V SA/Wa 661/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński, Sędzia WSA - Arkadiusz Tomczak (spr.), Sędzia WSA - Tomasz Zawiślak, Protokolant st. sekr. sąd. - Agnieszka Małyszko, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 maja 2015 r. sprawy ze skargi W. C. na rozstrzygnięcie zawarte w piśmie Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] października 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej ze środków unijnych oddala skargę. W dniu 29 kwietnia 2013 r. do L. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: ARiMR) wpłynął wniosek W. C. (dalej także: Skarżąca lub Wnioskodawczyni) o przyznanie pomocy w ramach działania "Modernizacja gospodarstw rolnych" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 -2013. Po dokonaniu wstępnej analizy wniosku pod kątem spełnienia podstawowych wymogów formalnych, został on uznany za kwalifikujący się do dalszej oceny. Kolejny etap rozpatrywania wniosku stanowiła weryfikacja jego kompletności i poprawności, zgodności z zasadami przyznawania pomocy, weryfikacja krzyżowa ora weryfikacja limitu pomocy. W wyniku przeprowadzonej weryfikacji wniosku oraz załączonych do niego dokumentów organ uznał, że zachodzi potrzeba usunięcia braków i nieprawidłowości. Z tego powodu pismem z 30 stycznia 2014 r. wezwano Skarżącą do ich uzupełnienia. W odpowiedzi Wnioskodawczyni wniosła o przedłużenie terminu na uzupełnienie braków. Organ przychylił się do tej prośby i pismem z dnia 4 marca 2014 r. przedłużył termin na złożenie uzupełnień wniosku do dnia 10 marca 2014 r. Wnioskodawczyni w terminie złożyła dokumenty stanowiące uzupełnienie wniosku. Pismem [...] Nr [...] z dnia [...] października 2014 r. Kierownik Biura Wsparcia Inwestycyjnego ARiMR działający na podstawie pełnomocnictwa udzielonego przez Prezesa ARiMR w oparciu o art. 22 ust. 3 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. z 2013 r. poz. 173) odmówił W. C. przyznania pomocy finansowej w ramach działania "Modernizacja gospodarstw rolnych" objętego PROW na lata 2007-2013 z uwagi na zaistnienie okoliczności, o których mowa w § 14 ust. 4 pkt 2 oraz niespełnienie warunku określonego w § 2 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Modernizacja gospodarstw rolnych" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. nr 200, poz. 1444, ze zm.) – dalej rozporządzenie MRiRW. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, że jednym z warunków skutecznego ubiegania się o pomoc w ramach wskazanego działania jest brak osiągnięcia przez wnioskodawcę wieku emerytalnego. Tymczasem z akt sprawy wynika, że Wnioskodawczyni wiek taki osiągnęła. Okoliczność ta uniemożliwia jej skuteczne ubieganie się o przyznanie pomocy. Pismem z 6 listopada 2014 r. Skarżąca wezwała Prezesa ARiMR do usunięcia naruszenia prawa, wskazując na nieprawidłowość wydania rozstrzygnięcia odmownego. Pismem [...] z [...] grudnia 2014 r. Zastępca Dyrektora Departamentu Działań Inwestycyjnych ARiMR, działający na podstawie pełnomocnictwa udzielonego przez Prezesa ARiMR, podtrzymał wcześniejsze rozstrzygnięcie w przedmiocie odmowy przyznania pomocy. W wyniku przeprowadzonej analizy wezwania do usunięcia naruszenia prawa stwierdzono, że w sprawie wszczętej wnioskiem z [...] kwietnia 2013 r. nie doszło do naruszenia prawa przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, w związku z czym brak jest podstaw do zmiany rozstrzygnięcia o odmowie przyznania pomocy. W dniu 12 stycznia 2015 r. do ARiMR wpłynęła kierowana do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarga na rozstrzygnięcie ARiMR [...] Nr [...] z [...] października 2014 r. Skarżąca wniosła m. in. o uchylenie wskazanego aktu administracyjnego. W uzasadnieniu wskazała, że przepis § 2 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia MRiRW bezprawnie, bo bez wyraźnej delegacji w ustawie, ogranicza możliwość ubiegania się o przyznanie pomocy osobom czynnie pracującym w gospodarstwie, mimo osiągnięcia wieku emerytalnego i zamierzającym w przyszłości przekazać to gospodarstwo osobie pełnoletniej, prowadzącej również gospodarstwo, mimo że z przepisów emerytalnych nie wynika obowiązek tzw. "odejścia na emeryturę". Wskazana podstawa odmowy udzielenia pomocy wskazuje zdaniem Skarżącej wyraźnie na przekroczenie przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi uprawnień do szczegółowego określenia warunków ubiegania się o pomoc finansową, zawartych w delegacji ustawowej określonej w art. 29 ustawy z 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Rolnego na rzecz rozwoju Obszarów Wiejskich. Przekroczenie delegacji ustawowej przez Ministra polega nie tylko na zbytnim ograniczenie uprawnień osób starających się o pomoc w stosunku do konstytucyjnych praw i wolności, ale i w stosunku do ducha i litery przepisów UE, a zwłaszcza do przepisów UE powołanych w art. 2 ustawy z 7 marca 2007 r. W tym stanie rzeczy Skarżąca zmierzała do dokonania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny pełnej weryfikacji legalności tzn. zgodności z Konstytucją i prawem UE - podstaw udzielonej odmowy o przyznanie pomocy finansowej przy uwzględnieniu okoliczności wejścia w życie przepisów o wydłużeniu wieku emerytalnego oraz opisanego w dokumentach i wyjaśnieniach do wniosku - zamiaru przekazania gospodarstwa (wraz z ewentualnie uzyskanymi środkami pomocowymi) na rzecz syna - w okresie najbliższego roku kalendarzowego. W odpowiedzi na skargę Prezes ARiMR wniósł o jej oddalenie. Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie pełnomocnik Skarżącej w załączniku do protokołu rozprawy uzupełniająco sformułował przeciwko kontrolowanemu aktowi administracyjnemu zarzuty "ewidentnego przekroczenia litery (i ducha)" następujących unormowań: 1) przepisów Rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z 20.09.2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW): a) pkt 7 preambuły: W swoim działaniu na rzecz rozwoju obszarów wiejskich Wspólnota dba o zniesienie nierówności i o wspieranie równości mężczyzn i kobiet oraz niedyskryminacji, zgodnie z Traktatem; b) art. 8 Równość mężczyzn i kobiet oraz niedyskryminacja: Państwa Członkowskie i Komisja wspierają równość mężczyzn i kobiet i zapewniają zapobieganie wszelkiej dyskryminacji ze względu na płeć, rasę lub pochodzenie etniczne, religię lub światopogląd, niepełnosprawność, wiek lub orientację seksualną na różnych etapach realizacji programu. Obejmuje to etapy projektowania, wdrażania, monitorowania i oceny; 2) naruszenie przepisów Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r. - art. 32 ust. 2: Nikt nie może być dyskryminowany w życiu publicznym, społecznym lub gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny; Wskazano, że ARiMR błędnie zinterpretowała rozporządzenie MRiRW. Art. 2 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia wskazuje, iż o pomoc może ubiegać się osoba fizyczna, która jest pełnoletnia i nie osiągnęła wieku emerytalnego; za osiągnięcie wieku emerytalnego uważa się ukończenie wieku, o którym mowa w art. 24 ust. 1a albo 1b ustawy, o której mowa w lit. a-w przypadku osób urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r. Z kolei ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (ustawa o emeryturach i rentach) w art. 24 wskazuje, że ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 roku przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku emerytalnego, wynoszącego co najmniej 60 lat dla kobiet. Zapis "co najmniej 60 lat dla kobiet" ustawy o emeryturach i rentach nie wskazuje na konieczność przejścia na emeryturę dla Wnioskodawczyni dokładnie w dniu osiągnięcia 60 lat. Poza niewłaściwą interpretacją litery prawa w rozporządzeniu MRiRW w ustawie o emeryturach i rentach, ARiMR - odmawiając przyznania pomocy Wnioskodawczyni - postąpiła zdaniem Skarżącej niezgodnie z kontekstem i duchem Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich (PROW) na lata 2007-2013. PROW jednoznacznie podkreśla znaczenie modernizacji gospodarstw prowadzonych przez starszych rolników oraz roli kobiet pracujących na roli. Na przykład na stronie 39 PROWu znajdują się zapisy wskazujące znaczenie tej grupy dla osiągnięcia celów Programu: struktura wieku użytkowników gospodarstw rolniczych wykazuje, że ponad 34,2% stanowią osoby powyżej 55 lat, a na stronie 40, że blisko 300 tysięcy gospodarstw prowadzonych jest przez osoby w wieku ponad 55 lat. Nie bez znaczenia jest grupa gospodarstw, która jest obecnie w posiadaniu przez osoby w wieku 55 lat i więcej. Są to gospodarstwa, które w najbliższych latach będą przekazywane następcom. W celu stymulowania transferu tych gospodarstw na rzecz młodych, wykształconych właścicieli oraz ułatwienia młodym rolnikom podejmowania działań inwestycyjnych, konieczne jest zdaniem Skarżącej zastosowanie wsparcia w formie premii. Podkreślono, że wsparcie kierowane jest tylko do grupy gospodarscy o ponadprzeciętnej wielkości w skali regionu i kraju, które zarządzane przez młodych właścicieli o odpowiednich kwalifikacjach zawodowych będą miały szanse na efektywne gospodarowanie. Eliminacja ważnej grupy rolników starszych z działania "Modernizacja gospodarstw rolnych" dokonana przez Agencję wydaje się zdaniem Skarżącej stać w sprzeczności z Rozporządzeniem Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW). Wedle punktu 7 preambuły Rozporządzenia Rady w swoim działaniu na rzecz rozwoju obszarów wiejskich Wspólnota dba o zniesienie nierówności i o wspieranie równości mężczyzn i kobiet oraz niedyskryminacji, zgodnie z Traktatem. Artykuł 8 o Równości mężczyzn i kobiet oraz niedyskryminacji wskazuje, że: Państwa Członkowskie i Komisja wspierają równość mężczyzn i kobiet i zapewniają zapobieganie wszelkiej dyskryminacji ze względu na pleć, rasę lub pochodzenie etniczne, religię lub światopogląd, niepełnosprawność, wiek lub orientację seksualną na różnych etapach realizacji programu. Obejmuje to etapy projektowania, wdrażania, monitorowania i oceny. Działania Agencji w zakresie wykluczenia grupy rolników starszych i kobiet takich jak Wnioskodawczym nosi więc znamiona dyskryminacji osób starszych i kobiet i jest niezgodne z zasadami określonymi przez Rozporządzenie. Co więcej, dyskryminacja osób starszych i kobiet jest niezgodna z Konstytucją Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 roku, art. 32 ust. 2: nikt nie może być dyskryminowany w życiu publicznym, społecznym lub gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny. Działania Agencji wydają się również niezgodne z wprowadzonym do polskiego porządku prawnego przepisów Dyrektywy Rady 2000/78/WE z dnia 27 listopada 2000 r. ustanawiającej ogólne warunki ramowe równego traktowania w zakresie zatrudnienia i pracy w tym ze względu na wiek. