V SA/Wa 659/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Barbara Mleczko - Jabłońska (spr.), Sędzia NSA - Jolanta Bożek, Asesor WSA - Joanna Gierak, Protokolant - Tomasz Zawiślak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 września 2006 r. sprawy ze skargi T. M. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] lutego 2006 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich; 1. Uchyla zaskarżoną decyzję 2. Zasądza ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adw. M. S. Spółka [...] P. S. w W. ul. [...] kwotę 255 (dwieście pięćdziesiąt pięć) zł. + 22% VAT tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. 3. Zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz T. M. kwotę 100 zł (sto) tytułem zwrotu wpisu sądowego. Wnioskiem z dnia 2 lutego 2004 r. skarżąca T. M. zwróciła się do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych o przyznanie uprawnień kombatanckich w oparciu o art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. 02 nr 42, poz. 371), dalej zwanej "ustawą o kombatantach.". Prośbę swoją motywowała faktem pobytu w hitlerowskim obozie zagłady w D. w okresie od 11 do 26 listopada 1940r. dokąd wraz z całą rodziną została wywieziona z rodzinnej miejscowości B. Na powyższe okoliczności przedstawiła oświadczenia świadków C. K. i Z. K. potwierdzających fakt pobytu skarżącej wraz z nimi w danym okresie w obozie w D.. Decyzją nr [...] z [...] marca 2004 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił przyznania T. M. uprawnień kombatanckich z tytułu pobytu w obozie hitlerowskim w D. w listopadzie 1940r. W uzasadnieniu decyzji organ podał, iż skarżąca nie przedstawiła dostatecznych dowodów, iż zachodzą w jej sprawie przesłanki z art. 4 ust 1 pkt 1 lit. b ustawy o kombatantach. W szczególności nie uznano za wiarygodne przedstawione przez stronę zeznania świadków, gdyż jak wskazał Kierownik Urzędu zostali oni wysiedleni z innych niż strona miejscowości, a nie sposób przyjąć ,że będąc w wieku 8-9 lat wskazani świadkowie mogli zapamiętać skarżącą- osobę wówczas im nieznaną. Ponadto organ administracyjny zarzucił stronie, iż nie przedstawiła dokumentu z archiwum państwowego lub IPN , który potwierdzałby fakt masowych wysiedleń ludności z miejscowości zamieszkiwanej przez wnioskodawczynię w listopadzie 1940r. Pismem z dnia 2 kwietnia 2004r., następnie uzupełnionym 30 kwietnia 2004r. T. M. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy kwestionując ustalenia organu administracyjnego. Przedstawiła okoliczności masowych wysiedleń mieszkańców gminy [...] do której należała m.in wieś skarżącej B., w tym powołała się również na publikację książki A. D. "[...]" o wysiedleniach mieszkańców miejscowości B. i przewiezieniu ich do obozu w D. w listopadzie 1940r. oraz wskazała na zamieszczoną przez autora publikacji listę nazwisk wywiezionych w tym czasie do obozu w D. mieszkańców wsi, na której figurują nazwiska jej rodziców. W toku ponownego rozpoznania sprawy Kierownik Urzędu postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2004r. dopuścił dowód z przesłuchania w charakterze świadków powołanych przez wnioskodawczynię Z. K. i C. K. na okoliczność aresztowania wysiedlenia i pobytu strony w obozie w D., których przesłuchanie zlecił w trybie art. 52 kpa urzędnikom Urzędu Gminy w [...]. Ponadto zwrócił się do IPN oraz Archiwum Państwowego W. o dokumenty, na podstawie których byłoby możliwe potwierdzenie wysiedlenia i pobytu skarżącej w obozie internowania podległemu policji bezpieczeństwa w D.. