V SA/Wa 633/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński (spr.), Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak, Sędzia WSA - Bożena Zwolenik, Protokolant sekretarz - Maryla Wiśniewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 października 2018 r. sprawy ze skargi G. D. na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] lutego 2018 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu dofinansowania do wynagrodzenia pracownika niepełnosprawnego; oddala skargę. Decyzją z dnia [...] czerwca 2017 r, znak: [...] Ldz.[...] Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych nakazał Panu [...] prowadzącemu działalność gospodarczą pod nazwą Kancelaria Prawnicza [...] [...] zwrot w terminie 14 dni od dnia otrzymania decyzji, środków PFRON przekazanych tytułem dofinansowania do wynagrodzeń pracownika niepełnosprawnego za wrzesień 2015r. w kwocie [...] zł i październik 2015 r. w kwocie [...] zł wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych liczonymi od dnia [...] listopada 2015 r. do dnia wpłaty. Strona złożyła odwołanie, zaskarżonej decyzji zarzucając naruszenie przepisów prawa: 1) materialnego, a w szczególności: a) art. 26a ust. 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, polegające na wydaniu zaskarżonej decyzji w sytuacji, gdy toczy się postępowanie w sprawie uznania uprawnienia strony do dofinansowania, b) art. 26b ust. 2a powołanej wyżej ustawy, polegające na niezastosowaniu tego przepisu, gdy strona jest niejedynym pracodawcą pracownika niepełnosprawnego, 2) przepisów postępowania administracyjnego, a w szczególności: a) przepisu art. 145 § 1 k.p.a., polegające na niezastosowaniu tego przepisu w sytuacji, gdy postępowanie o przyznaniu dofinansowania zakończyło się decyzją ostateczną, b) przepisu art. 8 § 2 k.p.a. polegające na odstąpieniu po okresie ponad dziesięcioletnim od uznawania skarżącego za podmiot uprawniony do dofinansowania, c) przepisu art. 7a § 1 k.p.a. polegające na niezastosowaniu zasady rozstrzygania wątpliwości na korzyść strony, d) przepisu art. 77 § 1 k.p.a. polegające na niepoddaniu rozpatrzeniu i ocenie całego materiału dowodowego, w szczególności materiału dotyczącego przekształceń podmiotowych wnioskodawcy, czyli Kancelarii Prawniczej [...] [....], e) przepisu art. 8 k.p.a. polegające na prowadzeniu postępowania w sposób budzący brak zaufania do organu. Uznając bezzasadność wniesionego odwołania, Minister Rodziny Pracy i Polityki Społecznej, decyzją z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] utrzymał w mocy w/w rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu własnej decyzji organ podniósł m.in, że nie znalazł podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji. Zgodnie z art. 26a ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych "pracodawcy przysługuje ze środków Funduszu miesięczne dofinansowanie do wynagrodzenia pracownika niepełnosprawnego, o ile pracownik ten został ujęty w ewidencji zatrudnionych osób niepełnosprawnych, o której mowa w art. 26b ust. 1." Miesięczne dofinansowanie do wynagrodzenia pracownika niepełnosprawnego przysługuje w kwocie: 1) [...] zł - w przypadku osób niepełnosprawnych zaliczonych do znacznego stopnia niepełnosprawności; 2) [...] zł - w przypadku osób niepełnosprawnych zaliczonych do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności; 3) [...] zł - w przypadku osób niepełnosprawnych zaliczonych do lekkiego stopnia niepełnosprawności.  W niniejszej sprawie istotne jest ustalenie czy osobę, o której dofinansowanie wystąpiono, można uznać za pracownika. Zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 108 ze zm.) "pracownikiem jest osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę". Kodeks pracy nie zezwala, aby jednocześnie ktoś mógł być właścicielem firmy i jej pracownikiem. Nie wystąpi wtedy bowiem jeden z niezbędnych elementów stosunku pracy: podporządkowanie, ponieważ prowadzenie działalności gospodarczej nie jest bowiem wykonywaniem pracy na podstawie stosunku pracy. Stosunek pracy jest stosunkiem zobowiązaniowym dwustronnie zobowiązującym, w którym pracodawca zobowiązuje się do zatrudnienia pracownika za wynagrodzeniem, a pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy. Zgodnie z art. 22 § 1 ustawy Kodeks pracy "przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca - do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem". Pomiędzy osobą fizyczną wykonującą działalność gospodarczą (nawet reprezentowaną przez pełnomocnika - jak to ma miejsce w niniejszej sprawie), a tą samą osobą podpisującą się na stworzonej umowie jako pracownik nie powstaje stosunek pracy, gdyż nie można zawrzeć samemu ze sobą umowy o pracę. Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 5 lutego 1997 r. (sygn. akt II UKN 86/96) "Zawieranie umów o pracę "z samym sobą", wiążące się z występowaniem osoby fizycznej w kilku różnych rolach społecznych równocześnie, tj. jedynego wspólnika, skupiającego w swym ręku wszystkie uprawnienia zgromadzenia wspólników, prezesa zarządu - dyrektora i pracownika spółki, musi być kwalifikowane jako czynność prawna mająca na celu obejście ustawy (art. 58 § 1 KC), a także jako oświadczenie woli składane dla pozoru (art. 83 § 1 KC). Umowa o pracę "z samym sobą" nie może zresztą zrodzić stosunku pracy również dlatego, że nie wykazuje on wówczas swej kategorialnej cechy, tj. podporządkowania pracownika poleceniom pracodawcy. Pracownik musiałby bowiem być podporządkowany samemu sobie, a to jest pojęciowo wykluczone. "Takie stanowisko zajął też Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 8 marca 1995 r. (I PZP 7/95, OSNAPiUS 1995, nr 18, poz. 227). Ponadto, jak wskazuje Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 17 grudnia 1996r.(sygn. akt II [...] "nieważna jest umowa o pracę zawarta przez jedynego wspólnika spółki z o.o., za którą działa pełnomocnik ustanowiony w tym celu przez tegoż wspólnika, występującego w charakterze zgromadzenia wspólników. Taka umowa nie przestaje być czynnością prawną "z sobą samym" przez to tylko, że została zdziałana za pośrednictwem pełnomocnika. Z takiej umowy nie może - niezależnie od jej nazwy - powstać stosunek pracy, gdyż byłby on pozbawiony swej konstrukcyjnej cechy podporządkowania pracownika w procesie świadczenia pracy." Biorąc pod uwagę powyższe i odnosząc je do rozpatrywanego w przedmiotowej sprawie stanu faktycznego należy stwierdzić, że umowa o pracę z dnia [...] stycznia 2004 r. zawarta pomiędzy [...] [...] (właścicielem Firmy reprezentowanym przez pełnomocnika), a tym samym [...] nie rodzi zamierzonych skutków prawnych i jako nieważna oznacza, że między stronami nie dochodzi do nawiązania stosunku pracy, nie dając tym samym podstaw do uznania [...] [...] za pracownika. W konsekwencji prowadzi do braku uprawnień do przyznania dofinansowania do jego wynagrodzenia na podstawie art. 26a ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji (...). Zdaniem organu odwoławczego, załączona przez stronę do przedmiotowego postępowania umowa spółki cywilnej z dnia [...] marca 2010 r. oraz umowa o pracę z dnia [...] marca 2010 r. zawarta pomiędzy [...] (współwłaścicielką i osobą zarządzającą spółką w skład której wchodzi Kancelaria Prawnicza [...] [...]), a [...] [...] nie ma znaczenia dla prowadzonego postępowania, ponieważ w rozpatrywanej sprawie z wnioskami o wypłatę miesięcznego dofinansowania do wynagrodzenia pracownika niepełnosprawnego występowała Kancelaria Prawnicza [...] [...], w imieniu której działał właściciel [...], a nie spółka cywilna reprezentowana przez [...] [...]. Z tego względu organ odwoławczy w rozpatrywanej sprawie nie mógł uwzględnić ww. dokumentów. Odnosząc się do zarzutu naruszenia przepisu art. 26a ust. 1 ustawy o rehabilitacji polegające na wydaniu zaskarżonej decyzji w sytuacji, gdy toczy się postępowanie w sprawie uznania uprawnienia strony do dofinansowania, organ odwoławczy wskazuje, że kwestia ta została rozstrzygnięta postanowieniem Prezesa Zarządu PFRON z dnia [...] maja 2016 r. o odmowie zawieszania postępowania, które zostało następnie utrzymane w mocy postanowieniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] maja 2017 r. W odniesieniu do zarzutu naruszenia przepisu