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej p.p.s.a., sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę i stosują środki określone w tych ustawach. Taką ustawą szczególną jest ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich. Zgodnie z art. 22 ust. 3 tej ustawy w przypadku, gdy nie są spełnione warunki przyznania pomocy, podmiot wdrażający informuje wnioskodawcę, w formie pisemnej, o odmowie jej przyznania z podaniem przyczyn odmowy. Natomiast ust. 4 art. 22 przewiduje, że w przypadku, o którym mowa w ust. 3, wnioskodawcy przysługuje prawo wniesienia do sądu administracyjnego skargi na zasadach i w trybie określonych dla aktów lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Sąd rozpoznając skargę korzysta ze wszystkich dowodów zebranych w toku postępowania administracyjnego, gdyż rozpoznaje sprawę na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a.). Dokonując oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia zawartego w piśmie ARiMR z [...] października 2014 r. Sąd stwierdza, że odpowiada ono prawu. Na wstępie należy przypomnieć, że zasady przyznawania pomocy w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013, działanie "Modernizacja gospodarstw rolnych" w zakresie przepisów krajowych zostały uregulowane we wskazanej ustawie z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz w rozporządzeniu MRiRW z dnia 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Modernizacja gospodarstw rolnych" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007- 2013. Jak wynika z art. 10 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy pomoc jest przyznawana na wniosek m. in. osoby fizycznej, jeżeli wnioskodawca spełnia warunki przyznania pomocy określone w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1 oraz w przepisach wydanych na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy. Przepis ten stanowi, że Minister właściwy do spraw rozwoju wsi określa w drodze rozporządzenia m.in. szczegółowe warunki i tryb przyznawania, wypłaty lub zwracania pomocy w ramach poszczególnych działań objętych programem. Na tej podstawie prawnej zostało wydane rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Modernizacja gospodarstw rolnych" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. nr 200, poz. 1444, ze zm.). W § 2 ust. 1 pkt 4 stanowi ono, że o pomoc może ubiegać się osoba fizyczna, która: jest pełnoletnia i nie osiągnęła wieku emerytalnego; za osiągnięcie wieku emerytalnego uważa się: a) ukończenie wieku, o którym mowa w art. 27 ust. 2 albo 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1440, 1717 i 1734) - w przypadku osób urodzonych przed dniem 1 stycznia 1949 r., b) ukończenie wieku, o którym mowa w art. 24 ust. 1a albo 1b ustawy, o której mowa w lit. a - w przypadku osób urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r. W przypadku kobiet urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r. a przed dniem 31 grudnia 1952 r. zgodnie z art. 24 ust. 1a pkt 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1440, 1717 i 1734) wiek emerytalny wynosi co najmniej 60 lat. Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd nie stwierdza, by § 2 rozporządzenia MRiRW został wydany bez delegacji ustawowej lub z przekroczeniem jej granic. Art. 29 ust. 1 pkt 1 zobligował Ministra do określenia m.in. szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy. Krąg jej adresatów został przy tym ograniczony zgodnie celami wyznaczonymi wspólnej polityce rolnej wspieranej z udziałem środków pochodzących z EFRROW poprzez m.in. kryteria: posiadania gospodarstwa rolnego, prowadzenia na terenie kraju produkcji roślinnej i zwierzęcej, posiadania obywatelstwa państwa członkowskiego UE, odpowiedniego wieku (od pełnoletniości do osiągnięcia wieku emerytalnego), posiadania kwalifikacji zawodowych, posiadania odpowiedniego wykształcenia itd. Każde z tych kryteriów wyklucza z kręgu potencjalnych adresatów tej formy pomocy publicznej osoby nie spełniające poszczególnych kryteriów. Nie jest to jednak równoznaczne z ich prawną niedozwoloną dyskryminacją, skoro pomoc ta ma służyć określonym celom. Jak wynika z art. 4 rozporządzeniu Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 277 z 21.10.2005, str. 1, z późn. zm.) wsparcie rozwoju obszarów wiejskich przyczynia się do osiągnięcia następujących celów: a) poprawy konkurencyjności rolnictwa i leśnictwa poprzez wspieranie restrukturyzacji, rozwoju i innowacji; b) poprawy środowiska naturalnego i terenów wiejskich poprzez wspieranie gospodarowania gruntami; c) poprawy jakości życia na obszarach wiejskich oraz popierania różnicowania działalności gospodarczej. Jak wynika z preambuły tego aktu został on uchwalony z uwzględnieniem m.in. następujących założeń: (13) Aby osiągnąć cel poprawy konkurencyjności sektorów rolnictwa i leśnictwa, ważne jest stworzenie wyraźnych strategii rozwoju zmierzających do wzmocnienia i dostosowania potencjału ludzkiego, kapitału rzeczowego oraz jakości produkcji rolnej. (14) W odniesieniu do potencjału ludzkiego, powinien zostać udostępniony szereg środków dotyczących szkolenia, informowania i rozpowszechniania wiedzy, podejmowania działalności przez młodych rolników, wcześniejszego przechodzenia na emeryturę rolników i robotników rolnych, korzystania przez rolników i posiadaczy lasów z usług doradczych oraz tworzenia systemu usług z zakresu zarządzania gospodarstwem rolnym, zastępstwa i usług doradczych, a także usług doradczych w zakresie leśnictwa. (16) Przyznanie młodym rolnikom szczególnych przywilejów może ułatwić im zarówno rozpoczęcie działalności, jak i strukturalne dostosowanie ich gospodarstw po podjęciu działalności. Środek wspierający podjęcie działalności powinien być uzależniony od opracowania planu biznesowego jako instrumentu zapewniającego rozwój działalności nowego gospodarstwa rolnego w czasie. (17) Celem wcześniejszych emerytur w rolnictwie powinna być znacząca zmiana strukturalna przekazywanych gospodarstw poprzez środek na rzecz wsparcia młodych rolników w podjęciu działalności zgodnie z wymogami tego środka lub poprzez przekazanie gospodarstwa w celu zwiększenia jego wielkości, również przy uwzględnieniu doświadczenia zdobytego podczas wdrażania wcześniejszych systemów wspólnotowych w tej dziedzinie. Oczywiście cele te maja zostać osiągnięte z poszanowaniem zasad równości, skoro, jak wynika z preambuły: (7) W swoim działaniu na rzecz rozwoju obszarów wiejskich Wspólnota dba o zniesienie nierówności i o wspieranie równości mężczyzn i kobiet oraz niedyskryminacji, zgodnie z Traktatem. Zdaniem Sądu funkcjonujący w polskim porządku prawnym wcześniejszy wiek emerytalny pewnych grup kobiet (w aktualnym stanie prawnym w zależności od czasu ich urodzenia) nie ma charakteru dyskryminacyjnego (ani kobiet ani mężczyzn). Jest szczególnym uprawnieniem wynikającym z docenienia wyjątkowej i niezbędnej dla prawidłowego funkcjonowania społeczeństwa roli kobiet. Nie jest przy tym sprzeczny ani z porządkiem międzynarodowym, ani unormowaniami europejskimi. Co istotne, jak wynika z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 15 lipca 2010 r. K 63/07 (Dz. U. z 2010 r., nr 137, poz. 