V SA/Wa 679/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Izabella Janson (spr.), Sędzia WSA - Barbara Mleczko - Jabłońska, Sędzia NSA - Piotr Piszczek, Protokolant - Monika Włochińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 października 2008 r. sprawy ze skargi J. S. - następcy prawnego P. S. działającej w imieniu własnym oraz małoletnich dzieci [...] na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] grudnia 2007 r. nr [...]w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie obciążenia kosztami postępowania celnego; 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. zasądza od Dyrektora Izby Celnej w W. na rzecz J. S. kwotę 100 zł (sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Przedmiotem skargi wniesionej przez J. S. jest postanowienie Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] grudnia 2007 r. o numerze [...] wydana w następującym stanie faktycznym: Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2004 r. nr [...] Naczelnik Urzędu Celnego [...] w W. obciążył P. S. kosztami postępowania celnego toczącego się w sprawie towaru importowanego według dokumentu SAD nr [...]. Rozpoznający zażalenie strony Dyrektor Izby Celnej w W. postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2005 r. nr [...] utrzymał w mocy ww. postanowienie organu pierwszej instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z 13 grudnia 2005 r., sygn. akt V SA/Wa 1657/05 uchylił wydane w dniu [...] kwietnia 2005 r. postanowienie Dyrektora Izby Celnej w W.. Następnie w toku prowadzonego przez organ postępowania wyjaśniającego, J. S. - żona P. S. - poinformowała, iż w dniu [...] października 2007 r. ww. zmarł. Jednocześnie przedstawiła odpis skrócony aktu zgonu męża, wskazując, iż wraz z dziećmi, tj. [...], jako spadkobiercy zmarłego, wstępują do niniejszego postępowania. W dniu [...] grudnia 2007 r. Dyrektor izby Celnej w W. wydał postanowienie nr [...], którą na podstawie art. 208 § 1 w zw. z art. 219 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.) umorzył prowadzone w sprawie zażalenia postępowanie. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, iż w związku z umorzeniem postępowania w sprawie zgłoszenia celnego nr [...] z dnia [...] października 2001 r. postępowanie w sprawie zażalenia na postanowienie Naczelnika Urzędu Celnego [...] w W. z dnia [...] sierpnia 2004 r. nr [...] stało się bezprzedmiotowe. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie spadkobierca zmarłego P. S. - J. S. - wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. Następnie, powołując treść art. 102 § 2 Ordynacji podatkowej, skarżąca wyjaśniła, iż umorzone postępowanie winno być prowadzone nadal, bowiem w miejsce zmarłej strony, wstąpili jej spadkobiercy, o czym organ został poinformowany w piśmie z [...] listopada 2007 r. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej w W. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko prezentowane dotychczas w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie wyjaśnić trzeba, iż sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c i pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej jako "p.p.s.a.". Wyjaśnić również należy, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może zatem uwzględnić skargę także z takich przyczyn, które w ogóle nie zostały w niej podniesione. Rozpoznając przedmiotową sprawę Sąd dopatrzył się naruszeń prawa procesowego, które skutkowały wadliwością zaskarżonej decyzji wymagającą jej wyeliminowania z obrotu prawnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Stan prawny, mający znaczenie dla dokonania takiej właśnie oceny, oraz wnioski z niego wynikające przedstawiają się następująco. W skardze powołano się na zarzut naruszenia art. 208 §1 w zw. z art. 102 §2 Ordynacji podatkowej poprzez bezpodstawne umorzenie postępowania w sytuacji, gdy w miejsce zmarłej strony postępowania wstąpili spadkobiercy. W związku z tym zarzutem strona skarżąca podniosła, że postępowanie powinno być kontynuowane aż do wydania decyzji merytorycznej. W ocenie Sądu należało w tej sytuacji uwzględnić, że skarżący są spadkobiercami ustawowymi po zmarłym P. S., który niewątpliwie był stroną postępowania toczącego się na skutek złożenia zażalenia. Istnieje zatem znaczne prawdopodobieństwo, że zgodnie z art. 922 §1 w zw. z art. 1031 §1 kc stali się oni stroną z chwilą śmierci P. S. Ta okoliczność nie została jednak przez organ wyjaśniona, jak też i nie mogła być wyjaśniona w toku postępowania administracyjnego. W zaistniałym stanie faktycznym jedynym bowiem organem uprawnionym do określenia kręgu spadkobierców był sąd powszechny - art. 627 kpc. W tej sytuacji należy przyjąć, że organ celny wydał postanowienie bez uprzedniego uzyskania wymaganego prawem stanowiska innego organu (sądu), co mogłoby stanowić podstawę do wznowienia postępowania art. 240 § 1 pkt 6 Ordynacji podatkowej. Organ był też w związku z tym zobowiązany do zawieszenia postępowania. Zgodnie bowiem z art. 201 §1 pkt 2 Ordynacji podatkowej należy zawiesić postępowanie, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji jest uzależnione od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Przy prawidłowym ustaleniu statusu skarżących - gdyby zostało ustalone, że są oni spadkobiercami - zachodziłyby podstawy do dalszego prowadzenia postępowania i merytorycznego rozpatrywania składanych przez skarżących wniosków. Z powyższych względów stwierdzić należy, iż skoro zgodnie z art. 922 §1 kc "Prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na jedną lub kilka osób...", to tym samym należy przyjąć, że na stronę skarżącą przeszedłby nie tylko obowiązek spłaty kosztów postępowania celnego, ale również związane z tym prawa, jakie by w prowadzonym postępowaniu przysługiwały P. S. Przyjęcie innej interpretacji oznaczałoby, że na spadkobierców przechodzą wyłącznie same obowiązki spadkodawcy, a to stałoby w rażącej sprzeczności z nadrzędnym w tym zakresie art. 922 §1 kc. Gdyby natomiast uznać, że przysługujące w tym zakresie prawa spadkodawcy były wyłącznie jego prawami osobistymi, to należałoby również przyjąć, że i zobowiązanie stanowiące podstawę dla tych praw byłoby także wyłącznie osobiste, więc nie przechodziłoby na spadkobierców. Podsumowując trzeba zauważyć, że pomimo iż w postępowaniu celnym nie ma zastosowania art. 97 Ordynacji podatkowej - którego §2 częściowo "uchyla" zastosowanie §2 art. 922 kodeksu cywilnego - to nie ma żadnych podstaw do przyjęcia, że wbrew art. 922 §1 kc spadkobierca dłużnika celnego nie dziedziczy związanych długiem celnym praw majątkowych, jakie przysługiwały spadkodawcy. Nie może przy tym budzić wątpliwości, że prawo do występowania przez dłużnika z wnioskami mającymi na celu ochronę jego majątku jest prawem o charakterze majątkowym. Rozpatrując sprawę ponownie organ zatem powinien uwzględnić, że w sprawie niniejszej występuje sukcesja, a więc nie jest to jakiś nowy stosunek prawny lecz jedynie wejście nowego podmiotu w miejsce poprzednika w ramach istniejącego stosunku prawnego. Z powyższych względów uznając, że zaskarżona decyzja narusza prawo i że naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stosownie do art. 145 §1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.