V SA/Wa 658/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Danuta Dopierała, Sędzia WSA - Izabella Janson, Sędzia WSA - Mirosława Pindelska(spr.), Protokolant - Jakub Szczepkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 maja 2008 r. ze skargi R K na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] września 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne. oddala skargę. Przedmiotem skargi z 4 października 2008 r. wniesionej przez R K jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] września 2007 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2007 r. nr [...] ( znak [...]) odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne. Skarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym: Pismem z dnia [...] kwietnia 2007 r. RK złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne. W uzasadnieniu pisma wskazał, iż w swoim piśmie do ZUS z dnia [...] grudnia 2002 r. powiadomił Zakład, iż ze względu na niskie dochody miesięczne został zmuszony z dnem [...] listopada 2002 r. zawiesić na czas nieokreślony opłacanie składek na ubezpieczenie zdrowotne. Wnioskodawca zaznaczył, iż przez okres od początku 2003 roku do końca 2006 roku nie otrzymał z ZUS żadnego upomnienia, że deklaracje ZUS DRA nie są przeze niego składane a składki na ubezpieczenie zdrowotne nie zostały opłacane w terminie. Wskazał, iż od [...] lat jest emerytem. Posiada na utrzymaniu żonę, która z uwagi na zły stan zdrowia nie pracuje zawodowo. Podkreślił, iż z dniem [...].05.2007r. zawiesił działalność firmy "A " i wyrejestrował firmę oraz płatnika składek z ubezpieczeń. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2007 nr 165/2007 ( znak [...]) Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczeń Zdrowotnych w łącznej kwocie [...] zł za okres od listopada 2002 r. do kwietnia 2007 r. W uzasadnieniu decyzji organ rozważył zaistnienie przesłanek zawartych w art. 28 ust 2 oraz art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, wskazał, iż w przedmiotowej sprawie nie zaistniała przesłanka całkowitej nieściągalności. Zaznaczył, iż wnioskodawca nie posiada możliwości finansowych aby jednorazowo uregulować zadłużenie z tytułu nieopłaconych składek. Podkreślił, iż otrzymuje on świadczenie emerytalno-rentowe w wysokości [...] zł , jak też wynagrodzenie w kwocie [...] zł z tytułu umowy o pracę na 1/8 etatu zawartej z Parafią Rzymsko-Katolicką p.w. Św. A w W. Dłużnik zamieszkuje we wspólnym gospodarstwie domowym z małżonką, która nie jest aktualnie osobą czynną zawodowo z uwagi na zły stan zdrowia. Zainteresowany jest właścicielem mieszkania o powierzchni [...] m2 we W przy ulicy [...] a także innej nieruchomości (placu, działki) o powierzchni [...] m2 położona w tym samym miejscu ( ul. [...]). Zakład wskazał, iż stan rachunku bankowego zobowiązanego wynosi [...]zł. Zaznaczył, iż dochody dłużnika dają możliwość podjęcia przez niego spłaty zadłużenia w postaci układu ratalnego, gdzie wysokość rat może zostać dostosowana do jego indywidualnych możliwości finansowych, bez zagrożenia dla zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Pismem z dnia 14 sierpnia 2007 r. zobowiązany złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wnosząc o umorzenie jego zadłużenia przynajmniej w części, jeśli nie jest możliwe umorzenie całościowe oraz o przyznanie mu pomocy "de minimis", która byłaby wykorzystana przeze niego wyłącznie na pokrycie istniejącego zadłużenia. W treści wniosku wskazał, iż jego zadłużenie powstało z przyczyn obiektywnych. Zaznaczył, iż pracownicy ZUS nie wykazywali przez okres 5-ciu lat roku braku stosownych deklaracji rozliczeniowych i wpłaty z tym związanych składek na ubezpieczenie zdrowotne z firmy "A ", którą prowadził do [...].04.2007r. Zobowiązany podkreślił, iż pracownicy ZUS nie powiadomili go o możliwości skorzystania z pomocy publicznej wynikającej z Ustawy z dnia 30.04.2004r. co zdaniem dłużnika niewątpliwie wpłynęłoby na możliwość restrukturyzacji firmy, zwiększenia reklamy i ewentualnych dochodów, a tym samym zmniejszenia istniejącego zadłużenia. Decyzją z dnia [...] września 2007 r. nr [...] Prezes ZUS działający w imieniu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję Zakładu z dnia [...] sierpnia 2007 nr [...] ( znak [...]). W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, iż pismem z dnia [...].01.2002r. Zakład powołując się na obowiązujące przepisy poinformował zobowiązanego, iż z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej powinien odprowadzać składki na ubezpieczenie zdrowotne. Zaznaczył, iż w okresie od 2003r. do 2006r. dłużnik prowadził w dalszym ciągu działalność gospodarczą i uzyskiwał z tego tytułu przychody. W związku z tym zobowiązany był nadal do odprowadzania składek z tytułu ubezpieczeń zdrowotnych. Organ uznał za nieuzasadnione twierdzenie, iż z winy Zakładu dłużnik nie był informowany o powstającym zadłużeniu. Podkreślił, iż z uwagi na brak odprowadzania w/w składek oraz nie złożenie deklaracji rozliczeniowych brak było możliwości ustalenia przez Zakład, czy zainteresowany podlegał w w/w okresie ubezpieczeniu zdrowotnemu. Organ stwierdził brak podstaw do stwierdzenia, iż z winy Zakładu zainteresowany nie skorzystał z możliwości uzyskania pomocy publicznej ,, de minimis’’ wynikającej z ustawy z dnia 30.04.2004r.o postępowaniu w sprawach dot. pomocy publicznej (Dz. U. nr 123 poz. 1291z późn. zm.). Wskazał, iż ulgi mogą być udzielane tylko i wyłącznie na wniosek osoby zainteresowanej, zaś dłużnik jako osoba prowadząca działalność gospodarczą zobowiązany był do samodzielnego śledzenia obowiązujących przepisów dotyczących prowadzenia działalności. Prezes ZUS uznał, iż w przedmiotowej sprawie nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności oraz nie stwierdził wystąpienia innych przesłanek uzasadniających uchylenie i zmianę decyzji Zakładu z dnia [...].08.2007r. znak : [...]