V SA/Wa 645/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Irena Kudiura (spr.), Sędzia WSA - Barbara Mleczko - Jabłońska, Asesor WSA - Andrzej Kania, Protokolant - Tomasz Zawiślak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 września 2007 r. sprawy ze skargi A. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2006 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy; uchyla zaskarżoną decyzję; Wnioskiem z dnia 23 sierpnia 2006 r. A. P. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] o umorzenie zaległych składek na ubezpieczenie społeczne cyt: "wynikających z korekty deklaracji rozliczeniowych za 1999r". W uzasadnieniu wniosku wyjaśnił, iż obecnie jest osobą bezrobotną bez żadnego majątku osobistego i bez prawa do zasiłku. Uzyskuje dochody jedynie z prac dorywczych i sezonowych. Podniósł również, iż poprzednie zaległe składki spłacił w całości i posiada zaświadczenie z ZUS o niezaleganiu ze składkami do 2003r. Wskazał ponadto, iż płaci alimenty na troje swoich nieletnich dzieci i pomaga na miarę swoich możliwości w ich wychowaniu i kształceniu. Decyzją z dnia [...] października 2006 r. o Nr [...] wydaną na podstawie art. 83 ust.1 pkt 3, art. 28 ust. 1 i 3 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U.Nr 137, poz. 887 ze zm.) - dalej: "u.s.u.s." Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił A. P. umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanych przez płatnika na ubezpieczenia społeczne za okres 06/1999r., 09/2000r., 07/2001r.-09/2001r., 04/2002r.-10/2002r., 04/2003r.-07/2003r. w łącznej kwocie 1271,61 zł oraz Fundusz Pracy za okres 05/1999r.-10/1999r., 09/2000r., 04/2003r. w łącznej kwocie 170,62zł. W treści uzasadnienia decyzji wskazano, że zgodnie z art. 28 powołanej ustawy, należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Stosownie natomiast do art. 28 ust. 3a należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane mimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich płacenia. Zgodnie zaś z rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r., Zakład może m.in. umorzyć należności z tytułu składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Oceniając zebrany w sprawie materiał dowodowy ZUS ustalił, że wnioskodawca nie ma rachunków bankowych, udziałów w firmach i przedsiębiorstwach, wierzytelności ani ruchomości. Jest natomiast w 1/3 współwłaścicielem udziałów w domku zamieszkiwanym przez dwie rodziny oraz w działce o pow. [...] m/kw położonej w [...] przy ul. [...] o nr KW [...], zaś obowiązek alimentacyjny w wysokości 600zł na rzecz trójki dzieci reguluje na bieżąco. Zdaniem organu w przedmiotowej sprawie nie zachodzi generalna przesłanka określona w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Nie stwierdzono całkowitej nieściągalności, z uwagi na egzekucję prowadzoną za pośrednictwem Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...], który nie stwierdził jej nieskuteczności. ZUS dodał ponadto, iż dłużnik wykazał, że zachodzą w stosunku do niego szczególne przypadki uzasadniające umorzenie, pomimo braku całkowitej nieściągalności określone w powołanym Rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r., jednakże podkreślił, że A. P. jest osoba młodą, zdolną do pracy, a ocena sytuacji finansowej jako obecnie bardzo trudnej, nie rodzi obowiązku umorzenia spornych należności. Pismem z dnia 12.11.2006r., A. P. zwrócił się do Prezesa ZUS z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. W jego uzasadnieniu powtórzył argumentację zawartą we wniosku o umorzenie zaległości i dodał ponadto, że w 2005r. spłacił ok. 3500 zł zaległych składek wraz z odsetkami i posiada zaświadczenie z ZUS o niezaleganiu z żadnymi składkami do lipca 2003r. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją z dnia [...] grudnia 2006r. o nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych, (w imieniu którego działa Prezes), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji, a jako podstawę rozstrzygnięcia wskazał art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego [Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.]. Organ odwoławczy w pełni podzielił stanowisko organu I instancji. Wskazał dodatkowo, iż branża budowlana znajduje się w fazie rozkwitu, a popyt zatrudnienia przewyższa podaż. Prezes ZUS (działający w imieniu Zakładu) ponownie stwierdził, że obecny stan majątkowy i sytuacja rodzinna zobowiązanego uniemożliwiają jednorazową spłatę zadłużenia, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i rodziny, ale zwrócił uwagę na możliwość spłaty długu w systemie ratalnym. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący A. P. wniósł o zwolnienie z zapłaty niesłusznie (jego zdaniem) naliczonych przez ZUS zaległości płatniczych. Ponownie powołał się na zaświadczenie z ZUS (które dołączył do akt sądowych sprawy k- 7) o niezaleganiu ze składkami do lipca 2003r. W dalszej części uzasadnienia skargi przedstawił ponownie swoją trudną sytuację finansową i rodzinną. W odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty przedstawione w zaskarżonej decyzji z dnia [...] grudnia 2006r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, że kognicja sądów administracyjnych w odniesieniu do spraw w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ubezpieczeniowych oraz składek na określone fundusze została ustanowiona ustawą z dnia 10 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 121, poz. 1264). Artykuł 10 pkt 26a tej ustawy zmienił - z dniem 1 lipca 2004 r. - brzmienie art. 83 ust. 4 u.s.u.s. w ten sposób, że wyłączył tę kategorię spraw z zakresu właściwości sądów powszechnych - sądów pracy i ubezpieczeń społecznych i przeniósł do właściwości sądów administracyjnych. Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych [Dz.U. nr 153, poz. 1269] oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.], dalej - p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając skargę sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem i to na dzień wydania decyzji. Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. Zdaniem Sądu złożona w niniejszej sprawie skarga zasługuje na uwzględnienie z uwagi na naruszenie przepisów postępowania administracyjnego (dowodowego), które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Odnosząc się do powyższego Sąd miał na uwadze okoliczność, która była podnoszona przez skarżącego przed organem I i II instancji. Okolicznością tą było przedłożenie przez skarżącego zaświadczenia z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...].08.2006r., z którego wynika, iż A. P. nie zalega z opłatą należnych składek z tytułu osobistego ubezpieczenia do miesiąca lipca 2003r. Utrzymując w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] października 2006r., Prezes ZUS (działający w imieniu Zakładu) w pełni zaakceptował ustalenia faktyczne i prawne zawarte w decyzji. Z treści wskazanego pierwszoinstancyjnego rozstrzygnięcia wynika, iż okres powstałego zadłużenia obejmował poszczególne, miesięczne okresy z lat 1999 - 2003. Ponownie rozpatrując sprawę organ II instancji nie ustosunkował się do zawartego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy dowodu (już uprzednio złożonego) w postaci zaświadczenia skarżącego o niezaleganiu ze składkami ubezpieczeniowymi z tytułu osobistego ubezpieczenia - do lipca 2003r. Tym samym ZUS (działający przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych) nie ustosunkował się do całości zebranego w sprawie materiału dowodowego. W zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym brak jest dokumentu, z którego wynikałoby, że skarżący zatrudniał pracowników, i że obciążające go zaległe składki wynikają z tego tytułu, tym bardziej, że sprawa rozważana jest również pod kątem możliwości zastosowania w sprawie treści art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Powyższa niewyjaśniona okoliczność stanowi zdaniem Sądu naruszenie zasady dwuinstancyjności określonej w przepisie art. 15 Kpa, zgodnie z którą postępowanie odwoławcze powinno polegać nie tylko na kontroli postępowania organu I instancji, ale powinno również polegać na ponownym merytorycznym rozstrzygnięciu sprawy niejako "od nowa", gdyż organ odwoławczy nie jest związany poczynionymi przez organ I instancji ustaleniami i dokonaną oceną dowodów. Powyższa zasada wymusza na organie odwoławczym odniesienie się w uzasadnieniu wydanej przez siebie decyzji, które powinno spełniać wymogi art. 107 Kpa, również do tych twierdzeń strony, które nie zostały dostatecznie rozpatrzone w postępowaniu pierwszoinstancyjnym. Nie ulega wątpliwości, że w postępowaniu wyjaśniającym organ winien także przeprowadzić dowody wskazane przez stronę, która może wystąpić z takim żądaniem na każdym etapie danego postępowania. Skuteczność prawna tego żądania jest uzależniona jedynie od spełnienia przesłanek określonych w art. 78 k.p.a. Organ zatem może nie uwzględnić żądania strony co do przeprowadzenia dowodu, gdy nie zostały one zgłoszone w toku postępowania wyjaśniającego, a także gdy żądanie takie dotyczy okoliczności już stwierdzonych innymi dowodami. W przedmiotowej sprawie zaskarżona decyzja wydana została jednak z pominięciem środka dowodowego, o przeprowadzenie którego skarżący wnosił w toku postępowania administracyjnego, co czyni zarzut naruszenia postępowania dowodowego zasadnym. Ponownie rozpatrując sprawę Prezes ZUS (działający w imieniu Zakładu) po przeprowadzeniu uzupełniającego postępowania dowodowego, uwzględniającego w/w zaświadczenie skarżącego o niezaleganiu z opłatą należnych składek do miesiąca lipca 2003r. na podstawie art. 138 § 1 Kpa powinien orzec stosownie do wyników postępowania. W ocenie Sądu powyższa wada wskazana w zaskarżonej decyzji z dnia [...] grudnia 2006r. i podnoszona w skardze, stanowi okoliczność przesądzającą treść niniejszego rozstrzygnięcia. Z tych względów należało stwierdzić, że zaskarżona decyzja naruszała przepisy art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotne znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Na marginesie Sąd dodatkowo wskazuje, iż organ II instancji w uzasadnieniu swojej decyzji popadł w sprzeczność wskazując z jednej strony, iż obecny stan majątkowy i sytuacja rodzinna uniemożliwiają jednorazową spłatę zadłużenia, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla wnioskodawcy i jego rodziny, a zwłaszcza pozbawiłoby go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne), a z drugiej strony odmówił skarżącemu umorzenia powstałego zadłużenia nie wyjaśniając wyczerpująco swojego stanowiska w tej sprawie. W związku z powyższym należy dodatkowo uznać, że w toku postępowania doszło do naruszenia przepisów i zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w szczególności tych zasad, które nakazują organom administracji publicznej uwzględniać interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 kpa) i odnieść się do nich. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji wyroku.