V SA/Wa 650/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący - sędzia WSA - Michał Sowiński po rozpoznaniu w dniu 26 stycznia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi Z.W. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] lutego 2009 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Z. W.– wezwana do uiszczenia wpisu sądowego od skargi – wystąpiła z wnioskiem (uzupełnionym na urzędowym formularzu PPF z 24 października 2009 r.) o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wnioskodawczyni wskazała, iż gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z mężem, córką małoletnią oraz córką pełnoletnią i jej małoletnim synem, posiada dom o pow. [...] m2, dwie działki budowlane o pow. [...] m2 oraz dzierżawi [...] ha nieruchomości rolnej. W rubryce 10 wniosku oświadczyła, że uzyskuje dochód z tytułu dzierżawy w wysokości [...] zł miesięcznie. W uzasadnieniu wniosku podniosła, iż jest w separacji z mężem od kilku lat, który nie pomaga jej finansowo. Jej pełnoletnia córka jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Wskazała, iż niedawno odwiesiła działalność gospodarczą, jednakże "niskie obroty pochłaniają utrzymanie dzieci i opłaty z nią związane". Wnioskodawczyni podniosła również, iż spłaca kredyt studencki za córkę. W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawczyni, zarządzeniem z 18 listopada 2009 r. wezwano ją do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów. W odpowiedzi na powyższe, skarżąca złożyła pismo procesowe z 3 grudnia 2009 r., w którym przedstawiła swoją sytuację życiową oraz wskazała, iż ma niskie obroty, pożycza często na utrzymanie, dzierżawi działkę lecz dotychczas jej nie uprawiała. Postanowieniem z dnia 22 grudnia 2009 r. odmówiono skarżącej przyznania prawa pomocy albowiem analizując złożone przez wnioskodawczynię oświadczenia nie sposób było dokonać rzetelnej oceny możliwości ponoszenia przez nią kosztów sądowych w sprawie, w szczególności wobec braku odpowiedzi na pytanie o uzyskiwane dochody z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej oraz posiadane środki pieniężne zgromadzone na rachunku bankowym. Pismem z dnia 11 stycznia 2010 r. Z. W. wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia. W wyżej wymienionym sprzeciwie skarżąca wniosła o przyznanie jej pomocy prawnej w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu sprzeciwu skarżąca podkreśliła, że na koncie bankowym ma saldo [...] zł. Skarżąca wskazała, że mąż opłaca koszty utrzymania, ponieważ nie płaci alimentów. Wyjaśniła, że od [...] r. ma rozdzielność majątkową z mężem. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Na wstępie zaznaczyć należy, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a. – wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego skutkuje tym, iż traci ono moc a wniosek skarżącej podlega ponownemu rozpatrzeniu. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późniejszymi zmianami) – dalej p.p.s.a. - ponoszenie przez Strony kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy ze środków publicznych jest instytucją wyjątkową i następuje tylko w przypadkach określonych w cytowanej ustawie, po spełnieniu przez stronę określonych przesłanek. Przesłanki te są każdorazowo odnoszone do stanu majątkowego osoby ubiegającej się o przyznanie rzeczonego prawa. Treść i warunki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym określa art. 245 §3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. W myśl art. 245 §3 ustawy p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a, może być przyznane osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Określenie "gdy osoba fizyczna wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. Prawo pomocy jest instytucją przewidzianą dla osób znajdujących się w stanie ubóstwa, dla których poniesienie wydatków sądowych nie jest możliwe bez uszczerbku w niezbędnym utrzymaniu, czego nie sposób powiedzieć o skarżącej. Dodać wypada, iż wielokrotnie już podniesiono w orzecznictwie, że strona, dla wydatków związanych z postępowaniem sądowym winna znaleźć pokrycie w swych dochodach przez odpowiednie ograniczenie innych wydatków nie będących niezbędnymi dla utrzymania. Ubiegająca się o taką pomoc osoba winna więc poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Zasadniczy wpływ na zajęcie takiego stanowiska wywarła okoliczność, iż skarżąca w oświadczeniu złożonym na urzędowym formularzu, dodatkowym oświadczeniu złożonym na wezwanie Sądu oraz sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego nie przedstawiła w sposób rzetelny swojej sytuacji materialnej. Z. W. w odpowiedzi na wezwanie, nie odpowiedziała na pytania dotyczące uzyskiwanych dochodów oraz ponoszonych wydatków. Nie podała również czy posiada rachunki bankowe oraz nie nadesłała wskazanych w zarządzeniu dokumentów. W związku z powyższym należy uznać, iż skarżąca nie dąży do wyjaśnienia w sposób rzetelny swojej sytuacji majątkowej. Skarżąca w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego podała wprawdzie, że na rachunku bankowym ma saldo [...] zł oraz do sprzeciwu dołączyła historię rachunku od 1 stycznia 2009 do 5 stycznia 2010 r. Nie wskazała jednak czy posiadane oszczędności w wysokości [...] zł są to jedyne oszczędności jakie posiada, czy posiada tylko jeden rachunek bankowy, czy posiada lokaty lub inny majątek ruchomy znacznej wartości. Brak odpowiedzi na pytanie o uzyskiwane dochody z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej uniemożliwia dokonanie rzetelnej oceny możliwości ponoszenia przez nią kosztów sądowych. Należy zauważyć, że na etapie wniesienia sprzeciwu skarżąca również nie udzieliła odpowiedzi na wszystkie pytania dotyczące uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków. Wskazać należy, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. W tej sytuacji oświadczenie skarżącej należało uznać za nierzetelne, budzące wątpliwości, a zatem niewiarygodne, aby na jego podstawie dokonać właściwej oceny sytuacji materialnej w jakiej znajduje się skarżąca. Oświadczeniem o przedstawionej treści skarżąca uniemożliwiła Sądowi porównanie wysokości obciążeń finansowych związanych z tokiem postępowania sądowoadministracyjnego z jej możliwościami płatniczymi. Jeszcze raz podkreślenia wymaga fakt, iż to do skarżącej jako osoby zainteresowanej w uzyskaniu prawa pomocy należało przekonanie Sądu, że zachodzą ustawowe przesłanki w tym przedmiocie w odniesieniu do jej osoby. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji postanowienia.