V SA/Wa 663/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Izabella Janson (spr.) Sędzia WSA - Beata Krajewska Asesor WSA - Michał Sowiński Protokolant - Rafał Dul po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 maja 2007 r. sprawy ze skargi H. Ł. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oddala skargę H. Ł. w dniu 31.05. 2004 r. wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. z wnioskiem o umorzenie zaległości z tytułu składek ZUS wraz z odsetkami za okres od stycznia 2000 r. do stycznia 2001 r. Stwierdził, iż uzasadnienie przedstawił w poprzednich pismach, których brak jednak w aktach sprawy wskazując na trudne położenie spowodowane pożarem domu w M. Decyzją z dnia [...] wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt. 3 oraz art. 28 ust. 1 i ust. 3a i 3b oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr. 137, poz. 887 ze zm.) Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie 9093,46 złotych. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, iż trudna sytuacja finansowa i brak środków na pokrycie zadłużenia nie przesądza o pozytywnym rozstrzygnięciu wniosku, zwłaszcza, że okres dochodzenia należności licząc od terminu wymagalności składek wynosi 10 lat, co wynika z art. 24 ust. 4 w/w ustawy. Rozpatrując ponownie sprawę, Prezes ZUS decyzją z dnia [...] o nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, powołując w podstawie prawnej art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego [Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.] W uzasadnieniu swojej decyzji organ odwoławczy wskazał, że po ponownej analizie zgromadzonej dokumentacji stwierdzono brak przesłanek wynikających z art. 28 ust. 1 i 3 pkt. 3 i 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych) oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 z 2003 r.). Z akt sprawy wynika, iż wnioskodawca posiada nieruchomość (KW 19091) - "dokonano zastawu hipoteki przymusowej". Dodał, iż wnioskodawca pracuje od 01.04.2003 r. i osiąga dochód brutto [...]. Stwierdził ponadto, że wraz z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy nie przedstawił nowych, istotnych dowodów w sprawie, świadczących o zaistnieniu okoliczności, których nie znano w momencie pierwszego wniosku o umorzenie. Wyrokiem z dnia 15 kwietnia 2005r., o sygn. akt IIISA/Wa 237/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję, jednakże z innych przyczyn niż podniesione w skardze. Sąd stwierdził, iż uznaniowy charakter decyzji nie zwalnia organów od podjęcia wszelkich niezbędnych działań do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, zebrania oraz ocenienia całego materiału dowodowego do czego zobowiązuje art. 7 i 77 k.p.a. W rozpatrywanej sprawie strona wielokrotnie podnosiła, że pożar stanowił jedną z przyczyn powstania zaległości w spłacie należności na rzec ZUS, a aspekt ten na żadnym etapie postępowania nie był przedmiotem oceny przed organami. W związku z powyższym ponownie rozpatrując sprawę organy powinny ocenić czy rzeczywiście wybuch pożaru miał jakikolwiek wpływ na powstanie zaległości w spłacie należności wobec ZUS oraz czy w konsekwencji okoliczność ta mogła mieć znaczenie dla potrzeb postępowania o umorzenie tychże należności. Po przekazaniu akt sprawy wraz z prawomocnym orzeczeniem Sądu decyzją z dnia [...] o nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ponownie utrzymał w mocy decyzją organu I instancji z dnia [...] w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu składek, która to decyzja Prezesa ZUS wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 stycznia 2006r., o sygn. akt IIISA/Wa 3207/05 została uchylona z uwagi na to, że nie zbadano w sprawie wpływu powstałych szkód na zaległości z tytułu niezapłaconych składek na ubezpieczenie. Ponadto nie poddano ocenie wszystkich argumentów strony i złożonych wniosków dotyczących powyższego stanu faktycznego. Tym samym organ wydający decyzję nie dokonując wskazanych przez Sąd w wyroku z dnia15 kwietnia 2005r. wytycznych naruszył dyspozycję art. 153 p.p.s.a. co miało bezpośredni wpływ na wynik sprawy i skutkowało jej uchyleniem. Dodatkowo Sąd wskazał, że warunkiem wydania decyzji jest poprzedzenie jej prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem. Ponownie rozpatrując sprawę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy decyzję ZUS z dnia [...], jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazując art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego [Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.] oraz art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji wyjaśniając, że wystąpienie przypadków, w których zachodzi całkowita nieściągalność nie obliguje Zakładu do podjęcia pozytywnej decyzji w zakresie umarzania składek, co wynika z treści przepisu art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Wyjaśnił ponadto, iż zgodnie z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r., Zakład może umorzyć należności z tytułu składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. W ocenie organu obecna sytuacja finansowa H. Ł. nie uzasadnia umorzenia zaległości. Zobowiązany jest właścicielem nieruchomości w miejscowości - M. - o nr [...], która uległa zniszczeniu na skutek pożaru i z której prowadzona jest egzekucja. Na dzień dzisiejszy nie jest zakończone postępowanie egzekucyjne z wyżej wskazanej nieruchomości, a kwota jej wyceny (318000zł) przewyższa zobowiązania wnioskodawcy zarówno wobec banków jak i ZUS. Zdaniem Prezesa Zakładu brak jest zatem podstaw aby sądzić, że należności wobec ZUS nie zostaną zaspokojone, zaś biorąc pod uwagę dłuższy okres czasu stwierdził, że sytuacja materialna H. Ł. może ulec poprawie, co umożliwi wyegzekwowanie należności w późniejszym okresie. Wyjaśnił ponadto charakter uznaniowy decyzji administracyjnej w sprawie umorzenia zaległych składek wobec ZUS. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący H. Ł. wniósł o uchylenie decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] umorzenie zaległych należności wobec ZUS lub przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez ZUS. W uzasadnieniu skargi wskazał, iż istnieje możliwość umorzenia składek bez występowania całkowitej nieściągalności w sytuacji wykazania ważnego interesu przedsiębiorcy. Podniósł, iż pożar nieruchomości pozbawił go środków do życia oraz szansy na prowadzenie działalności gospodarczej tj. pensjonatu, a wartość nieruchomości nie pokryje w całości zadłużenia. Zdaniem skarżącego przedstawiona przez niego sytuacja wypełnia ustawowe przesłanki regulujące kwestie umarzania składek. W odpowiedzi na skargę datowaną na 26 stycznia 2007r., pełnomocnik organu wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty przedstawione w zaskarżonej decyzji Prezesa ZUS z dnia [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie należy zauważyć, iż kognicja sądów administracyjnych w odniesieniu do spraw w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ubezpieczeniowych oraz składek na określone fundusze została ustanowiona ustawą z dnia 10 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 121, poz. 1264). Artykuł 10 pkt 26a tej ustawy zmienił - z dniem 1 lipca 2004 r. - brzmienie art. 83 ust. 4 u.s.u.s. w ten sposób, że wyłączył tę kategorię spraw z zakresu właściwości sądów powszechnych - sądów pracy i ubezpieczeń społecznych i przeniósł do właściwości sądów administracyjnych. Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych [Dz.U. nr 153, poz. 1269] oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.], dalej - p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając skargę sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem i to na dzień wydania decyzji. Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. W pierwszej kolejności Sąd wskazał, że zgodnie treścią przepisu art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Przez należności z tytułu składek należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych). Zgodnie z art. 28 powołanej ustawy, Zakład tylko w przypadku całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tegoż artykułu może umorzyć w całości lub w części należności z tytułu składek. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku "mogą być one umorzone.". Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdzie nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności wobec Skarżącego. Organy orzekające w sprawie prawidłowo wskazały, że wobec Skarżącego nie została spełniona przesłanka określona w art. 28 ust. 2 ustawy systemowej z uwagi na posiadanie nieruchomości w miejscowości M. zapisanej w Wydziale Ksiąg Wieczystych w Mrągowie pod nr [...], której właścicielem jest H. Ł. Z ekspertyzy biegłego sądowego powyższa nieruchomość została wyceniona na kwotę 318000 zł. Ponadto sytuacja materialna H. Ł. może ulec poprawie, co umożliwi wyegzekwowanie należności w późniejszym okresie. W ocenie Sądu prawidłowo zatem zostało ustalone na dzień wydania zaskarżonej decyzji, iż w stosunku do Skarżącego nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności, a w konsekwencji brak było prawnej możliwości - jak wyżej wyjaśniono - umorzenia należności w oparciu o to kryterium. Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne z dnia 31 lipca 2003r. Zgodnie z powołanym powyżej paragrafem 3 Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Podkreślenia jednak wymaga, iż w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s w związku z § 3 rozporządzenia także mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Również i tu prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi. Może on, ale nie musi umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności, oczywiście gdy inne względy ustawowe przemawiają przeciwko takiemu umorzeniu. Oceniając sprawę pod kątem zebranego w sprawie materiału dowodowego organ odwoławczy podkreślił, że kwota wyceny nieruchomości dokonanej przez biegłego sądowego z zakresu budownictwa i wyceny nieruchomości przewyższa zobowiązania skarżącego zarówno wobec banków jak i ZUS. Dodał ponadto, że uzyskane odszkodowanie z tytułu pożaru nieruchomości zostało wypłacone bankowi na poczet zaciągniętego kredytu. W związku z powyższym należy zgodzić się ze stwierdzeniem Prezesa Zakładu, że należności wobec ZUS zostaną zaspokojone, jeżeli nie w całości to przynajmniej w części zobowiązania. Problemy zdrowotne żony skarżącego pochłaniające środki finansowe, niewysokie dochody samego skarżącego, zła sytuacja materialna oraz brak środków na pokrycie zadłużenia wobec ZUS nie przesądzają o pozytywnym rozstrzygnięciu wniosku w zakresie umorzenia należności. Oceniając powyższe zdaniem Sądu skarżący H. Ł. nie wykazał, ażeby w stosunku do niego miały zastosowanie przepisy omawianego rozporządzenia, a fakt nieregulowania składek wobec ZUS od lutego 2000r. tj. przed wybuchem pożaru poskutkował zwiększeniem zadłużenia. Obecnie prowadzona egzekucja z nieruchomości, zmniejszenie wysokości zaciągniętego kredytu bankowego z uwagi na wpłatę do banku uzyskanego z tytułu pożaru odszkodowania, a tym samym perspektywa poprawy sytuacji materialnej skarżącego daje podstawę do stwierdzenia, że nie przedstawia ona takich okoliczności aby prowadziły skarżącego do pozbawienia możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych przy spłacie istniejącego zadłużenia. Ponadto Sąd zauważa, iż skarżący może wystąpić do Zakładu o zawarcie układu ratalnego, co bez wątpienia ma wpływ na wysokość odsetek ze względu na opłatę prolongacyjną, która jest o połowę niższa. Wprawdzie niniejsza sprawa dotyczy umorzenia należności, niemniej jednak brak podjęcia jakichkolwiek działań w zakresie zawarcie układu ratalnego przez Skarżącego świadczy o niepodejmowaniu wszelkich możliwych starań zmierzających do zniwelowania istniejącego zadłużenia. Sąd zwraca jednocześnie uwagę, iż wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego - Zakładu. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskaniu nowych dowodów Skarżący może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej. Nie można zgodzić się również z zarzutami zawartymi w skardze dot. naruszenia postępowania dowodowego tj. art. 7, 77 i 107 Kodeksu postępowania administracyjnego. Zdaniem Sądu w toku postępowania administracyjnego, zarówno organ I jak i II instancji prawidłowo zgromadził i poddał wszechstronnej ocenie materiał dowodowy sprawy. Zaskarżona decyzja zawierała uzasadnienie faktyczne oraz posiadała prawidłową podstawę prawną. W ocenie Sądu, organ trafnie orzekł, w oparciu o posiadany materiał dowodowy, że przytoczone przez skarżącego okoliczności nie dają podstaw do uznania, iż nie zachodzi w stosunku do skarżącego całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. W związku z powyższym w toku postępowania nie doszło do naruszenia przepisów i zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w szczególności tych zasad, które nakazują organom administracji publicznej uwzględniać interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 kpa). Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zaskarżona decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] o nr [...] jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.