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] lutego 2006. nr [...] utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] marca 2004 r. W uzasadnieniu decyzji organ podał, iż poza oświadczeniami wskazanych wyżej świadków wnioskodawczyni nie przedstawiła dowodów na potwierdzenie wysiedlenia i pobytu w obozie hitlerowskim w D.. Weryfikacja oświadczeń świadków w drodze ich przesłuchania okazała się niemożliwa, gdyż mimo wezwania świadkowie nie stawili się na przesłuchanie w Urzędzie Gminy w [...] i nie usprawiedliwili swej nieobecności. Natomiast z pism nadesłanych z IPN z dnia 12 maja 2005r i Archiwum Państwowego W. wynika, iż brak jest dokumentów na podstawie których możliwe byłoby potwierdzenie przeprowadzonej przez okupanta niemieckiego akcji wysiedleńczej z miejscowości B. i pobytu w obozie w D. T. M.. Za taki dowód nie można, zdaniem organu, traktować pisma Urzędu Gminy w [...] informującego o wysiedleniu w czasie okupacji ludności gminy [...] , z uwagi na utworzenie na tym terenie poligonu dla wojsk Wermachtu. W oparciu o zebrany materiał dowodowy nie można, zdaniem organu wykluczyć, iż strona mogła być wysiedlona wraz z rodziną ze swojej miejscowości. Jednakże sama okoliczność wysiedlenia nie jest represją w rozumieniu ustawy o kombatantach i nie może zostać potraktowana jako działalność kombatancka, ani jako działalność równorzędna z działalnością kombatancką. Ponadto organ administracyjny wskazał, iż w sprawie niniejszej wyjaśnienia wymaga charakter obozu w D.. Kierownik Urzędu podniósł, że hitlerowski obóz w D. figurujący w treści Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 września 2001r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia , w których były osadzane osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości ( Dz.U. 2001r. Nr 106 poz. 1154) w § 5 pkt 1 lit. b dotyczy obozu podległego policji bezpieczeństwa. Pobyt w takim obozie w myśl art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o kombatantach stanowi represję uzasadniającą przyznanie uprawnień kombatanckich. Do tego rodzaju obozu , jak wynika z pisma IPN w W. z 28 kwietnia 2005r. wysyłani byli więźniowie polityczni, jak również zbiegli robotnicy przymusowi celem odbycia kary. W D. bowiem jak podaje informacja z IPN z 11 stycznia 2005r. znajdowały się dwa obozy. Jeden obóz dla internowanych podległy policji bezpieczeństwa , a drugi obóz dla wysiedlonych podległy władzom przesiedleńczym. W ocenie organu orzekającego strona z racji młodego wieku ( w chwili opisywanych wydarzeń miała 2 lata) nie mogła być więźniem obozu podległego policji bezpieczeństwa. Możliwy był natomiast jej pobyt w obozie podległym władzom przesiedleńczym. Powyższe ustalenia w myśl przepisów art. 4 ust 1 pkt 1 lit. b i lit. c ustawy o kombatantach w zw. z przepisami Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 września 2001r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości ( Dz. U 2001r. Nr 106 poz. 1154) uzasadniają odmowę przyznania wnioskodawczyni uprawnień kombatanckich. Pismem z dnia 14 marca 2006r. T. M. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na ww. decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. W skardze ponownie zakwestionowała ustalenia organu administracyjnego , podniosła, że wnioskowani przez nią świadkowie nie mogli stawić się w urzędzie celem przesłuchania z uwagi na swój wiek i stan zdrowia. W tej sytuacji spodziewali się przesłuchania w miejscu zamieszkania. Dodatkowo skarżąca wskazała, kolejnych świadków, którzy jej zdaniem potwierdzają fakt i okres pobytu wnioskodawczyni w obozie hitlerowskim w D.. Sami z racji pobytu w tym obozie nabyli uprawnienia kombatanckie. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu wniósł o oddalenie skargi, powtarzając argumentację przedstawioną w uzasadnieniach obu decyzji. Odnosząc się do załączonych do skargi z dnia 14 marca 2006r. zeznań świadków wskazał, iż nie mogły być one wzięte pod uwagę przy wydawaniu decyzji z dnia [...] lutego 2006r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Na wstępie wskazać należy, że sądy administracyjne w tym sąd wojewódzki, sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, która jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - patrz art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269). Uzupełnieniem tego zapisu jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), w którym wskazano, iż owe sądy stosują środki określone w ustawie. Badając zaskarżoną decyzję w takim zakresie, Sąd stwierdził, iż została ona wydana z naruszeniem przepisów proceduralnych mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wbrew bowiem stanowisku organu orzekającego zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwala jednoznacznie stwierdzić, iż skarżąca nie spełnia przesłanek, o których mowa w art. 4 ust 1 pkt 1 lit b ustawy z 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ( Dz. U. 02 nr 42, poz. 371). Prawo do rzetelnej i sprawiedliwej procedury ze względu na jej istotne znaczenie w procesie realizacji prawa i wolności obywatelskich mieści się w treści zasady demokratycznego państwa prawnego wynikającej z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r. Konsekwencją tej zasady jest obowiązek organu orzekającego w niniejszej sprawie przestrzegania z jednej strony przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, z drugiej zaś przepisów prawa materialnego. Z zasady ogólnej prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7 Kpa, będącej naczelną zasadą postępowania administracyjnego wynika, iż organy administracji publicznej, prowadzące postępowanie mają obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w taki sposób, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością, a zwłaszcza mają obowiązek dokonać wszechstronnej oceny okoliczności konkretnej sprawy na podstawie analizy całego materiału dowodowego i swoje stanowisko wyrazić w uzasadnieniu podjętej decyzji, [v. wyrok NSA z 17 10 2001 r., sygn. I SA 1110/01, Lex nr 75516]. Z kolei przepis art. 77 § 1 Kpa nakłada na organy administracji publicznej obowiązek zgromadzenia całego materiału dowodowego koniecznego do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy. Z powołanego przepisu prawa wynika między innymi, że organ administracji jest zobowiązany z urzędu przeprowadzić dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy. Organ administracji jest zatem zobligowany do podejmowania w toku postępowania wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia okoliczności sprawy. Dokładne ustalenie stanu faktycznego możliwe jest tylko na podstawie wszystkich istotnych dowodów i poprzez wyjaśnienie nasuwających się w sprawie wszystkich wątpliwości. Zaniechanie przez organ podjęcia czynności procesowych zmierzających do zebrania pełnego materiału dowodowego, zwłaszcza gdy strona powołuje się na określone i ważne dla niej okoliczności, jest uchybieniem przepisom postępowania administracyjnego, skutkującym wadliwością decyzji, [v. wyrok NSA z 19 marca 1981 r., sygn. SA 234/81, ONSA z. 1/1981, poz. 23]. Ponadto, organ rozpatrując materiał dowodowy nie może pominąć jakiegokolwiek dowodu, może natomiast - zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów - odmówić dowodowi wiarygodności, ale wówczas obowiązany jest uzasadnić, z jakiej to robi przyczyny, [v. wyrok NSA z 23 lutego 1999 r., sygn. IV SA 1010/97, Lex nr 48684]. W myśl art. 4 ust 1 pkt 1 lit b ustawy o kombatantach represją w rozumieniu ustawy są okresy przebywania z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych w innych miejscach odosobnienia w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych , a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. W niniejszej sprawie T. M. wniosek o przyznanie uprawnień kombatanckich opiera na fakcie wysiedlenia w listopadzie 1940r. wraz z całą rodziną ze wsi B. gm. [...] do obozu hitlerowskiego w D.. Na poparcie swoich twierdzeń przedstawiła oświadczenia świadków, którzy potwierdzili pobyt jej wraz z rodziną we wspomnianym czasie w obozie w D., a nadto jak wynika z dokumentów sami z racji pobytu w obozie hitlerowskim w