925) art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 oraz z 2010 r. Nr 40, poz. 224) w zakresie, w jakim przewiduje, że ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku emerytalnego wynoszącego co najmniej 60 lat dla kobiet i co najmniej 65 lat dla mężczyzn, jest zgodny z art. 32 i art. 33 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Za Trybunałem Konstytucyjnym należy wskazać, że w jego orzecznictwie przyjmowano założenie, że kobietom i mężczyznom powinny przysługiwać równe prawa o charakterze socjalnym. Trybunał stwierdzał, że kobiety i mężczyźni stanowią "podmioty podobne" i konieczne jest ich równe traktowanie (tak np. wyrok sprawie o sygn. K 27/99). Zróżnicowane traktowanie jest dopuszczalne z obiektywnych względów biologicznych lub społecznych. Różny wiek emerytalny dla kobiet i mężczyzn uznaje się w orzecznictwie konstytucyjnym za przejaw tzw. uprzywilejowania wyrównawczego kobiet, które miało na celu zmniejszenie faktycznych nierówności. Nierówności te uznawano za naturalny i utrwalony społecznie rezultat nierównego podziału funkcji macierzyńskich i wychowawczych w rodzinie (np. wyroki w sprawach o sygn. K 15/97 i sygn. K 35/99) oraz równoczesnego obciążenia kobiet zarówno pracą zawodową, jak i obowiązkami rodzinnymi (np. orzeczenie w sprawie o sygn. Kw 5/91). Należy wskazać, że uprzywilejowanie wyrównawcze w powszechnym systemie emerytalnym spotykało się z aprobatą Trybunału Konstytucyjnego (tak wprost np. w powołanych wyrokach o sygn. K 35/99, sygn. P 10/07 i sygn. K 33/07). Zasada równego traktowania bez względu na płeć stanowi też jedną z podstawowych zasad prawa Unii Europejskiej. Realizację wskazanej zasady, w odniesieniu do powszechnych (państwowych, ustawowych) systemów zabezpieczenia społecznego (ang. statutory social security schemes), zapewnia dyrektywa Rady nr 79/7/EWG z dnia 19 grudnia 1978 r. w sprawie stopniowego wprowadzania w życie zasady równego traktowania kobiet i mężczyzn w dziedzinie zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. WE L 6 z 10.01.1979, s. 24, ze zm.; dalej: dyrektywa nr 79/7). Art. 7 ust. 1 lit. a wskazanej dyrektywy przyznaje państwom członkowskim uprawnienie do wyłączenia z zakresu jej obowiązywania m.in. kwestii dotyczących ustalania wieku emerytalnego kobiet i mężczyzn dla celów przyznania rent i emerytur oraz skutków wynikających z tej regulacji w odniesieniu do innych świadczeń. Z powyższego uregulowania wynika, że prawo unijne zezwala państwom członkowskim na utrzymywanie zróżnicowanego wieku emerytalnego kobiet i mężczyzn. Jednocześnie art. 7 ust. 2 dyrektywy zobowiązuje państwa członkowskie do przeprowadzania okresowych badań, celem zweryfikowania w świetle zmian społecznych zachodzących we wskazanej dziedzinie, czy uzasadnione jest podtrzymywanie odpowiednich wyłączeń. Z uwagi na cel dyrektywy nr 79/7, jakim jest stopniowe wprowadzanie w życie równego traktowania kobiet i mężczyzn w dziedzinie zabezpieczenia społecznego, państwa członkowskie powinny informować Komisję o przesłankach uzasadniających utrzymanie obowiązujących przepisów odnoszących się do wyłączeń, których dotyczy art. 7 ust. 1, oraz o możliwościach ich późniejszej zmiany (art. 8 ust. 2 dyrektywy). Chociaż preambuła dyrektywy nr 79/7 nie wyjaśnia ratio legis odstępstw przewidzianych w omawianej dyrektywie, to z charakteru wyjątków zawartych w art. 7 ust. 1 można wywnioskować, że prawodawca unijny zaaprobował tymczasowe utrzymanie przez państwa członkowskie pewnych szczególnych rozwiązań przysługujących kobietom w dziedzinie emerytur. Ma to umożliwić państwom