art. 26b ust. 2a powołanej wyżej ustawy, polegającego na niezastosowaniu tego przepisu w sytuacji gdy osoba niepełnosprawna zatrudniona jest u dwóch pracodawców należy wyjaśnić, że przepis ten przewiduje w określonych okolicznościach podział kwoty dofinansowania, zatem w rozpatrywanej sprawie nie znajduje zastosowania, ponieważ o dofinansowanie ubiegał się tylko jeden podmiot. W odniesieniu do zarzutu naruszenia przepisu art. 145 § 1 k.p.a., polegającego na niezastosowaniu tego przepisu w sytuacji, gdy postępowanie o przyznaniu dofinansowania zakończyło się decyzją ostateczną, organ odwoławczy wyjaśnia, że w przedmiotowej sprawie nie zachodziły przesłanki do wznowienia postępowania, a organ I instancji wszczął i prowadził postępowanie w oparciu o odpowiednie przepisy ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji. Organ odwoławczy nie podziela zarzutu strony naruszenia przepisu art. 8 § 2 k.p.a. polegającego na odstąpieniu przez organ I instancji po okresie ponad dziesięcioletnim od uznawania skarżącego za podmiot uprawniony do dofinansowania (organ administracji w sytuacji kiedy po analizie zgromadzonych w sprawie dokumentów powziął uzasadnione wątpliwości, co do zasadności przyznanego dofinansowania, ma możliwość oraz obowiązek zweryfikowania swojej decyzji.) Organ odwoławczy nie podziela również zarzutu naruszenia przepisu art. 7a § 1 k.p.a. polegającego na niezastosowaniu zasady rozstrzygania wątpliwości na korzyść strony, ponieważ w przedmiotowym postępowaniu organ I instancji nie miał wątpliwości, które wymagałyby takowego rozstrzygnięcia. W ocenie organu II instancji na uwzględnienie nie zasługuje też zarzut naruszenia przepisu art. 8 i art. 77 § 1 k.p.a., ponieważ podjęto wszelkie działania w celu dokładnego ustalenia stanu faktycznego sprawy i dopiero na tej podstawie wydano rozstrzygnięcie. Decyzję organu odwoławczego zaskarżył [...] zarzucając jej naruszenie przepisów prawa: 1. materialnego, a w szczególności: a) art. 26 a ust. 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych, polegające na wydaniu zaskarżonej decyzji w sytuacji, gdy toczy się postępowanie w sprawie uznania strony za uprawnioną do dofinansowania. b) przepisu art. 409 k.c. polegające na zobowiązaniu strony decyzji do zwrotu świadczenia, które z mocy prawa wygasło, ponieważ zostało zużyte na rehabilitację niepełnosprawnego. 2. przepisów postępowania administracyjnego, a w szczególności: a) przepisu art. 145 § 1 k.p.a. polegające na niezastosowaniu tego przepisu w sytuacji, gdy postępowanie o przyznaniu dofinansowania zakończyło się decyzją ostateczną, b) przepisu art. 77 § 1 k.p.a. polegające na niepoddaniu rozpatrzeniu i ocenie całego materiału dowodowego, w szczególności materiału dotyczącego przekształceń podmiotowych skarżącego, czyli Kancelarii Prawniczej [...] [...], c) przepisu art. 8 k.p.a. polegające na prowadzeniu przez organ postępowania w sposób budzący brak zaufania do tego organu. 3. wydanie zaskarżonej decyzji na podstawie przepisu art. 49 e ust. 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej..., pomimo braku przesłanek określonych w tym przepisie. Podnosząc powyższe zarzuty, skarżący wniósł uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania bądź uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie. Sąd zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Na wstępie przypomnieć należy, że decyzją z dnia [...] czerwca 2017 r. znak: [...] L.Dz. [...] Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych nakazał [...] prowadzącemu działalność gospodarczą pod nazwą Kancelaria Prawnicza [...] [...] zwrot w terminie 14 dni od dnia otrzymania decyzji, środków PFRON przekazanych tytułem dofinansowania do wynagrodzeń pracownika niepełnosprawnego za wrzesień 2015 r. w kwocie [...] zł i październik 2015 r. w kwocie [...] wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych liczonymi od dnia [...] listopada 2015 r. do dnia wpłaty. Zdaniem Sądu decyzja ta nie narusza prawa. Faktem jest bowiem, że [...] wykonujący działalność gospodarczą pod nazwą Kancelaria Prawnicza "[...] [...]" ubiegał się, o