listopadzie 1940r. nabyli uprawnienia kombatanckie ( k. 17 i k. 19 akt adm. ). Należy również wspomnieć, iż jak wynika z dołączonych w toku postępowania administracyjnego decyzji, świadkowie Z. K. i C. K. uprawnienia kombatanckie z powyższego tytułu nabyli w wyniku swoich wniosków o ponowne rozpoznanie sprawy na skutek wydania przez organ I instancji decyzji o odmowie przyznania im tych uprawnień, wobec przyjęcia stanowiska , że zarówno C. K., jak i Z. K. zostali wysiedleni do obozu w D. przeznaczonego dla osób wysiedlonych i nie pozostawali w dyspozycji władz bezpieczeństwa. W świetle powyższego jako zasadne należy przyjąć stanowisko Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, iż prowadząc postępowanie wyjaśniające należało przeprowadzić dowód z przesłuchania wskazanych wyżej świadków , na okoliczności wysiedlenia i pobytu w obozie hitlerowskim w D. skarżącej. Skoro, z uwagi na zaawansowany wiek świadków, jak twierdzi organ, podjęta została decyzja o przesłuchaniu ich w drodze pomocy prawnej przez pracowników Urzędu Gminy [...] , to z racji tego iż nie zamieszkują oni w siedzibie Urzędu Gminy organ administracji winien rozważyć, bądź kolejne wezwanie świadków wobec ich niestawienia się w siedzibie urzędu w dniu przesłuchania, bądź przesłuchanie ich w miejscu zamieszkania przez oddelegowanego pracownika w trybie art. 50 par. 3 kpa. Tymczasem pominięcie powyższych dowodów wraz z brakiem analizy chociażby akt administracyjnych świadków Z. K. i C. K. , którym przyznane zostały uprawnienia kombatanckie z racji pobytu w obozie hitlerowskim w listopadzie 1940r. uzasadnia przyjęcie, że organ administracyjny nie zebrał wszystkich dowodów w sprawie i nie usunął wszystkich wątpliwości. Twierdząc bowiem, że materiał dowodowy sprawy pozwala jedynie przyjąć iż skarżąca mogła zostać w którymś momencie wysiedlona ze swojej miejscowości ze względu na brak dowodów świadczących o wysiedleniu skarżącej do obozu w D., a następnie przyjmując, że o ile wnioskodawczyni w obozie w D. w listopadzie 1940 r. przebywała to nie mogła być więźniem obozu podległego policji bezpieczeństwa organ administracyjny jest niekonsekwentny w ustaleniu stanu faktycznego sprawy. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy w pierwszej kolejności organ winien przesłuchać wskazanych świadków i ustalić wszelkie istotne dla sprawy okoliczności dotyczące wysiedlenia skarżącej i jej ewentualnego pobytu w obozie w D.. Pomocne mogą się okazać akta administracyjne w sprawie przyznania uprawnień kombatanckich świadków wskazanych w sprawie, by ustalić o ile zostanie przyjęte, że istotnie skarżąca wraz z rodziną została wysiedlona do obozu w D., czy był to obóz podległy policji bezpieczeństwa , o którym mowa w § 5 pkt 1 lit b Rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia , w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości ( Dz. U. 2001 Nr 106 poz. 1154) i przebywanie w którym stanowiło represję w rozumieniu ustawy o kombatantach uzasadniającą w myśl art. 4 ust 1 pkt 1 lit b ustawy przyznanie uprawnień kombatanckich . W ocenie Sądu braki w postępowaniu wyjaśniającym, spowodowane nie przeprowadzeniem postępowania w celu zbadania okoliczności i dowodów, na które powoływała się skarżąca, skutkują naruszeniem art. 7 i art. 77 Kpa i uzasadniają uwzględnienie skargi. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 ust. 1 pkt 1 lit. c i art. 200 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.] orzekł jak w sentencji wyroku. Rozstrzygnięcie w kwestii wykonalności, w świetle art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jest zbędne, albowiem zaskarżone orzeczenie nie podlega wykonaniu. Orzeczenie o kosztach Sąd wydał na podstawie art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z par 19 i par 18 ust1 pkt1 lit c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ( Dz. U. 2002r Nr 163 poz. 1348 ze zm.).