członkowskim przystąpienie do stopniowej zmiany systemów emerytalnych, bez zakłócenia równowagi finansowej tych systemów. Uprawnienie państw członkowskich do zachowania zróżnicowanego wieku emerytalnego dla kobiet i mężczyzn znajduje również odzwierciedlenie w ustalonym orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Trybunał Sprawiedliwości stwierdza, że prawo Unii nie narusza właściwości państw członkowskich w zakresie organizacji systemów zabezpieczenia społecznego. W związku z brakiem harmonizacji na poziomie unijnym, do ustawodawstwa każdego państwa członkowskiego należy określenie przesłanek uzyskania prawa lub obowiązku przynależności do systemu zabezpieczenia społecznego oraz przesłanek uprawnienia do świadczeń. Jednakże przy korzystaniu z tej kompetencji państwa członkowskie muszą przestrzegać prawa Unii (por. wyroki z 12 lipca 2001 r. w sprawie C–157/99, Geraets-Smits i Peerbooms, oraz z 4 grudnia 2003 r. w sprawie C–92/02, Kristiansen). Wiele rozwiązań prawnych w państwach członkowskich przewiduje możliwość wcześniejszego korzystania z uprawnień emerytalnych przez kobiety niż przez mężczyzn zgodnie z brzmieniem art. 7 ust. 1 lit. a dyrektywy nr 79/7. Z uwagi na możliwość zakłócenia równowagi finansowej systemów emerytalnych w przypadku natychmiastowego wprowadzenia zasady równych praw dla osób obu płci, prawodawca wspólnotowy (unijny) założył stopniową implementację tej zasady, która nie mogłaby zostać osiągnięta, gdyby zakres wyłączenia przewidziany w art. 7 ust. 1 lit. a był interpretowany zawężająco (por. wyrok z 7 lipca 1992 r. w sprawie C–9/91, Equal Opportunities Commission). W zakres zastosowania art. 7 ust. 1 lit. a dyrektywy nr 79/7 wchodzą także inne świadczenia socjalne, które są obiektywnie związane ze zróżnicowanym wiekiem emerytalnym, jeżeli jest to konieczne dla utrzymania równowagi systemu ubezpieczeń społecznych lub zapewnienia spójności pomiędzy systemem emerytalnym i innym systemem świadczeń socjalnych (por. wyrok z 30 marca 1993 r. w sprawie C-328/91, Thomas, z 11 sierpnia 1995 r. w sprawie C-92/94, Graham, z 23 maja 2000 r. w sprawie C-196/98, Hepple). Za trybunałem Konstytucyjnym należy wskazać, że oceniając regulację prawną z punktu widzenia zasady równości (art. 32 i art. 33 Konstytucji) należy w pierwszej kolejności rozważyć, czy można wskazać cechę istotną uzasadniającą równe traktowanie podmiotów prawa, czyli czy podmioty są podobne pod jakimś istotnym względem. Ustalenie to wymaga analizy celu i treści aktu normatywnego, w którym została zawarta badana norma prawna. Jeżeli natomiast prawodawca różnicuje sytuację podmiotów prawa, należy ustalić, czy są one zasadnie potraktowane odmiennie. Należy zauważyć, że dopuszczalne jest także zróżnicowanie sytuacji prawnej podmiotów podobnych, czyli odstępstwo od zasady równości. Odstępstwo takie nie musi oznaczać naruszenia art. 32 Konstytucji. W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego przyjmuje się, że zróżnicowanie podmiotów podobnych jest dopuszczalne, jeżeli zostanie dokonane według kryterium, które spełnia następujące warunki: - po pierwsze - musi ono mieć charakter relewantny, czyli musi pozostawać w bezpośrednim związku z celem i zasadniczą treścią przepisów, w których zawarta jest kontrolowana norma, oraz ma służyć realizacji tego celu i treści; wprowadzone zróżnicowania muszą być racjonalnie uzasadnione; - po drugie - musi mieć charakter proporcjonalny; waga interesu, któremu ma służyć różnicowanie sytuacji adresatów normy, musi pozostawać w odpowiedniej proporcji do wagi interesów, które zostaną