dofinansowanie do wynagrodzenia dla samego siebie. Analiza umowy o pracę z dnia [...] stycznia 2004 r. wykazała, iż została ona zawarta pomiędzy pracownikiem [...] wykonującym działalność gospodarczą pod nazwą Kancelaria Prawnicza [...] - reprezentowanym przez pełnomocnika [...], która złożyła podpis pod umową. Słusznie więc, Minister podzielił stanowisko organu I instancji, że [...] nie może być uznany za pracownika. Zatem nie zostały spełnione przesłanki przewidziane w art. 26a ust. 1 ustawy o rehabilitacji, które są niezbędne do udzielenia pomocy publicznej w formie dofinansowania. W ocenie sądu w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia organ odwoławczy trafnie przywołał przepisy kodeksu pracy, który w art. 2 stanowi, że "pracownikiem jest osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę". Przepisy Kodeksu pracy nie przewidują, aby jednocześnie ktoś mógł być pracodawcą i pracownikiem, a prowadzenie działalności gospodarczej nie jest wykonywaniem pracy na podstawie stosunku pracy. Nie ulega poza tym wątpliwości, że stosunek pracy jest stosunkiem zobowiązaniowym dwustronnie zobowiązującym, w którym pracodawca zobowiązuje się do zatrudnienia pracownika za wynagrodzeniem, a pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy. Zgodnie z art. 22 § 1 Kodeksu pracy "przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca – do zatrudnienia pracownika za wynagrodzeniem". Zatem osoba fizyczna nie może być pracownikiem własnej firmy. Nie wystąpi wtedy bowiem jeden z elementów stosunku pracy (podporządkowanie). Pomiędzy osobą fizyczną wykonującą działalność gospodarczą (nawet reprezentowaną przez pełnomocnika a tą samą osobą podpisującą się na stworzonej umowie jako pracownik nie powstaje stosunek pracy, gdyż nie można zawrzeć samemu ze sobą umowy o pracę. Sąd podkreśla, że umowa z dnia [...] stycznia 2004 r. zawarta pomiędzy [...] (właścicielem Firmy reprezentowanym przez pełnomocnika), a tym samym [...] nie rodzi skutków prawnych i jako nieważna powoduje, że między stronami nie dochodzi do nawiązania stosunku pracy. W konsekwencji prowadzi do braku uprawnień do przyznania dofinansowania do jego wynagrodzenia na podstawie art. 26a ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji. Uzasadnione było zatem nakazanie skarżącemu prowadzącemu działalność gospodarczą pod nazwą Kancelaria Prawnicza [...] zwrot w terminie 14 dni od dnia otrzymania decyzji, środków PFRON przekazanych tytułem dofinansowania do wynagrodzeń pracownika niepełnosprawnego za wrzesień 2015 r. i październik 2015 r. Nie jest zasadny zarzut naruszenia przepisu art. 26a ust. 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, polegający na wydaniu zaskarżonej decyzji w sytuacji, gdy toczy się postępowanie w sprawie uznania uprawnienia strony do dofinansowania . Kwestia ta została rozstrzygnięta bowiem postanowieniem Prezesa Zarządu PFRON z dnia [...] maja 2016 r. o odmowie zawieszenia postępowania, które zostało następnie utrzymane w mocy postanowieniem Ministra Rodziny, pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] maja 2017 r. Sąd nie uznaje za zasadny zarzut strony dotyczący wydania decyzji na podstawie art. 49e ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji pomimo braku przesłanek określonych w tym przepisie. Wydanie decyzji obu organów zostało poprzedzone kontrolą dokumentacji na podstawie której udzielono dofinansowania i w wyniku stwierdzonych nieprawidłowości wydano decyzję nakazującą zwrot środków PFRON przekazanych tytułem dofinansowania do wynagrodzeń pracownika niepełnosprawnego. Za nietrafny uznać należy także zarzut naruszenia art. 409 kodeksu cywilnego, jako że nie ma on zastosowania w przedmiotowej sprawie. Ma ona bowiem charakter administracyjnoprawny ze wszelkimi tego konsekwencjami. Niejako na marginesie sąd podnosi, iż analogiczny pogląd co do charakteru środków jakie uzyskał skarżący oraz faktu niemożności bycia jednocześnie pracodawcą i pracownikiem, tut. sąd wyraził w sprawach prowadzonych m.in. pod sygnaturami V SA/Wa691/17, V SA/Wa1268/17 oraz V SA/Wa1662/17. Podstawą wyroku jest art. 151 ppsa.