V SA/Wa 67/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Irena Kudiura (spr.), Sędzia WSA - Barbara Mleczko-Jabłońska, Asesor WSA - Danuta Dopierała, Protokolant - Rafał Dul, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 czerwca 2006 r. sprawy ze skargi T. K. i M. O. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] listopada 2005 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej I. Uchyla zaskarżoną decyzję. II. Stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku. W dniu [...] sierpnia 1994 r. wg JDA SAD nr [...] został dopuszczony do obrotu na polskim obszarze celnym sprowadzony przez [...] S.C. [...] ., [...] ., towar "[...] ", który został zaklasyfikowany do kodu PCN 0408 19 200 ze stawką celną 25%. Postanowieniem z dnia [...] stycznia 1995r. Dyrektor Urzędu Celnego w [...] wznowił z urzędu postępowanie zakończone decyzją ostateczną zawartą w ww. JDA SAD, zaś decyzją [...] z dnia [...] kwietnia 1995r. zmienił powyższą decyzję z dnia [...] sierpnia 1994r. w części dotyczącej taryfikacji, stawki celnej i wymiaru należności celnych, klasyfikując jednocześnie sprowadzony towar do kodu PCN 0408 91 80 0 ze stawką celną w wysokości 35% (min. 2 ECU/kg). Prezes Głównego Urzędu Ceł decyzją nr [...] z dnia [...] września 1995r., wydaną po rozpatrzeniu odwołania z dnia [...] kwietnia 1995r., uchylił zaskarżoną decyzję organu I instancji i umorzył postępowanie podjęte w trybie wznowienia. Następnie Prezes Głównego Urzędu Ceł pismem z dnia [...] września 1995 r. powiadomił strony o wszczęciu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji zawartej w JDA SAD nr [...] z dnia [...] sierpnia 1994r., zaś decyzją nr [...] z dnia [...] października 1995r. stwierdził nieważność ww. decyzji. W dniu [...] listopada 1995r. Dyrektor Urzędu Celnego w [...] decyzją nr [...] wymierzył należności celne za towar wprowadzony na polski obszar celny decyzją zawartą w JDA SAD [...] z dnia [...] sierpnia 1994r. W wyniku rozpatrzenia odwołania stron Prezes Głównego Urzędu Ceł decyzją nr [...] z dnia [...] lutego 1996r. utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Urzędu Celnego w [...] z dnia [...] listopada 1995r. Strony nie skorzystały z prawa wniesienia skargi na ww. decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł. Pismem z dnia [...] stycznia 1997r. skarżący zwrócili się do Prezesa Głównego Urzędu Ceł z wnioskiem o odszkodowanie, z tytułu poniesionej szkody przez [...] S.C. Decyzją nr [...] z dnia [...] kwietnia 1997r. Prezes Głównego Urzędu Ceł odmówił przyznania odszkodowania. Pismem z dnia [...] września 1999r., uzupełnionym pismem z dnia [...] października 1999r. skarżący wnieśli o wznowienie postępowania i uchylenie decyzji Prezesa Głównego Urzędu Ceł nr [...] z dnia [...] października 1995r. Zdaniem skarżących w sprawie wyszły na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne istniejące w dniu wydania decyzji nieznane organowi, który wydał decyzję, a mające swoje odzwierciedlenie i zinterpretowanie w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego. Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2000r. Prezes Głównego Urzędu Ceł wznowił na wniosek strony postępowanie zakończone decyzją ostateczną nr [...] z dnia [...] października 1995r. stwierdzającą nieważność decyzji Dyrektora Urzędu Celnego w [...] zawartej w JDA SAD nr [...] z dnia [...] sierpnia 1994r., a następnie decyzją nr [...] z dnia [...] sierpnia 2000r. odmówił uchylenia swojej decyzji z dnia [...] października 1995r. Od powyższej decyzji, pismem z dnia [...] sierpnia 2000r. skarżący złożyli odwołanie zarzucając, iż w piśmie z dnia [...] września 1999r. strony wnioskowały "o wydanie decyzji na podstawie art. 207 ustawy Ordynacja podatkowa". Strony zaznaczyły, iż gdyby proponowany przez nie tryb był nieodpowiedni to wnoszą o wznowienie postępowania w trybie art. 240 § 1 pkt 5 Ordynacji podatkowej. Prezes Głównego Urzędu Ceł decyzją nr [...] z dnia [...] lipca 2001r. utrzymał w mocy własną decyzję. [...] i [...] zaskarżyli powyższą decyzję do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o uchylenie tej decyzji w całości. Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucili naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego, a w szczególności art. 120, art. 121 § 1, art. 122, art. 125 § 1, art. 130 § 5, art. 178, art. 207, art. 240 § 1 pkt 5 Ordynacji podatkowej. Wyrokiem z dnia [...] sierpnia 2002r., sygn. akt VSA 2438/01 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję ze skargi [...] i odrzucił skargę [...] . W uzasadnieniu wyroku NSA wskazał, iż skarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 130 § 1 pkt 5 Ordynacji podatkowej, ponieważ została podpisana z upoważnienia Prezesa Głównego Urzędu Ceł przez Naczelnika Wydziału, który zgodnie z treścią powołanego przepisu, podlegał wyłączeniu od załatwienia tej sprawy, gdyż brał udział w wydaniu decyzji z dnia [...] sierpnia 2000r. od której Strona złożyła odwołanie. Powodem odrzucenia skargi wniesionej przez [...] było wniesienie skargi z uchybieniem terminu przewidzianego do jej złożenia. W związku z uchyleniem decyzji Prezesa Głównego Urzędu Ceł, właściwy w sprawie Dyrektor Izby Celnej w [...] decyzją nr [...] z dnia [...] listopada 2002r. utrzymał w mocy decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia [...] sierpnia 2000r. Pismem z dnia [...] grudnia 2002r. [...] i [...] zaskarżyli powyższą decyzję do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o uchylenie tej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej w całości. Wyrokiem z dnia 9 września 2003r., sygn. akt VSA 4176/02 Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji w części dotyczącej [...] wskazując, iż Dyrektor Izby Celnej w [...] naruszył przepis art. 156 § 1 pkt 3 kpa, gdyż sprawa z odwołania [...] od decyzji Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia [...] sierpnia 2000r. została ostatecznie rozstrzygnięta wyrokiem NSA z dnia 27 sierpnia 2002r., sygn. akt V SA 2438/01. W części dotyczącej [...] NSA oddalił skargę uznając, iż organy celne w sposób prawidłowy rozpoznały wniosek strony. Pismem z dnia [...] października 2004r, skarżący złożyli wnioski o uchylenie decyzji Dyrektora Urzędu Celnego w [...] z dnia [...] listopada 1995r., [...] w trybie art. 2651 § 1 Kodeksu celnego, gdyż za uchyleniem decyzji przemawia ważny interes strony oraz interes publiczny. Ważny interes strony skarżący utożsamiają z ich sytuacją finansową, tj. znacznym obniżeniem zdolności płatniczych. Natomiast ważny interes publiczny uzasadniają koniecznością wyeliminowania, w ich ocenie, błędnej decyzji administracyjnej. Decyzją z dnia [...] maja 2005r. nr [...] , [...] Dyrektor Izby Celnej w [...] odmówił uchylenia decyzji Dyrektora Urzędu Celnego w [...] nr [...] z dnia [...] listopada 1995r. W uzasadnieniu decyzji stwierdził, iż dwuletni termin przedawnienia wskazany w przepisie art. 83 ust. 1 Prawa celnego, wyraża bezwzględny zakaz wydawania przez organy celne decyzji w sprawie wymiaru należności celnych. W konsekwencji organ celny wyjaśnił, iż nie może dokonać uchylenia lub zmiany dotychczasowej decyzji ani w całości ani też w części. Orzekając w sprawie na skutek odwołania strony Dyrektor Izby Celnej w [...] decyzją nr [...] z dnia [...] listopada 2005r. utrzymał w mocy swoją decyzję nr [...] , [...] z dnia [...] maja 2005r. Uzasadniając decyzję organ odwoławczy wskazał, iż podmiot zajmujący się profesjonalnie importem spornego towaru, winien znać przepisy obowiązujące w obrocie towarowym z zagranicą. Nieznajomość (nieprzestrzeganie) obowiązujących przepisów nie zwalnia strony z konsekwencji wynikających z błędnego zgłoszenia towaru. Fakt, iż w okresie złożenia wniosku, nastąpiło pogorszenie sytuacji życiowej stron nie może być każdorazowo przesłanką do odstąpienia od dochodzenia należności celnych. Odprawy miały miejsce w 1994r., a postępowania zostały zakończone w 1996r., co obligowało stronę do uiszczenia wspomnianych należności. Dyrektor Izby Celnej w [...] wskazał, iż organy celne zgodnie z treścią art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej w sposób wyczerpujący rozpatrzyły cały materiał dowodowy. Strona miała zagwarantowany czynny udział w postępowaniu zarówno przed organem pierwszej instancji, jak i organem drugiej instancji. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący wnieśli o uchylenie kwestionowanej decyzji Dyrektora Izby Celnej w [...] lub stwierdzenie nieważności ww. decyzji zarzucając, że została ona wydana z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w tym naruszenie: a) art. 2651 Kodeksu celnego w związku z art. 26 ustawy z dnia 19 marca 2004r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo celne. b) art. 83 ustawy z dnia 28 grudnia 1989r. Prawo celne, c) art. 120-122, art. 124, art. 127, art. 187 § 1 i art. 210 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 262 Kodeksu celnego i w zw. z art. 26 ustawy z dnia 19 marca 2004r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo celne. Rozwijając zarzuty w motywach skargi skarżący stwierdzili, iż organy celne w zaskarżonej decyzji powinny badać istnienie interesu skarżących w momencie wszczęcia postępowania w sprawie o uchylenia decyzji, a nie w dacie decyzji o uchylenie której wnoszą. Swój interes w uchyleniu decyzji skarżący utożsamiają z sytuacją majątkową, zdrowotną i rodzinną. Skarżący stwierdzili, iż Dyrektor Izby Celnej w [...] zamiast uchylić wydaną decyzję i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania sam przeprowadził postępowanie dowodowe w istocie pozbawiając tym samym strony możliwości ponownej oceny materiału dowodowego w drugiej instancji. Tym samym naruszył przepis art. 127 Ordynacji podatkowej. Strony podkreśliły, iż organ celny nie badał zindywidualizowanej sytuacji każdego ze skarżących. Jako odzwierciedlenie tego strony wskazują na połączenie postępowań do łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia. Wydanie decyzji, w których w sposób identyczny Dyrektor Izby Celnej w [...] odnosi się do odmiennych okoliczności podniesionych przez każdego ze skarżących wskazuje, że okoliczności te nie były w żaden sposób analizowane przez ten organ celny. W związku z powyższym naruszono art. 122 Ordynacji podatkowej. Skarżący zarzucają również naruszenie art. 83 Prawa celnego dowodząc, iż nie ma on zastosowania w przedmiotowej sprawie. Zdaniem skarżących zastosowanie w przedmiotowej sprawie będą miały przepisy ustawy Kodeks celny. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej w [...] wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko prezentowane w skarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych [Dz. U. nr 153, poz. 1269] oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.], sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej legalności, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd kierując się tymi przesłankami i badając zaskarżoną decyzję w granicach określonych przepisami powołanych wyżej ustaw, doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy rozważyć kwestie proceduralne podnoszone przez skarżących a dotyczące naruszenia przepisów art. 127 Ordynacji podatkowej. Należy podkreślić, że Dyrektor Izby Celnej w W. nie naruszył wskazanego przepisu art. 127 Ordynacji podatkowej. Zgodnie z art. 2621 § 1 Kodeksu celnego od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez dyrektora izby celnej, z zastrzeżeniem art. 278 § 3, nie służy odwołanie, jednak strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań, z uwzględnieniem § 2. Dlatego też organem, który ponownie rozpoznał sprawę powinien być i był również Dyrektor Izby Celnej w [...] . Po wyjaśnieniu powyższej kwestii należy zgodzić się ze stanowiskiem skarżących, iż Dyrektor Izby Celnej w [...] w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie rozważył zasadności uchylenia decyzji w kontekście wskazanych przez nich ważnych interesów strony. Zgodnie z art. 26 ustawy z dnia 9 stycznia 2004r. - Przepisy wprowadzające ustawę Prawo celne (Dz.U. Nr 68, poz. 623), przepisy dotychczasowe stosuje się do spraw dotyczących długu celnego, jeżeli dług celny powstał przed dniem uzyskania przez Rzeczpospolitą Polską członkostwa w Unii Europejskiej Zgodnie z art. 2651 § 1 Kodeksu celnego decyzja ostateczna, na mocy której strona nabyła prawo, może być na jej wniosek lub za jej zgodą uchylona lub zmieniona przez organ celny, który ją wydał, jeżeli przepisy szczególne nie sprzeciwiają się uchyleniu lub zmianie takiej decyzji i przemawia za tym interes publiczny lub ważny interes strony. Należy podkreślić, iż wbrew twierdzeniom skarżących, organy celne mogły połączyć postępowania toczące się oddzielnie do łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia. W całości została spełniona bowiem dyspozycja art. 266 § 1 Kodeksu celnego. Jednakże nie zwalniało to organu celnego z obowiązku indywidualnego odniesienia się do każdego z wniosków o uchylenie decyzji. We wnioskach o uchylenie decyzji każdy ze skarżących powołał inne odrębne okoliczności, na których opiera swój ważny interes w uchyleniu decyzji. Decyzja winna również odnosić się do powołanych przez skarżących opinii doktryny i orzecznictwa w sprawie rozumienia pojęcia "ważnego interesu", w kontekście wniosków stron odnoszących się do ich sytuacji. W zaskarżonej decyzji takiego odniesienia się do wniosków zabrakło. Dopiero po rozważeniu każdego z osobna interesu skarżących w uchyleniu decyzji i po ustaleniu, że również nie został on przez strony wykazany organ mógł przejść do rozważenia istnienia interesu publicznego, który zdaniem skarżących przemawiał za uchyleniem decyzji. Zgodnie z zasadami prawidłowo prowadzonego postępowania administracyjnego, decyzja powinna wskazywać ustalony przez organ administracyjny stan faktyczny, określać przesłanki zastosowania tej a nie innej kwalifikacji prawnej i ustalać jakie okoliczności stanu faktycznego odpowiadają którym z fragmentów normy prawnej zastosowanej w sprawie. (art. 210 § 1 pkt 6 Ordynacji podatkowej). Tylko w przypadku gdy decyzja w całości uwzględnia żądanie Strony można odstąpić od jej uzasadnienia (art. 210 § 5 Ordynacji podatkowej). Zgodnie z art. 210 § 4 Ordynacji podatkowej uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów którym dał wiarę oraz przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności. Niedopuszczalne jest więc ogólnikowe powołanie się na cały materiał dowodowy, zamiast przytoczenia znaczących dowodów jako podstawy poszczególnych faktów. Uzasadnienie decyzji spełnia bardzo ważną funkcję procesową, gdyż z jednej strony pozwala osobie zainteresowanej na właściwą ochronę swych praw, poprzez pełniejszą możliwość przedstawienia w skardze zarzutów wobec wydanego rozstrzygnięcia, a z drugiej strony daje sądowi pogląd na prawidłowość działań organów. Tak więc tylko prawidłowe uzasadnienie decyzji pozwala na ocenę przez sąd podstawy faktycznej i prawnej oraz motywów rozstrzygnięcia. W uzasadnieniu decyzji powinno znaleźć się pełne odzwierciedlenie i ocena zebranego materiału dowodowego oraz wyczerpujące wyjaśnienie przesłanek dokonanego rozstrzygnięcia. Uzasadnienie to winno przekonywać zarówno do prawidłowości oceny stanu faktycznego i prawnego, jak i co do zasadności treści rozstrzygnięcia. Ze względu na wskazane wyżej braki uzasadnienia należy uznać, że Dyrektor Izby Celnej w W. naruszył powołane w skardze przepisy art. 122 i art. 210 Ordynacji podatkowej. Odnosząc się z kolei do zarzutu naruszenia przez Dyrektora Izby Celnej przepisu art. 83 ust. 1 Prawa celnego (zdaniem skarżących w przedmiotowej sprawie winny mieć zastosowanie przepisy Kodeksu celnego, a nie Prawa celnego), należy uznać go za niezasadny. Organ celny prawidłowo wskazał, powołując się na