznawania wniosku Skarżąca nie pracowała, nie otrzymywała żadnego wynagrodzenia. Od 25 lipca 2013 r. Skarżąca jest zarejestrowaną bezrobotną, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, małżonkowie wychowują małoletnie dziecko. Z treści wniosku wynika również, że Skarżąca wraz z rodziną mieszka z jej rodzicami. Oświadczyła, że wraz z mężem uczestniczą w kosztach utrzymania mieszkania – uiszczają opłaty za prąd, wodę, opał, odpady komunalne w łącznej wysokości około 450 zł miesięcznie. Ponadto mąż Skarżącej wydaje około 400 zł na dojazdy do pracy, małżonkowie ponoszą koszty utrzymania 19-miesięcznego dziecka oraz inne bieżące koszty utrzymania. Oceniając ustalony stan faktyczny w kontekście obowiązujących przepisów regulujących zasady umarzania zobowiązań z tytułu zaległych składek organ rentowy uznał, że nie wystąpiła żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz. U. z 2013r., poz. 1442), dalej: u.s.u.s. oraz § 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003r., Nr 141, poz. 1365). Pismem z 10 maja 2011r. Skarżąca złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, uzasadniając go sytuacją finansową rodziny, która nie pozwala na spłatę zadłużenia. Wyjaśniła, że będzie mogła podjąć pracę, po ukończeniu przez syna pięciu lat, gdy rozpocznie naukę w przedszkolu. Decyzją z [...] stycznia 2014 r., po ponownym rozpatrzeniu sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy rozstrzygnięcie wydane w I instancji stwierdzając brak podstaw do umorzenia należności, zaznaczając, że w przypadku wnioskodawcy nie zachodzą przesłanki pozwalające uznać całkowitą nieściągalność należności z tytułu składek, co daje organowi potencjalną możliwość umorzenia należności. Wskazał, że całkowita nieściągalność oznacza nie tylko brak możliwości wyegzekwowania zadłużenia w obecnym stanie, ale również nie rokuje szans na wyegzekwowanie należności w przyszłości. W ocenie organu rozpoznającego ponownie wniosek, umorzenie zaległych składek nie jest uzasadnione, ponieważ Skarżąca jest w wieku aktywności zawodowej, posiada możliwości zarobkowania i pomimo aktualnie trudnej sytuacji finansowej jej rodziny, realne jest podjęcie przez Skarżącą pracy, a tym samym uzyskanie środków finansowych, co ułatwi również spłatę zaległości wobec organu rentowego. Ponadto organ nie stwierdził, że trudna sytuacja majątkowa jest efektem zdarzeń wywołanych przez czynniki zewnętrzne (np. klęskę żywiołową). Zauważył również, że z ustalanego stanu faktycznego nie wynika, że Skarżąca, że względu na stan zdrowia – własny albo członka rodziny – nie może podjąć pracy i uzyskiwać dochodów, przeciwnie deklaruje, że podejmie zatrudnienie w przyszłości. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Strona ponownie wskazała zdarzenia, które w jej ocenie uzasadniają umorzenie zaległości z tytułu nieopłaconych składek, a które stanowiły podstawę ustalenia stanu faktycznego przez organy administracji. Dodała, że jej mąż zarejestruje się jako osoba bezrobotna, ponieważ w dniu 12 lutego 2014 r. jego umowa o pracę została rozwiązana, Skarżąca otrzymuje w Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej pomoc socjalną w wysokości 77 zł oraz wyjaśniła, że może podjąć zatrudnienie, gdy jej dziecko będzie mogło uczęszczać do przedszkola. W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko i argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.: Skarga nie jest zasadna. Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071), dalej: k.p.a. lub w innych przepisach. Sąd, kierując się tymi przesłankami i badając zaskarżoną decyzję w granicach określonych przepisami powołanych wyżej ustaw, tj. badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności tak z przepisami ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 263), dalej: k.p.a., jak i z normami prawa materialnego zawartymi w ustawie z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, nie stwierdził takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonych decyzji. Zauważyć należy, że organ rentowy omówił treść art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. oraz § 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, a więc przepisy, które stanowiły podstawę rozstrzygnięcia i wskazał, analizując kolejno wymienione w powołanych przepisach przesłanki, że żadna z nich w odniesieniu do sytuacji Skarżącej nie występuje. Organ przytaczał przy tym na poparcie swojego stanowiska ustalone w sprawie okoliczności faktyczne. Zgromadzony materiał dowodowy był w ocenie Sądu całkowicie wystarczający do wydania decyzji. Analizując podnoszone przez Skarżącą okoliczności nie można uznać, że organ rozpoznając wniosek przekroczył obowiązującą w postępowaniu administracyjnym zasadę swobodnej oceny dowodów, a podjęte rozstrzygnięcie mieści się w granicach "uznania administracyjnego". W żadnym zakresie nie uzasadnia umorzenia zaległych składek podnoszona okoliczność braku wiedzy o konieczności ich opłacania w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. Okoliczność ta nie może zostać oceniona w kontekście którejkolwiek z ustawowych przesłanek umożliwiających umorzenie, a wskazanych w przepisach u.s.u.s. Wykazaną sytuację materialną Skarżącej i jej rodziny organ ocenił jako trudną. Jednocześnie przekonywująco uzasadnił, że nie można przyjąć, że jest to sytuacja definitywna i niezmienna. Wnioskowanie organu wydaje się zasadne z powodów, które należy wskazać. Nie bez znaczenia pozostaje, że Skarżąca wraz z mężem są osobami młodymi. W toku postępowania nie podnoszono, że istnieją nieprzemijające okoliczności, które uniemożliwiają małżonkom podjęcie pracy. Nie może uzasadniać umorzenia składek okoliczność, iż Skarżąca wychowuje dziecko i z tego powodu nie może podjąć zatrudnienia. Zwrócić uwagę należy, że Skarżąca z rodziną mieszka z jej rodzicami. Skarżąca nie wskazywała, że relacje z rodzicami są złe i że nie może liczyć na ich pomoc. Nie wyjaśniała również, dlaczego jej rodzice nie mogą zaopiekować się wnuczkiem albo okresowo pomagać w sprawowaniu opieki. Również powołana w skardze okoliczność utraty pracy przez męża Skarżącej i uzyskanie statusu osoby bezrobotnej nie uzasadnia umorzenia składek. W tej sytuacji można bowiem założyć, że dzieckiem zaopiekuje się ojciec, a Skarżąca podejmie zatrudnienie. Oceniając ustalony stan faktyczny uznać należy, że w sytuacji podobnej do rodziny Skarżącej znajduje się wiele młodych ludzi i młodych małżeństw w kraju. Borykają się z podobnymi problemami: brakiem pracy, trudnościami w znalezieniu opieki dla dzieci, koniecznością zwracania się o pomoc do członków rodziny. Ustalony w sprawie stan faktyczny nie daje podstaw do przyjęcia, że zaległe składki są całkowicie nieściągalne, a sytuacja majątkowa Skarżącej, jakkolwiek trudna, nie daje szans na poprawę. Słusznie organ rentowy wskazał, że całkowita nieściągalność oznacza nie tylko brak możliwości wyegzekwowania zadłużenia w obecnym stanie, ale również nie rokuje szans na wyegzekwowanie należności w przyszłości. W przedmiotowej sprawie Skarżąca nie przedstawiła dokumentów wskazujących, iż jest przewlekle chora, nie przedstawiła również żadnej dokumentacji, z której wynikałoby, że jest ona osobą niezdolną do pracy, czy mającą dolegliwości zdrowotne ograniczające jej możliwości zarobkowe. Zdolny do podjęcia zatrudnienia jest również mąż Skarżącej. W ocenie Sądu organ rentowy odniósł się do całego zgromadzonego materiału w sposób wyczerpujący, ustalił stan faktyczny, a następnie odniósł go do obowiązujących w sprawie przepisów prawa. Zaś całość argumentacji ujął w ramach decyzji, która spełnia wymogi z art. 107 § 1 k.p.a. Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również, podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego, decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności, a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym. Uzasadnia to również wyjątkowy charakter instytucji umorzenia należności. Jeżeli zatem, tak jak w rozpatrywanej sprawie, właściwy organ dostrzega możliwości wyegzekwowania zaległych składek, to podjęte w ramach uznania administracyjnego, negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie, nie może być uważane za dowolne. Sąd zwraca jednocześnie uwagę, iż wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego – Zakładu. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskania nowych dowodów Skarżąca może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zaskarżona decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.