naruszone w wyniku nierównego potraktowania podmiotów podobnych; - po trzecie - musi pozostawać w związku z zasadami, wartościami i normami konstytucyjnymi, uzasadniającymi odmienne traktowanie podmiotów podobnych (por. wyrok z 16 grudnia 1997 r., sygn. K 8/97, OTK ZU nr 5-6/1997, poz. 70, z 24 lutego 1999 r., sygn. SK 4/98, OTK ZU nr 2/1999, poz. 24; z 28 maja 2002 r., sygn. P 10/01; z 21 lutego 2006 r., sygn. K 1/05, OTK ZU nr 2/A/2006, poz. 18; z 28 marca 2007 r., sygn. K 40/04, OTK ZU nr 3/A/2007, poz. 33). Zakaz dyskryminacji wynikający z art. 32 ust. 2 Konstytucji nie jest tożsamy z zakazem różnicowania sytuacji podmiotów prawa. Jest to natomiast zakaz nieuzasadnionego, różnego kształtowania sytuacji podobnych podmiotów prawa, w procesie stanowienia oraz stosowania prawa. Dyskryminacja oznacza zatem nienadające się do zaakceptowania tworzenie różnych norm prawnych dla podmiotów prawa, które powinny być zaliczone do tej samej klasy (kategorii), albo nierówne traktowanie podobnych podmiotów prawa w indywidualnych przypadkach, gdy zróżnicowanie nie znajduje podstaw w normach prawnych. Tak więc dla oceny danej sytuacji jako dyskryminacji, albo jej braku, istotne jest określenie kryterium zróżnicowania, a także ocena zasadności jego wprowadzenia. W przypadku podmiotów podobnych, należących do tej samej klasy (kategorii) istotnej, domniemanie przemawia za brakiem zróżnicowania. Zdaniem Sądu wynikające z rozporządzenia MRiRW uzależnienie możliwości przyznania pomocy w ramach działania "Modernizacja gospodarstw rolnych" od spełnienia wymogu braku osiągnięcia wieku emerytalnego nie ma charakteru dyskryminacyjnego dla kobiet osiągających wcześniej ten wiek. Uwzględnia społeczno - gospodarcze obciążenie kobiet pracujących przez lata w rolnictwie i wypełniających równocześnie szczególne role społeczne (w tym związane z macierzyństwem). Jest zgodne z celem działania "Modernizacja gospodarstw rolnych" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 – 2013 propagującym m.in. przekazywanie gospodarstw w celu ich modernizacji kolejnemu pokoleniu. Uregulowanie to wydane przy tym zostało w ramach delegacji ustawowej bez przekraczania jej granic, jest zgodne z celami unijnej polityki rolnej, nie dyskryminuje kobiet w sposób sprzeczny z Konstytucją, jest dopuszczalne w europejskim porządku prawnym. Istotne przy tym jest, że warunkiem uzyskania pomocy jest nie faktyczne przejście na emeryturę (jak akcentuje Skarżąca), ale sam fakt osiągnięcia wieku emerytalnego, a więc uprawniającego do przejścia na emeryturę. Stosownie do § 14 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia jeżeli wnioskodawca, pomimo wezwania do usunięcia braków, nie usunął w terminie wszystkich braków, Agencja wzywa ponownie wnioskodawcę, w formie pisemnej, do usunięcia braków formalnych w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania, chyba że zachodzą niebudzące wątpliwości przesłanki nieprzyznania pomocy. Wiek Skarżącej, która już w dacie składania wniosku osiągnęła wiek emerytalny, bowiem ukończyła 60 lat, stanowi tą ostatnią przesłankę odmowy przyznania pomocy. Z tych przyczyn ogół argumentów przedstawionych w skardze i w załączniku do protokołu rozprawy nie mógł wpłynąć na ocenę legalności kontrolowanego aktu administracyjnego. Nie może jednak budzić aprobaty Sądu długotrwałe procedowanie nad wnioskiem w sytuacji, w której dla organów ARiMR od chwili jego złożenia powinno być oczywiste, że nie spełnia on wymogów prawnych. Niezależnie od tego, skarga jako pozbawiona podstaw, na podstawie art.151 p.p.s.a. została oddalona.