przepisy art. 26 ustawy z dnia 9 stycznia 2004r. - Przepisy wprowadzające ustawę Prawo celne (Dz.U. Nr 68, poz. 623) oraz art. 289 ustawy z dnia 9 stycznia 1997r. Kodeks celny (tekst jednolity Dz.U. z 2001r., Nr 75, poz. 802), iż do stanu faktycznego przedmiotowej sprawy winny mieć zastosowanie przepisy prawa materialnego obowiązujące w dacie dopuszczenia sprowadzonego towaru do obrotu na polskim obszarze celny tj. ustawy z dnia 28 grudnia 1989r. Prawo celne (teks jednolity Dz.U. z 1994r., Nr 71, poz. 312), a nie przepisy Kodeksu celnego. Ponadto należy wskazać, iż wskazany przepis art. 83 ust. 1 Prawa celnego nie stanowił podstawy orzekania w przedmiotowej sprawie, gdyż nie został powołany przez Dyrektora Izby Celnej w [...] w sentencji zaskarżonych decyzji, a jedynie wskazany posiłkowo w uzasadnieniu decyzji. Podstawę prawną decyzji stanowił przepis art. 2651 Kodeksu celnego. W tym miejscu zauważyć jednak należy, wychodząc poza zakres skargi, iż niezasadne jest również upatrywanie przez Dyrektora Izby Celnej w [...] w przepisie art. 83 ust. 1 Prawa celnego negatywnej przesłanki do uchylenia decyzji, ponieważ przesłanki, które miałyby o tym decydować są te, które wskazano w treści art. 2651 Kodeksu celnego. Możliwość wzruszenia decyzji w trybie art. 265 1 Kodeksu celnego uzależniona jest od wykazania, iż za wyeliminowaniem decyzji ostatecznej z obrotu prawnego przemawia interes publiczny lub słuszny interes strony, a więc przesłanki niezależne od prawnej poprawności decyzji ostatecznej, której wniosek dotyczy. Negatywną przesłanką jest zakaz uchylenia lub zmiany decyzji wynikający z przepisów szczególnych. Sąd stwierdza, iż powołany w uzasadnieniu decyzji art. 87 ust. 1 Prawa celnego nie może być uznany za "przepis szczególny" sprzeciwiający się uchyleniu lub zmianie decyzji ostatecznej w oparciu o art. 2651 Kodeksu celnego. Przepisy szczególne, które mogłyby stanowić przesłankę negatywną z art. 2651 Kodeksu celnego winny w swej treści wprost odnosić się do niemożliwości uchylenia lub zmiany decyzji ostatecznej. Pojęcie "przepisów szczególnych sprzeciwiających się uchyleniu lub zmianie decyzji ostatecznej" nie może być interpretowane rozszerzająco, zwłaszcza, gdy uwzględni się, że przepisy te stanowić mają przesłankę negatywną, niweczącą przyznane stronie przepisami prawa uprawnienie do ubiegania się o uchylenie decyzji ostatecznej w trybie nadzwyczajnym. Pogląd ten zgodny jest z przyjętym w teorii prawa administracyjnego stanowiskiem /Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Wyd. C.H.Beck, Warszawa 2004, str. 686, 699/, iż przepisy szczególne w rozumieniu art. 155 kpa (którego odpowiednikiem jest przepis 2651 Kodeksu celnego), powinny w swej treści jednoznacznie wyłączać stosowanie trybów nadzwyczajnych do wzruszania ostatecznych decyzji w określonych kategoriach spraw. W sprawie niniejszej Dyrektor Izby Celnej w [...] , uznając wydaje się art. 83 ust. 1 Prawa celnego za przepis szczególny w rozumieniu art. 2651 Kodeksu celnego, w tym kierunku prowadził wywód w uzasadnieniu decyzji w I instancji. Poza zakresem rozważań organów celnych pozostały natomiast pozytywne przesłanki zastosowania art. 2651 Kodeksu celnego, o czym szeroko wyżej. Należy stwierdzić, iż brak przeprowadzenia w tym kierunku przez organy celne postępowania wyjaśniającego oraz rozważenia tej kwestii, uniemożliwia ocenę i kontrolę sądową zaskarżonej decyzji w tym zakresie. Nie może zastąpić rozważenia przez organy celne wystąpienia (lub nie) przesłanek pozytywnych z art. 265- Kodeksu celnego samo zacytowanie treści tego ostatniego przepisu w decyzjach. W tym stanie rzeczy w ocenie Sądu, wyrażone w zaskarżonej decyzji i jej uzasadnieniu stanowisko Dyrektora Izby Celnej w [...] , z wyżej przedstawionych powodów, narusza przepis art. 265 1 Kodeksu celnego w zakresie mającym wpływ na wynik sprawy. Mając powyższe na względzie na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji.