V SA/Wa 670/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Michał Sowiński (spr.), Sędzia WSA - Danuta Dopierała, Asesor WSA - Piotr Kraczowski, Protokolant - Aneta Adamczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 maja 2008 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] grudnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] grudnia 2007 r. znak [...]; 2. stwierdza, że decyzje których nieważność stwierdzono nie podlegają wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku. Pismem z dnia 6 października 2007 r. J. P. wniósł o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników, wskazując na trudną sytuację życiową wynikającą z uzyskiwania niskich dochodów. Wyjaśnił, iż jest zarejestrowany jako osoba poszukująca pracy. Zaznaczył, iż jest osobą samotną, której skromne dochody pozwalają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb związanych z zakupem żywności i ubrań. Decyzją z dnia [...] listopada 2007 r. znak [...] Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (dalej: "Prezes Kasy") odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od [...] kwartału 1998 r. do [...] kwartału 2004 r. w wysokości [...] zł. W uzasadnieniu Prezes Kasy wskazał, iż jest zobligowany do uwzględnienia nie tylko możliwości płatniczych wnioskodawcy, ale również stanu finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego. Wyjaśnił również, że wierzytelności Kasy zostały zabezpieczone na hipotece gospodarstwa, zaś ewentualne umorzenie składek spowodowałoby zmniejszenie wymiaru przyznanych świadczeń emerytalno-rentowych. Rozpoznając sprawę w następstwie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes Kasy decyzją z dnia [...] grudnia 2007 r. znak [...] odmówił wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną Prezesa Kasy z dnia [...] listopada 2007 r. z uwagi na brak podstaw określonych w art. 145 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.); dalej: "k.p.a.". Po ponownym rozpoznaniu sprawy Prezes Kasy decyzją z dnia [...] grudnia 2007 r. znak [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Prezes Kasy, powołał się na argumentację zawartą w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] listopada 2007 r. W skardze na powyższą decyzję J. P. wniósł o ponowne rozpatrzenie jego sprawy. W odpowiedzi na skargę Prezes Kasy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek podejmując rozstrzygnięcie Sąd uwzględnił okoliczności, które nie zostały w niej podniesione. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.). Wyjaśnić również należy, że stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.); dalej: "p.p.s.a." Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może zatem uwzględnić skargę także z takich przyczyn, które nie zostały w niej podniesione. Ponadto, Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia, o czym stanowi art. 135 p.p.s.a. Dokonując na tej podstawie oceny decyzji Prezesa Kasy z dnia [...] grudnia 2007 r. Sąd uznał, że decyzja ta obarczona jest wadą skutkującą stwierdzeniem jej nieważności. Ocenę taką Sąd sformułował mając na względzie stan faktyczny i prawny, jaki towarzyszył decyzji w dacie jej podjęcia. Zdaniem Sądu, decyzja z dnia [...] grudnia 2007 r. została wydana przez Prezesa Kasy z rażącym naruszeniem prawa procesowego, przez co wypełnia przesłankę stwierdzenia nieważności z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Zgodnie z art. 36 ust. 1 pkt 10 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.); dalej: "u.u.s.r.", Prezes Kasy, jako centralny organ administracji rządowej (art. 2 ust. 2 u.u.s.r.) wydaje decyzje w sprawach, o których mowa w art. 41a i art. 55 tej ustawy. W myśl art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części. Z kolei według art. 1 pkt 1 k.p.a., kodeks ten normuje postępowanie przed organami administracji publicznej w należących do właściwości tych organów sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnych. Organami administracji publicznej, jak stanowi art. 5 § 2 k.p.a., są między innymi centralne organy administracji rządowej, czyli także Prezes Kasy. W rezultacie stwierdzić należy, że do decyzji Prezesa Kasy w sprawach umarzania należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń, ma zastosowanie art. 127 § 3 k.p.a. Przepis ten stanowi, że od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wniosek ten różni się od odwołania tym, że nie ma on konstrukcji względnie dewolutywnej, gdyż do jego istoty należy przede wszystkim to, że jest rozpatrywany przez ten sam organ, który wydał decyzję w pierwszej instancji. Do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, o czym stanowi art. 127 § 3 