V SA/Wa 649/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Małgorzata Rysz (spr.), Sędzia WSA - Irena Jakubiec - Kudiura, Sędzia WSA - Krystyna Madalińska - Urbaniak, , Protokolant - Marcin Woźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 sierpnia 2009 r. sprawy ze skargi E. Z. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] w przedmiocie: odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne; oddala skargę. Wnioskiem z dnia [...] sierpnia 2008., E Z zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. Wniosek uzasadniła swoją złą sytuacją finansową oraz złym stanem zdrowia. Po stawieniu się wnioskodawczyni w Oddziale ZUS wypełniono z jej udziałem Kwestionariusz o możliwościach płatniczych płatnika składek, gdzie Wnioskodawczyni podała, że mieszka z dorosłą córką, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, dostaje od 2005r. rentę, nie ma żadnych zobowiązań ani zaciągniętych kredytów, posiada mieszkanie własnościowe w W o powierzchni [...] m -, cierpi na postępującą chorobę [...] co uniemożliwia jej normalne funkcjonowanie, z tego powodu otrzymuje rentę Decyzją z dnia [...] listopada 2008 r. o nr [...] wydaną na podstawie art. 83 ust.1 pkt 3 i art. 28 w zw. z art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U.2007, Nr 11, poz. 74 z późn. zm.) - dalej: "u.s.u.s." Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił E Z umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz odsetek za zwłokę w łącznej kwocie [...] zł. W treści uzasadnienia decyzji wskazano, że stosownie do art. 28 u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w przypadkach opisanych w ustępie 3 tegoż artykułu W ocenie organu zaistniałe w sprawie okoliczności faktyczne nie uzasadniają wystąpienia przesłanek wskazanych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. W szczególności ZUS wyjaśnił, że w stosunku do E Z nie ma miejsca sytuacja opisana w art. 28 ust. 3 pkt 3 tzn. zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa, bowiem pomimo zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej wnioskodawczyni posiada spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu o szacunkowej wartości ok. [...] zł wraz z miejscem postojowym przynależnym do tego lokalu, ponadto pobiera rentę z tytułu niezdolności do pracy w wysokości [...]brutto ([...]zł netto). Niezależnie od przesłanek całkowitej nieściągalności, należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ( Dz.U. Nr 141, poz.1365), jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągałoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, przy czym za rodzinę uważa się wspólnie zamieszkujące i gospodarujące z zobowiązanym osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające z zobowiązanym w faktycznym związku (§ 3 ust. 2 rozporządzenia). Analizując sprawę w aspekcie § 3 powołanego rozporządzenia organ wskazał, że E Z prowadzi wspólne gospodarstwo domowe razem z córką - KM która jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę w [...]i otrzymuje z tego tytułu wynagrodzenie, które w okresie od [...] . 2008 r. do [...] .2008 r. średnio wynosiło [...] zł brutto, ([...] netto ) - na podstawie Kompleksowego Systemu Informatycznego Zakładu. Wnioskodawczyni od [...] .02.2008 r. otrzymuje rentę z tytułu niezdolności do pracy, aktualnie wynoszącą [...] zł netto. Posiada wyżej opisane własnościowe prawo do lokalu z miejscem postojowym, od [...] .09.2008 r. miesięczne opłaty czynszowe wynoszą [...] zł, na koncie czynszowym lokalu na dzień [...] .10.2008 r. widnieje zadłużenie z tytułu opłat czynszowych na kwotę [...] zł. Wnioskodawczyni oświadczyła, iż nie korzysta z pomocy społecznej ani dodatku mieszkaniowego, powoływała się również na zły stan zdrowia, ale nie przedstawiła żadnych dokumentów potwierdzających problemy zdrowotne ani ponoszone koszty związane z leczeniem czy zakupem lekarstw. ZUS stwierdził, iż do źródeł utrzymania wspólnego gospodarstwa domowego należy zaliczyć średni miesięczny dochód wnioskodawczyni z renty oraz dochód córki z tytułu wynagrodzenia za pracę. W konkluzji organ uznał, że nie można stwierdzić, iż regulowanie obciążających wnioskodawczynię zobowiązań z tytułu zaległych składek będzie pewnym utrudnieniem w zaspokajaniu jej potrzeb oraz córki, ponadto Zakład mając na uwadze całokształt sytuacji odmówił umorzenia kierując się również i tym, iż umorzenie będąc nadzwyczajną formą wygaśnięcia wymagalnych należności jest odstępstwem od zasady równego traktowania ubezpieczonych, wynikającej z art. 2a u.s.u.s. Rozpatrując wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy w części dotyczącej odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne decyzją z dnia [...] lutego 2009r., o nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję organu I instancji w tym zakresie, a jako podstawę rozstrzygnięcia wskazał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego [Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.]. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy w pełni podzielił stanowisko ZUS wyrażone w decyzji z dnia [...] grudnia 2007r. Wskazał na materiał dowodowy, który był już zebrany w toku postępowania w pierwszej instancji oraz ponadto na aktualną wysokość zarobków córki skarżącej, która w okresie od [...] . 2008r. do [...] .2008r. wyniosła średnio [...] zł brutto ([...] zł netto ), a także na dołączone w postępowaniu przed drugą instancją dokumenty obrazujące stan zdrowia skarżącej. Z dowodów tych wynika, iż wnioskodawczyni jest od 2004r. pod opieką [...] w związku z chorobą przyjmuje leki, których koszt miesięczny wynosi ok. [...] zł. Organ wskazał także, iż aktualne zadłużenie w-czyni w spółdzielni mieszkaniowej z tytułu czynszu za zajmowany lokal zmniejszyło się do kwoty [...] zł ( bez odsetek ustawowych). Ostatecznie ZUS wskazał, że budżet domowy wnioskodawczyni, wobec tego, iż prowadzi gospodarstwo domowe z córką, jest zasilany kwotami z dwóch źródeł dochodu - otrzymywanej renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy w wysokości [...] zł netto miesięcznie oraz wynagrodzenia za pracę córki w wysokości [...] zł netto miesięcznie. Na tej podstawie uznał, że nie można stwierdzić aby regulowanie obciążających wnioskodawczynię zobowiązań było znacznym utrudnieniem w zaspokajaniu potrzeb jej i córki. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w dniu15 kwietnia 2009r. skarżąca E Z wniosła o zmianę lub uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. Zaskarżonej decyzji zarzuciła, iż nie uwzględnia ona rzeczywistej sytuacji materialnej i zdrowotnej wnioskodawczyni. Podkreśliła, iż cierpi na przewlekłą [...] , jej stan zdrowia się pogorszył, obecnie jest w trakcie kolejnych specjalistycznych badań lekarskich niezbędnych do przedłużenia renty. ZUS nieustannie eksponuje osobę jej córki, która jednakże jest osobą dorosła, ma swoje życie i nie spoczywa na niej obowiązek spłat zadłużenia obciążającego wnioskodawczynię. Córka co prawda opiekuje się matką, często ją odwiedza lecz nie mieszka z nią na stałe. Wysokość renty wnioskodawczyni nie pozwala na regulowanie zadłużenia w wysokości wynikającej z umowy z Zakładem z 2005r. nr[...] . Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych [Dz.U. nr 153, poz. 1269] oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.], dalej - p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając skargę sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Kontrola ta obejmuje stan faktyczny i prawny na dzień wydania decyzji. Dokonując oceny Sąd ma obowiązek ustalić, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania, nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. W pierwszej kolejności Sąd wskazuje, że zgodnie treścią przepisu art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Przez należności z tytułu składek należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych). Zgodnie z art. 28 powołanej ustawy, Zakład tylko w przypadku całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tegoż artykułu może umorzyć w całości lub w części należności z tytułu składek. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku "mogą być one umorzone". Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdzie nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności wobec skarżącej. Organy orzekające w sprawie prawidłowo wskazały, że wobec skarżącej nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 28 ustawy systemowej, bowiem skarżąca posiada stałe źródło dochodu w postaci świadczenia rentowego w wysokości [...] zł brutto, co jest bezsporne między stronami. Ponadto skarżącej przysługuje spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego nr [...] o powierzchni [...] m/kw położone w W przy ul. [...] wraz z przynależnym miejscem parkingowym, o szacunkowej wartości, aktualnej na dzień wydania zaskarżonej decyzji[..] - [...] zł. Tym samym w ocenie Sądu prawidłowo ustalono, iż w stosunku do E Z nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności, a w konsekwencji brak było prawnej możliwości - jak wyżej wyjaśniono - umorzenia należności w oparciu o to kryterium. Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne z dnia 31 lipca 2003r. Zgodnie z powołanym powyżej paragrafem 3 Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Ponownie podkreślenia jednak wymaga, iż w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s w związku z § 3 rozporządzenia także mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Również i tu prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi. Może on, ale nie musi umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności, oczywiście, gdy inne względy ustawowe przemawiają przeciwko takiemu umorzeniu. Zdaniem Sądu organ wyczerpująco zanalizował sytuację skarżącej. Wobec tego, iż przepisy rozporządzenia uzależniają możliwość umorzenia zaległych składek od całokształtu sytuacji osobistej i majątkowej wnioskodawcy i jego rodziny prawidłowo organ wziął pod uwagę również dochody córki skarżącej - która - jak wynikało z oświadczeń skarżącej prowadzi wspólnie z nią gospodarstwo domowe. Oświadczenie tej treści znalazło się w kwestionariuszu o sytuacji majątkowej wypełnionym przez skarżącą oraz przez nią podpisanym( T I k 5-8 akt admin.), ponadto ustalenie okoliczności prowadzenia wspólnego gospodarstwa z córką zostało dokonane przez organ orzekający w pierwszej instancji i znalazło wyraz w uzasadnieniu decyzji z dn. [...] listopada 2008r. Okoliczność ta nie była przez stronę kwestionowana w toku postępowania administracyjnego ( wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy T II k1-5 akt admin., ośw. o zapoznaniu się z materiałem dowodowym T II k 57c akt admin.). Dlatego też, zdaniem Sądu, organ prawidłowo ustalił stan faktyczny w tym zakresie wskazując na miesięczne dochody w dwuosobowym gospodarstwie domowym skarżącej i jej córki w wysokości ponad [...] zł netto jako wystarczające do opłacenia czynszu za mieszkanie - ok. [...] zł, stałych opłat (elektryczność gaz ), poniesienia miesięcznych kosztów lekarstw - ok.[...] zł oraz sukcesywnego spłacania zaległości wobec ZUS bez uszczerbku w zaspakajaniu potrzeb skarżącej i jej córki. Prawidłowa jest interpretacja § 3 rozporządzenia jako wyjątku od zasady obowiązkowego uiszczania składek na ubezpieczenie społeczne i spłacania ewentualnych zaległości w tych składkach, co prowadzi do wniosku, iż nie jest wystarczające samo wskazanie na trudności w spłacie należności, gdyż w takich wypadkach istnienie uciążliwości jest oczywiste, konieczne jest natomiast wykazanie, że ze względu na stan majątkowy oraz sytuację rodzinną lub zdrowotną zobowiązany nie jest w stanie uiścić powstałej należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego bądź członka rodziny. Prawidłowo organ przyjął, że zebrany w sprawie materiał dowodowy na istnienie tych przesłanek po stronie skarżącej aktualnie nie wskazuje. Odnosząc się do zarzutu skargi, że ZUS nie może obowiązkiem spłat należności obciążać dorosłej córki skarżącej jeszcze raz należy podkreślić, iż obowiązek ten spoczywa na zobowiązanym, zwolnienie od tego obowiązku jest wyjątkiem od zasady, a prawo dla możliwości zastosowania tego wyjątku przewiduje również tylko wyjątkowe sytuacje, w których istotna jest sytuacja całej rodziny prowadzącej wspólne gospodarstwo domowe. Sąd zwraca ponadto uwagę, iż w przypadku zmiany stanu faktycznego (podnoszony w skardze zamiar córki założenia własnej rodziny) lub uzyskania nowych dowodów skarżąca może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie, bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej. Reasumując: dokonując oceny powyższych ocen Sąd uznał, że skarżąca nie wykazała, ażeby w stosunku do niej miały zastosowanie przepisy ustawy oraz omawianego rozporządzenia w zw. z art. 28 ust.3a u.s.u.s., tym samym w ocenie Sądu zaskarżona decyzja ZUS z dnia [...] lutego 2009r. nie ma charakteru dowolności rozstrzygnięcia i mieści się w ramach wyżej opisanego tzw. uznania administracyjnego. Z tych wszystkich przyczyn należy przyjąć, że ustalenia i wnioski, jakie przy wydawaniu decyzji poczyniono mieszczą się w ramach prawem przewidzianych, tak z punktu widzenia prawa procesowego, szczególnie zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), jak i prawa materialnego. W toku postępowania nie doszło też do naruszenia przepisów i zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w szczególności tych zasad, które nakazują organom administracji publicznej uwzględniać interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 kpa). Dlatego też Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zaskarżona decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (działającego w imieniu Zakładu) z dnia [...] lutego 2008r. jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.