. Zaznaczył, iż na rachunku bankowym dłużnika zgromadzone są środki finansowe w wysokości ok. [...] zł. Ponadto wskazał, iż zobowiązany pobiera emeryturę w wysokości [...] zł (brutto). Organ stwierdził, iż całość zadłużenia może zostać spłacona przez zobowiązanego bez zagrożenia jego podstawowych potrzeb życiowych. Pismem z dnia 4 października 2007 r. R K złożył skargę na decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] września 2007 r. nr [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnosząc o częściowe umorzenie zaległych składek na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie od 30% do 40% kwoty nalezności. W uzasadnieniu skargi wskazał, iż niedokonanie przez niego wyrejestrowania firmy z ubezpieczeń i nie złożenie stosownych deklaracji rozliczeniowych było jednoznacznym sygnałem dla organu, aby już w 2003 roku względnie 2004 wystąpił z odpowiednim upomnieniem a nawet egzekucją. Zaznaczył iż organ nie powinien czekać z podjęciem tych działań do roku 2007. Skarżący podkreślił, iż zaskarżona decyzja nie uwzględnia istotnych aspektów sprawy w zakresie zaniechania bądź niedopełnienia obowiązków służbowych przez pracowników ZUS w egzekwowaniu należnych składek. Wskazał, iż przez okres 4 lat nie otrzymał żadnego pisma z ZUS z ostrzeżeniem upomnieniem czy też zagrożeniem odsetkami karnymi za niepłacenie składek. Skarżący podniósł, iż jest emerytem i jedynym żywicielem rodziny. Posiada na utrzymaniu żonę, która nie pracuje ze względu na zły stan zdrowia. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Ponadto zaznaczył, iż udokumentowane schorzenia żony wnioskodawcy, [...] nie wymagają stałej bądź długotrwałej opieki i pomocy w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych. Wskazał, iż z przedłożonych zaświadczeń z lat 1995-2005 wynika, że żona skarżącego nie jest w pełni zdrowia. Zdaniem organu może ona choćby w ograniczonym zakresie pozyskiwać dodatkowe środki utrzymania, np. przez podjęcie prostej pracy nie wymagającej wysiłku fizycznego, gdyż nie została dotychczas wykazana jej utrwalona niezdolność do jakiejkolwiek pracy. Prezes ZUS podniósł, iż zmiana decyzji przez odstąpienie od żądania zapłaty należności wynikających z ustawy, nie znajduje racjonalnego uzasadnienia, gdyż nie upłynął jeszcze okres przedawnienia roszczeń o zapłatę składek wynoszący 10 lat. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny (w tym przypadku – decyzję) konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./; powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Jednocześnie Sąd zaznacza, iż o uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzyga właściwy organ administracyjny. Sąd administracyjny nie ma uprawnień do merytorycznego załatwienia sprawy administracyjnej w tym do umorzenia zaległości składkowych skarżącego. Natomiast jest uprawniony do zbadania skarżonej decyzji pod względem jej legalności, tj. zgodności z przepisami mającymi w sprawie zastosowanie Badając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów i w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Sąd uznał iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Oceniając treść zaskarżonej decyzji należy wskazać, iż zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74 ze zm. dalej jako u.s.u.s. ) należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca wskazał siedem przypadków, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek (treść tych przepisów przytoczona została w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji). Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. W uchwale z dnia 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że " (...) Przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone." Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdzie nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności wobec Skarżącego. Organy orzekające wskazały, iż skarżący osiąga dochód z tytułu świadczenia emerytalnego w kwocie [...] zł (brutto). Ponadto na rachunku bankowym dłużnika zgromadzone są środki finansowe w wysokości około [...] zł. Otrzymuje on też wynagrodzenie w kwocie [...] zł z tytułu umowy o pracę na 1/8 etatu zawartej z Parafią Rzymsko-Katolicką p.w. Św. A. w W. Zainteresowany jest właścicielem mieszkania o powierzchni [...] m2 we W przy ulicy [...] także nieruchomości o powierzchni [...] m2 położonej przy tej samej ulicy. Wskazać też należy, iż w przedmiotowej sprawie wobec dłużnika nie zostało wszczęte postępowanie egzekucyjne przez Naczelnika Urzędu Skarbowego. Nie były zatem pozbawione podstaw twierdzenia organu, iż w takim stanie rzeczy nie sposób przyjąć, że istnieje stan całkowitej nieściągalności. W ocenie Sądu prawidłowo zostało ustalone na dzień wydania zaskarżonej decyzji, iż w stosunku do skarżącego nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności, a w konsekwencji brak było prawnej możliwości - jak wyżej wyjaśniono - umorzenia należności w oparciu o to kryterium. Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jednakże wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek (definicję ustawową płatnika składek zawiera art. 4 pkt 2 u.s.u.s.). Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne( Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz.1365) gdzie jako przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wskazane zostały okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Skarżący w tym zakresie wprost odwołał się do dwóch przesłanek, tj. sytuacji, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r.) oraz przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenia należności (§ 3 ust. 1 pkt 3 ww. rozporządzenia). Podkreślenia jednak wymaga, iż w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s w związku z § 3 rozporządzenia także mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Również i tu prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi. Może on, ale nie musi umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności, oczywiście gdy inne względy ustawowe przemawiają przeciwko takiemu umorzeniu. Oceniając sprawę pod tym kątem organ odwoławczy prawidłowo ustalił, iż zobowiązany pobiera emeryturę w wysokości [...] zł (brutto). Ponadto na rachunku bankowym zobowiązany zgromadził środki finansowe w wysokości ok. [...] zł. Wskazać należy, iż skarżący otrzymuje także wynagrodzenie w kwocie [...] zł z tytułu umowy o pracę na 1/8 etatu zawartej z Parafią Rzymsko-Katolicką p.w. Św. A we W Dochodów skarżącego nie można uznać za znikome jak na gospodarstwo domowe prowadzone przez dwie osoby. Dokonaną przez organ ocenę możliwości spłaty zadłużenia z tytułu składek w świetle art. 28. ust. 3 a u.s.u.s. i rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. również należy uznać za prawidłową. Nie ma podstaw do uznania, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną skarżący nie jest w stanie spłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Kwota zadłużenia skarżącego z tytułu nieopłaconych składek za okres od listopada 2002 r. do kwietnia 2007 r. wyniosła łącznie z odsetkami [...] zł. Należy wskazać w tym miejscu, iż posiadane na rachunku bankowym środki finansowe w wysokości około [...]. złotych, skarżący może przeznaczyć na spłatę zadłużenia. W tej sytuacji spłata pozostałej części zadłużenia. np. w postaci układu ratalnego nie będzie stanowić zagrożenia dla zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych skarżącego i jego żony. W oparciu o przedstawiony materiał dowodowy nie można było uznać, iż zachodzi przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 3 cytowanego rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. W konsekwencji prawidłowa była kwalifikacja prawna tych okoliczności dokonana przez organ orzekający, który wskazał na te elementy stanu faktycznego i wyciągnął z nich wniosek, iż nie została spełniona wskazana wyżej przesłanka umorzenia. Odnosząc się z kolei do zarzutu skarżącego dotyczącego braku niezwłocznego powiadomienia go przez organ o jego zaległościach składkowych należy wskazać, iż przedmiotem postępowania administracyjnego zakończonego wydaniem zaskarżonej decyzji była kwestia umorzenia należności skarżącego z tytułu nieopłaconych składek zdrowotnych. Przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jak również rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. nie określają w/w okoliczności podniesionej przez skarżącego jako przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek. Należy wskazać, iż w wypadku zdecydowania się przez skarżącego na prowadzenie wybranej przez siebie działalności gospodarczej wziął na siebie ryzyko z tym związane. W związku z tym nie może on przerzucać ryzyka na Zakład Ubezpieczeń Społecznych, gdyż obowiązkiem prowadzącego działalność gospodarczą jest ponoszenie wszelkich obowiązków publicznoprawnych, w tym opłacanie składek na ubezpieczenia. Ustalenia i wnioski, jakie przy wydawaniu decyzji poczyniono mieszczą się w ramach prawem przewidzianych, tak z punktu widzenia prawa procesowego, szczególnie zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), jak i prawa materialnego. Brak istnienia przesłanek zawartych w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych oraz w ww. rozporządzeniu uniemożliwiał umorzenie należności. Sąd zwraca jednocześnie uwagę, iż wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego – Zakładu. W przypadku zmiany stanu faktycznego potwierdzonego nowymi dowodami skarżący może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej. Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia i wnioski, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a orzekł jak w sentencji.