in fine k.p.a. Do wniosku znajduje zatem zastosowanie art. 138 § 1 k.p.a. określający rodzaje rozstrzygnięć wydawanych przez organ odwoławczy. Należy zauważyć, iż pismem z dnia 3 grudnia 2007 r. skarżący zwrócił się do Prezesa Kasy z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z dnia [...] listopada 2007 r. znak [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników, doręczonej mu w dniu 20 listopada 2007 r., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji. W przedmiotowej sprawie Prezes Kasy w dniu [...] grudnia 2007 r. odmówił wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną Prezesa Kasy z dnia [...] listopada 2007 r., z uwagi na brak podstaw określonych w art. 145 § 1 k.p.a., a zatem wydał decyzję w trybie wznowieniowym, pomimo, iż dopiero zakończenie postępowania odwoławczego otwiera możliwość wznowienia postępowania. W ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie, taka sytuacja jest niedopuszczalna. Należy podkreślić, iż w toku postępowania toczącego się na skutek wystąpienia przez stronę z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy nie może zostać uruchomiony odrębny tryb weryfikacji decyzji administracyjnej. Jeżeli bowiem strona nie wycofa złożonego w terminie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, postępowanie winno zakończyć się wyłącznie przewidzianym w art. 138 § 1 k.p.a. rozstrzygnięciem w formie decyzji administracyjnej orzekającej o mocy prawnej zaskarżonej decyzji. Oczywiste i rażące naruszenie wskazanych reguł prawa procesowego stanowi podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji Prezesa Kasy z dnia [...] grudnia 2007 r., o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 in fine k.p.a. W niniejszej sprawie wadą określoną w tym przepisie dotknięta była tylko decyzja Prezesa Kasy z dnia [...] grudnia 2007 r. Należało jednak stwierdzić również nieważność zaskarżonej decyzji Prezesa Kasy z dnia [...] grudnia 2007 r., gdyż decyzja ta rażąco naruszała prawo (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.) utrzymując w mocy decyzję wydaną w pierwszej instancji z rażącym naruszeniem prawa. Wykazane wady powołanych decyzji sprawiają, że przedwczesnym byłoby rozpatrywanie przez Sąd zarzutów podniesionych w skardze. Stwierdzenie nieważności decyzji nie oznacza przy tym, że wniosek skarżącego o umorzenie powyższych należności uznano za zasadny. Kwestia ta stanie się przedmiotem ponownej kompleksowej oceny w postępowaniu administracyjnym, prowadzonym przez Prezesa Kasy. Jednocześnie kierując się treścią art. 141 § 4 p.p.s.a., który stanowi, że jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie wyroku powinno także zawierać wskazania co do dalszego postępowania, poza wyżej już przedstawionym stanowiskiem, Sąd zwraca uwagę na konieczność przestrzegania zasad ogólnych prowadzenia postępowania administracyjnego. Zasady te wymagają od organu między innymi ustosunkowania się do wszystkich podnoszonych przez skarżącego okoliczności dotyczących istoty sprawy. Pełne przedstawienie toku rozumowania organu wydającego decyzję powinno być zawarte w uzasadnieniu decyzji zgodnym z art. 107 § 3 k.p.a. i realizującym zasadę przekonywania wyrażoną w art. 11 k.p.a. Uchybienia w tym zakresie - zależnie od ich stopnia - mogą skutkować nawet uchyleniem decyzji obarczonej taką wadą, zwłaszcza, gdy decyzja ma charakter uznaniowy, a z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszym przypadku. Organ orzekający, kierując się regułami postępowania wskazanymi w art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., ma obowiązek rozpatrzyć i ocenić całokształt zebranego materiału dowodowego, zwłaszcza w kontekście przesłanek umorzenia składek ujętych w art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r., na które powołuje się skarżący. Przed wydaniem decyzji Prezes Kasy powinien również, respektując postanowienia zawarte w art. 10 § 1 k.p.a., umożliwić stronie wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, realizując w ten sposób jej prawo do czynnego udziału w postępowaniu i dając tym samym możliwość zajęcia końcowego stanowiska w sprawie będącej przedmiotem rozstrzygnięcia. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. W razie uwzględnienia skargi sąd w wyroku określa, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane, a rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku, o czym stanowi art. 152 p.p.s.a. Uwzględniając przedstawiony stan faktyczny i prawny, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Zakres w jakim decyzje, których nieważność stwierdzono oraz decyzja uchylona nie mogą być wykonane określono w oparciu o przepis art. 152 p.p.s.a.