V SA/Wa 646/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak (spr.), Sędzia WSA - Izabella Janson, Asesor WSA - Andrzej Kania, Protokolant - Michał Petranik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 czerwca 2007 r. sprawy ze skargi T. N. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oddala skargę W dniu [...] .09.2006r. T.N. złożyła wniosek o umorzenie należności z tytułu składek za okres maj 2005r. - sierpień 2006r. Na zaległość tę składały się składki na : - Fundusz Ubezpieczeń Społecznych w łącznej kwocie 8 583,28 zł, w tym z tytułu składek-8 011,28 zł, odsetek za zwłokę - 572,00 zł, - ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie 2788,09 zł, w tym z tytułu składek -2 611,09 zł, odsetek za zwłokę -177,00 zł, - na Fundusz Pracy w kwocie 570,71 zł, -koszty upomnienia w łącznej kwocie 70,40 zł. Jako uzasadnienie wniosku podała, iż znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej - jest bezrobotna, nie ma żadnego majątku. Decyzją nr [...] z dnia [...] listopada 2006r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w N. odmówił umorzenia powyższej należności. W uzasadnieniu decyzji Zakład wskazał, zgodnie z art. 28 ustawy ubezpieczeń dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz.U. Nr 137 poz. 887 ze zm. ) umorzenie należności z tytułu składek jest możliwe w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi wówczas, gdy : 1. dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie, 2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze, 3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r -Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 Nr 8, poz. 60, z późn. zm.) 4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, 4a. wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym , 5. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, 6. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. W ocenie ZUS żadna z powyższych sytuacji nie zachodzi w stosunku do T.N.. Naczelnik Urzędu Skarbowego w D. nadal prowadzi postępowanie egzekucyjne na wniosek tutejszego Inspektoratu ZUS. W związku z powyższym nie można stwierdzić braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, ponieważ takiego stwierdzenia dokonuje organ, który prowadzi postępowanie egzekucyjne. Ponadto Inspektorat ZUS dokonał zajęcia rachunku bankowego oraz zabezpieczenia hipotecznego należności na posiadanej przez wnioskodawczynię nieruchomości. W ocenie organu nie zachodzą także pozostałe przesłanki, zatem warunek nieściągalności nie zachodzi i nie można zastosować trybu umorzenia opisanego jak wyżej, obecny brak możliwości zapłaty nie przesądza o trwałej nieściągalności, a okres, z którego pochodzą zaległości, pozwala przypuszczać, że przed upływem terminu przedawnienia należności zostaną uregulowane. Zdaniem ZUS brak jest także podstaw do umorzenia zaległości na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, który przewiduje możliwość umorzenia składek ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek mimo braku ich całkowitej nieściągalności . Wydane na podstawie delegacji ustawowej rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ( Dz. U. Nr 141 poz. 1365 ) w § 3 stanowi, że ZUS może podjąć decyzję o umorzeniu należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest wstanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego, rodziny, w szczególności w przypadku : - gdy opłacanie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; - poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; - przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacanie należności. ZUS podkreślił jednak, cytowane przepisy nie nakazują organowi wydającemu decyzję umarzania należności w każdym przypadku, nawet, gdy zaistniały wymienione wyżej przesłanki, a jedynie dają możliwość uznania, czy okoliczności przedstawione przez zobowiązanego i wynikające z akt sprawy uzasadniają celowość umorzenia i czy nie są sprzeczne z interesem finansów ubezpieczeń społecznych. W ocenie ZUS wnioskodawczyni wykazała, iż obecnie znajduje się w trudnej sytuacji materialnej - nie posiada pracy, korzysta z zasiłków celowych na zakup żywności i częściowe pokrycie wydatków mieszkaniowych, oprócz zadłużenia w ZUS ma także zobowiązania wobec Banku S. w S. z tytułu zaciągniętego kredytu w kwocie [...] zł, Hurtowni Spożywczej w R. na kwotę [...] zł oraz Piekarni A. K. na kwotę [...] zł. Jednak biorąc pod uwagę możliwość podjęcia pracy zarobkowej, której obecnie poszukuje, ZUS wyraził pogląd, iż istnieją realne szansę na spłatę zadłużenia np. w formie niewysokich dogodnych rat dostosowanych do i możliwości płatniczych wnioskodawczyni, możliwość nadto istnieje możliwość prowadzenia egzekucji posiadanej przez T.N. nieruchomości np. za pośrednictwem komornika sądowego. Od powyższego rozstrzygnięcia T.N. złożyła wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy. We wniosku podkreśliła, iż jej sytuacja nie uległa zmianie i, w jej ocenie ma nikłe szanse na zmianę na lepsze, gdyż z uwagi m.in. na wiek , miejsce zamieszkania nie ma szans na znalezienie pracy. Decyzją nr [...] z dnia [...] grudnia 2006 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji powtórzył argumentację prawną i faktyczną zawartą w uzasadnieniu decyzji pierwszoinstancyjnej. T.N. nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wskazała, iż w pełni zasługuje na umorzenie zaległości z uwagi na swoją drastycznie niekorzystną sytuację życiową - nie może znaleźć pracy, nie może liczyć na pomoc rodziny, w tym męża, z którym pozostaje w faktycznej separacji od [...] lat i który przebywa za granicą. W ocenie skarżącej odmowa umorzenia jest dla niej bardzo krzywdząca i pogarsza już i tak bardzo złe rokowania na przyszłość. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi , podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach, np. w art. 247 § 1 Ordynacji podatkowej (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zgodnie natomiast z unormowaniem art. 134 p.p.s.a. sąd dokonując oceny zaskarżonego aktu rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd kierując się tymi przesłankami i badając zaskarżoną decyzję w granicach określonych przepisami powołanych wyżej ustaw, tj. badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności tak z przepisami ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071), dalej: k.p.a., jak i z normami prawa materialnego zawartymi w ustawie z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), dalej u.s.u.s., doszedł do przekonania że zaskarżona decyzja nie jest obarczona błędami, które mogłyby skutkować wyeliminowaniem jej z obrotu prawnego. Granice niniejszej sprawy nakreślone zostały we wniosku skarżącej z dnia [...] września 2006 r., którym wszczęte zostało postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu zaległych składek wraz z odsetkami. Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca wskazał siedem przypadków, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek (treść tych przepisów przytoczona została w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji). Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. W uchwale z dnia 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że " (...) Przepis art. 28 ust. 2 ustawy o sus (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone.". Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdzie nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności wobec skarżącej. Organy orzekające wskazały, że skarżąca jest współwłaścicielką nieruchomości, a nadto że nadal jest w stosunku do niej prowadzone postępowanie egzekucyjne. W ocenie Sądu prawidłowo zatem zostało ustalone na dzień wydania zaskarżonej decyzji, iż w stosunku do skarżącej nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności, a w konsekwencji brak było prawnej możliwości - jak wyżej wyjaśniono - umorzenia należności w oparciu o to kryterium. Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jednakże wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek (definicję ustawową płatnika składek zawiera art. 4 pkt 2 u.s.u.s.). Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., gdzie jako przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wskazane zostały okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Skarżąca w tym zakresie wprost odwołała się do przesłanki, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r.) . Podkreślenia jednak wymaga, iż w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s w związku z § 3 rozporządzenia także mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Również i tu prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi. Może on, ale nie musi umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności, oczywiście gdy inne względy ustawowe przemawiają przeciwko takiemu umorzeniu. Oceniając sprawę pod tym kątem organ odwoławczy, powołując się na zebrany w sprawie materiał dowodowy, stwierdził że nie może z góry założyć, iż skarżąca nie znajdzie pracy, która pozwoli na spłatę zadłużenia np. w dogodnych ratach, zwłaszcza mając na uwadze długi termin w którym ta zaległość może być jeszcze dochodzona. Wobec powyższego Sąd nie mógł uwzględnić zarzutu, iż wadliwie oceniona została przez organy sytuacja wnioskodawcy. Ustalenia i wnioski, jakie przy wydawaniu decyzji poczyniono mieszczą się w ramach prawem przewidzianych, tak z punktu widzenia prawa procesowego, szczególnie zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), jak i prawa materialnego. Brak istnienia przesłanek zawartych w ww. rozporządzeniu uniemożliwiał umorzenie należności. Dla ścisłości dodać należy, że wskazane wyżej przepisy o umarzaniu należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne znajdowały odpowiednie zastosowanie także do składek na Fundusz Pracy, a także składek na ubezpieczenie zdrowotne (art. 32 u.s.u.s.). Sąd zwraca jednocześnie uwagę, iż wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego - Zakładu. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskaniu nowych dowodów skarżąca może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej. Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia i wnioski, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a orzekł jak w sentencji.