V SA/Wa 669/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący – sędzia WSA – Małgorzata Rysz po rozpoznaniu w dniu 13 lipca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi A.S. na postanowienie Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] grudnia 2009 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przeglądania dokumentów objętych ochroną tajemnicy państwowej; postanawia: - odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata; W dniu 15 lutego 2010 r. (data wpływu pisma do organu) działający w imieniu skarżącego pełnomocnik – A.S. – wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na postanowienie Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] grudnia 2009 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przeglądania dokumentów objętych ochroną tajemnicy państwowej. Następnie pełnomocnik skarżącego zwrócił się z wnioskiem o przyznanie A.S. prawa pomocy. Zarządzeniem z 13 kwietnia 2010 r. pełnomocnik strony skarżącej został wezwany do uzupełnienia braku formalnego wniosku poprzez złożenie go na urzędowym formularzu osobiście podpisanym przez skarżącego – A.S. – w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. W odpowiedzi A.S. nadesłał formularz PPF, na którym w miejscu podpisu osoby wnoszącej (rubryka nr 15) zamieszczony został podpis pełnomocnika. Z uwagi na powyższe podpisany przez pełnomocnika wniosek, zarządzeniem z 24 maja 2010 r. pozostawiono bez rozpoznania. Na powyższe zarządzenie pełnomocnik skarżącego wniósł sprzeciw, w którym wskazał, iż brak możliwości uzyskania podpisu skarżącego pod wnioskiem o przyznanie prawa pomocy nie może ograniczać jego prawa do sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie zaznaczyć należy, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a. – wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego skutkuje tym, iż traci ono moc a wniosek skarżącego podlega ponownemu rozpatrzeniu. Zgodnie z zasadą obowiązującą w postępowaniu przed sądem administracyjnym – wyrażoną w art. 199 p.p.s.a. – strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), natomiast w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.) Powyższe oznacza, że omawiana instytucja, powinna być stosowana w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone. Z powyższego wynika zatem, że przyznanie prawa pomocy ze środków publicznych jest instytucją wyjątkową i następuje tylko w przypadkach określonych w cytowanej ustawie, po spełnieniu przez stronę określonych przesłanek. Przesłanki te są każdorazowo odnoszone do stanu majątkowego osoby ubiegającej się o przyznanie rzeczonego prawa. Skoro zatem prawo pomocy w zakresie całkowitym, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., może być przyznane osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, to z powyższego wynika, że na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Spełnienie tej przesłanki obliguje do przyznania prawa pomocy w stosownym zakresie. Osoba ubiegająca się o zwolnienie powinna zatem we wniosku o przyznanie prawa pomocy zawrzeć oświadczenie zawierające prawdziwe i dokładne dane o stanie rodzinnym, majątku i dochodach. Przechodząc do oceny złożonego w niniejszej sprawie wniosku w pierwszej kolejności wyjaśnić należy, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy składany na urzędowym formularzu, może być podpisany także przez pełnomocnika strony (v. uchwała NSA z 20 maja 2010 r., I OPS 11/09). Nie ma zatem przeszkód aby podpisany przez A.S. wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżącemu – A.S. – został przez Sąd rozpoznany. Podkreślić jednocześnie należy, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (bez względu na to, czy został on podpisany przez skarżącego, czy przez pełnomocnika) należy wykazać, iż osoba, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy nie ma dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Jak to już powyżej wskazano przyznanie prawa pomocy ze środków publicznych jest instytucją wyjątkową i może znaleźć zastosowanie jedynie w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Z okoliczności niniejszej sprawy wynika natomiast, iż pełnomocnik skarżącego A.S. nie posiada wiedzy odnośnie sytuacji finansowej skarżącego i nie jest w stanie wykazać, iż A.S. nie może ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Uzasadniając powyższe wskazać należy na treść złożonego przez pełnomocnika skarżącego pisma z 12 kwietnia 2010 r., 29 kwietnia 2010 r. oraz sprzeciwu z 11 czerwca 2010 r. W pismach tych pełnomocnik konsekwentnie wskazuje, iż nie ma ze skarżącym żadnego kontaktu. Wyjaśnia, iż jego brat został przekazany władzom L. na początku 2006 r. i "nie wrócił do domu rodzinnego do dnia dzisiejszego". Dalej zaznaczył, iż "mój brat przebywa w nieznanym mi miejscu i okolicznościach". Jednocześnie sposób wypełnienia przez A.S. wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazuje, iż jego brat nie posiada jakiegokolwiek majątku (nieruchomości, zasobów pieniężnych, czy przedmiotów wartościowych) ani dochodów. W ocenie Sądu wielokrotnie podnoszony przez wnoszącego wniosek pełnomocnika brak kontaktu ze skarżącym uniemożliwia przyjęcie ponad wszelką wątpliwość, iż w istocie A.S. nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Skoro pełnomocnik cudzoziemca od 2006 r. nie ma żadnego kontaktu z bratem i nie wie gdzie on przebywa, to nie może twierdzić, iż sytuacja skarżącego uprawnia go do skorzystania z prawa pomocy. Podkreślić należy, iż we wniosku o przyznanie prawa pomocy pełnomocnik osoby ubiegającej się o zwolnienie winien zawrzeć oświadczenie zawierające prawdziwe i dokładne dane o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżącego, czego w niniejszej sprawie A.S. nie jest w stanie uczynić. Z powyższych względów na treść rozstrzygnięcia Sądu nie mogła mieć również wpływu argumentacja zawarta w sprzeciwie, gdzie pełnomocnik skarżącego wyjaśnia, iż w sprawie o sygn. akt V SA/Wa 264/06 (błędnie podaje V SA/Wa 264/08) jego bratu przyznane zostało prawo pomocy, a trudna sytuacja materialna skarżącego nie uległa zmianie. Skoro A.S. wskazuje, iż "mój brat przebywa w nieznanym mu miejscu i okolicznościach" oraz "nie mam żadnych kontaktów z moim bratem", to jednocześnie nie może twierdzić, że okoliczności, które w 2006 r. uzasadniały przyznanie A.S. prawa pomocy, nie uległy zmianie. Skoro zatem A.S. od kilku lat nie jest w stanie skontaktować się z bratem, to nie ulega wątpliwości, iż nie ma on wiedzy odnośnie aktualnej sytuacji materialnej skarżącego. Nie wiadomo zatem, czy i jakich rozmiarów majątek posiada skarżący (np. poza granicami Rzeczypospolitej) i czy istotnie jego sytuacja materialna uzasadnia przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji postanowienia.