V SA/Wa 719/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Joanna Zabłocka, Sędzia NSA - Ewa Wrzesińska – Jóźków, Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak (spr.), Protokolant starszy sekretarz sądowy - Marcin Kwiatkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 września 2012 r. sprawy ze skargi A. E. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców. z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie o nadanie statusu uchodźcy; 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą w części dotyczącej U. E., 2. w pozostałej części skargę oddala, 3. zasądza od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, na rzecz adwokat M. K., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 295, 20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy), w tym tytułem wynagrodzenia kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) i tytułem 23 % podatku od towarów i usług kwotę 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy). Przedmiotem skargi z 9 marca 2012 r. wniesionej przez A. E. jest decyzja Rady do Spraw Uchodźców z [...] lutego 2012 r., nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z [...] stycznia 2012 r., nr [...] o umorzeniu postępowania w sprawie o nadanie statusu uchodźcy wobec stwierdzenia, że wniosek jest niedopuszczalny. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym: A. E., obywatelka F., deklarująca narodowość [...], w dniu [...] maja 2008 r. złożyła po raz pierwszy wniosek o nadanie jej statusu uchodźcy. Decyzją z dnia [...] lipca 2009 r. Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców postanowił odmówić nadania stronie wnioskowanego statusu w rozumieniu Konwencji dotyczącej statusu uchodźców, sporządzonej w Genewie dnia 28.07.1951 r. oraz Protokołu dotyczącego statusu uchodźców, sporządzonego w Nowym Jorku dnia 31.01.1967 r. (Dz. U. z 1991 r. nr 119 poz. 515 i 517), odmówił udzielenia ochrony uzupełniającej, oraz orzekł o wydaleniu wobec braku przesłanek do udzielenia zgody na pobyt tolerowany na terytorium RP. Rada do Spraw Uchodźców decyzją z dnia [...] października 2009 r., po rozpatrzeniu odwołania strony utrzymała w mocy decyzję organu I instancji. Kolejny wniosek o nadanie statusu uchodźcy cudzoziemka złożyła w dniu [...] stycznia 2010 r. Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców decyzją z dnia [...] marca 2010 r. umorzył postępowanie w sprawie tego wniosku powołując się na art. 40 ust 1 i ust 2 pkt 2 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Od decyzji tej strona złożyła odwołanie do Rady do Spraw Uchodźców. Po jego rozpatrzeniu Rada decyzją z dnia [...] września 2010 r. utrzymała w mocy decyzję organu I instancji. Kolejny wniosek cudzoziemka złożyła w dniu [...] października 2010 r. Również w tym przypadku Szef Urzędu do spraw Cudzoziemców umorzył postępowanie w oparciu o art. 40 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony, a Rada do Spraw Uchodźców po rozpatrzeniu odwołania utrzymała tę decyzję w mocy decyzję. Czwarty z kolei wniosek o nadanie statusu uchodźcy, będący przedmiotem oceny w niniejszej sprawie, A. E. złożyła w dniu [...] lipca 2011 . Wnioskiem tym – tak jak uprzednio – zostały objęte również dzieci cudzoziemki. Po rozpatrzeniu ww. wniosku Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców decyzją z dnia [...] stycznia 2012 r., postanowił umorzyć postępowanie wobec stwierdzenia, że wniosek jest niedopuszczalny. W uzasadnieniu organ I instancji stwierdził, iż analiza informacji zawartych we wniosku wskazuje, że jest on oparty na tych samych podstawach co poprzedni. Od tej decyzji A. E. odwołała się do Rady do Spraw Uchodźców wnosząc o jej uchylenie i nadanie statusu uchodźcy na terytorium RP. W odwołaniu cudzoziemka stwierdziła, iż z uwagi na posiadaną narodowość [...] obawia się powrotu na terytorium F. Powołała się na raporty organizacji międzynarodowych dotyczące sytuacji panującej w kraju jej pochodzenia, wskazała na bezpardonowe traktowanie osób krytykujących obecne władze F. Podniosła również, że wymienione przez nią okoliczności uzasadniające przyznanie jej i jej dzieciom statusu uchodźcy nie zostały wystarczająco dokładnie zbadane w poprzednich postępowaniach. Rada do Spraw Uchodźców, po rozpatrzeniu odwołania decyzją z [...] lutego 2012 r. utrzymała w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji stwierdziła, że podziela stanowisko Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców, iż A. E. złożyła kolejny wniosek w istocie oparty na tych samych podstawach. W ocenie Rady do takiego przekonania prowadzi analiza oświadczeń wnioskodawczyni oraz miarodajnych źródeł międzynarodowych zajmujących się monitorowaniem sytuacji społecznej i politycznej w różnych częściach świata. Rada podkreśliła, że wskazywane przez cudzoziemkę okoliczności zostały już wnikliwie zbadane podczas wcześniejszego postępowania. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na ww. decyzję Rady A. E. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ja decyzji Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] stycznia 2012 r. Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie: a) prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie w sprawie przepisu art. 40 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r, o udzielaniu cudzoziemcom ochrony; b) przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy: - art. 7 i art. 77 k.p.a., poprzez niewłaściwe przeprowadzenie postępowania dowodowego, wydanie rozstrzygnięcia z pominięciem słusznego interesu strony oraz nie wyczerpujące zebranie dowodów umożliwiających podjęcie decyzji w sprawie; - art. 80 k.p.a. poprzez dowolną ocenę materiału dowodowego przez organ; - art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewłaściwe uzasadnienie faktyczne i prawne decyzji. W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła w szczególności, że zaskarżona decyzja negatywnie wpłynie na życie jej oraz jej dzieci, które zupełnie przyzwyczaiły się do życia w Polsce. W tej sytuacji powrót do C., która istnieje w ich świadomości jako kraj ogarnięty wojną, znacznie wpłynie na ich poczucie bezpieczeństwa. Skarżąca powołała się również na art. 3 Konwencji o prawach dziecka. W odpowiedzi na skargę Rada do Spraw Uchodźców wniosła o jej oddalenie podtrzymując stanowisko i argumentację zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Skarga zasługuje na częściowe uwzględnienie, aczkolwiek podejmując rozstrzygnięcie Sąd miał na uwadze okoliczności, które nie zostały w niej podniesione. Możliwość taką stwarza art. 134 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) powoływanej dalej jako "p.p.s.a." stanowiący, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że Sąd, dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji ma prawo i obowiązek uwzględnić również okoliczności, wprawdzie nie wskazane w skardze jako zarzut, ale mające wpływ na tę ocenę. W związku z powyższym wskazać należy, iż zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2012 r. Dz. U. poz. 680) wnioskodawca składa wniosek o nadanie statusu uchodźcy w imieniu towarzyszących mu jego małoletnich dzieci, pod warunkiem że nie pozostają w związku małżeńskim i są na jego utrzymaniu. Z możliwości przyznanej tym przepisem skarżąca skorzystała obejmując swoim wnioskiem z dnia [...] lipca 2011 r. swoje małoletnie dzieci: U. E., A. E., I. E., S. E. W toku postępowania, w dniu 28 sierpnia 2011 r., tj. przed wydaniem decyzji przez organ I instancji, najstarsza córka skarżącej U. E. stała się osobą pełnoletnią. Tym samym U. E. uzyskała zdolność do czynności prawnych i możliwość zwrócenia się do organu I instancji z odrębnym wnioskiem o nadanie statusu uchodźcy w Polsce. Okoliczność ta nie została dostrzeżona w toku postępowania pomimo, iż miała znaczny wpływ na sposób jego prowadzenia oraz jego wynik. Organ powinien bowiem umorzyć postępowanie w części dotyczącej U. E. jako bezprzedmiotowe. Brak decyzji w tym zakresie stanowił o naruszeniu art. 105 §1 k.p.a. mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Naruszenie to czyniło natomiast koniecznym uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w części dotyczącej U. E. na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. W pozostałej części zaskarżone decyzje są zgodne z prawem, co skutkuje oddaleniem skargi w tym zakresie. Przypomnieć należy, że [...] lipca 2011 r. skarżąca zwróciła się z wnioskiem o nadanie statusu uchodźcy. Był to kolejny (czwarty) wniosek skarżącej o nadanie tego statusu. W postępowaniu wszczętym pierwotnym wnioskiem wydana została decyzja odmawiająca skarżącej nadania statusu uchodźcy, udzielenia ochrony uzupełniającej i orzekająca o wydaleniu wobec stwierdzenia, że brak jest okoliczności uzasadniających udzielenie zgody na pobyt tolerowany. Wobec powyższego kluczowym zagadnieniem w sprawie było ustalenie, czy w związku z nowym, czwartym wnioskiem skarżącej o udzielenie statusu uchodźcy, organ miał prawo uznać, że w sprawie znajduje zastosowanie art. 40 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy o ochronie, a więc, że wniosek ten oparty jest na tych samych podstawach, a w konsekwencji, że jest on niedopuszczalny, co nakłada na organ obowiązek umorzenia postępowania. Zgodnie z art. 40 ust. 1 ustawy o ochronie – jeżeli organ prowadzący postępowanie stwierdzi, że wniosek jest niedopuszczalny, wydaje decyzję o umorzeniu postępowania z powodu niedopuszczalności wniosku. W myśl art. 40 ust. 2 ustawy o ochronie – wniosek jest niedopuszczalny, gdy: 1) wnioskodawca uzyskał status uchodźcy w innym państwie członkowskim; 2) po otrzymaniu decyzji ostatecznej o odmowie nadania statusu uchodźcy wnioskodawca złożył nowy wniosek oparty na tych samych podstawach; 3) małżonek, który uprzednio wyraził zgodę na złożenie wniosku przez wnioskodawcę w jego imieniu, złożył odrębny wniosek, podczas gdy nie zachodzą okoliczności dotyczące tego małżonka uzasadniające taki wniosek. Jednocześnie zauważyć należy, że rozstrzyganie w zakresie statusu uchodźcy odbywa się przede wszystkim na podstawie art. 1A Konwencji dotyczącej statusu uchodźcy sporządzonej 28 lipca 1951 r. w Genewie, Protokołu dotyczącego statusu uchodźców sporządzonego w Nowym Jorku 31 stycznia 1967 r., ustawy z 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Pomocniczo przy procedowaniu zastosowanie mają również inne akty prawne, w tym, np. dyrektywy Rady 2004/83/WE z 29 kwietnia 2004 r. w sprawie minimalnych norm kwalifikacji i statusu obywateli państw trzecich lub bezpaństwowców jako uchodźców lub jako osoby, które z innych względów potrzebują międzynarodowej ochrony oraz zawartości przyznawanej ochrony oraz Dyrektywy Rady 2005/85/WE w sprawie ustanowienia minimalnych norm dotyczących procedur nadawania i cofania statusu uchodźcy w Państwach Członkowskich. Orzekając w zakresie żądania zawartego we wniosku o przyznanie statusu uchodźcy organ rozstrzygający, ma obowiązek ocenić je w kontekście okoliczności zgłoszonych we wniosku, dotyczących go w indywidualny sposób i stanowiących o jego prześladowaniu i zagrożeniach, a które mieszczą się w katalogu zamkniętych przesłanek określonych w art. 1A Konwencji Genewskiej pozwalających na uznanie wnioskodawcy za uchodźcę. Oczywiście przedstawione twierdzenia, muszą być oceniane w kontekście okoliczności zewnętrznych rozumianych jako sytuacja istniejąca w kraju pochodzenia, która to sytuacja stanowi uzasadnienie występowania wskazywanych przez wnioskodawcę zagrożeń. To na wnioskodawcy spoczywa zatem obowiązek wskazania okoliczności dotyczących w jego ocenie prześladowania, których szczegółowe rozważenie może pozwolić na ocenę, czy możliwe jest udzielenie cudzoziemcowi ochrony międzynarodowej. Należy uznać, że skoro okoliczności podane w pierwszym wniosku o nadanie statusu uchodźcy w zestawieniu z określoną sytuacją panującą w kraju pochodzenia oraz sytuacja osobista wnioskodawczyni, nie doprowadziły do udzielenia którejś z form ochrony, to zgłoszenie takich samych okoliczności faktycznych w następnym wniosku, przy takim samym stanie prawnym, nie może automatycznie uruchomić postępowania zmierzającego do merytorycznego jego rozpoznania. W Dyrektywie Rady z 1 grudnia 2005 r. nr 2005/85/WE określono procedury rozpatrywania wniosku (art. 23) jak również postępowania w przypadku złożenia kolejnych wniosków (art. 32). W art. 32 ust. 3 w sposób wyraźny mowa jest o tym, że kolejny wniosek poddawany jest wstępnej ocenie, czy zaistniały lub zostały przedstawione przez wnioskodawcę nowe elementy lub informacje pozwalające na rozpatrzenie możliwości uzyskania przez niego statusu uchodźcy na mocy dyrektywy 2004/83/WE. Co do zasady należy stwierdzić, że w motywie 15 wspomnianej dyrektywy przewiduje się, że w przypadku gdy wnioskodawca składa kolejny wniosek, nie przedstawiając nowych dowodów lub argumentów, zobowiązywanie Państwa Członkowskiego do przeprowadzenia pełnej procedury ponownego rozpatrzenia byłoby niewspółmierne. W takich przypadkach Państwa Członkowskie powinny mieć wybór między procedurami przewidującymi wyjątki od gwarancji, z których zwykle korzysta wnioskodawca. Takim wyjątkiem w prawodawstwie krajowym jest właśnie art. 40 ustawy o ochronie. W odniesieniu do przedmiotowej sprawy należy stwierdzić, że okoliczności zgłoszone przez skarżącą we wniosku z [...] lipca 2011 r. wyraźnie odwołują się do jej oświadczeń, które były już przedmiotem rozważań związanych ze złożeniem pierwotnego wniosku. Podczas przesłuchania statusowego przeprowadzonego w sprawie pierwszego wniosku skarżąca oświadczyła bowiem, iż "po zakończeniu wojny w 1999 r., milicja zabrała mojego męża w Nowolaki, gdy szedł do sklepu. Trzymali go przez 4 miesiące. Został oskarżony o pomoc bojownikom, ale okazało się, że świadek, który go rzekomo widział pomylił się i mąż został uniewinniony. Mąż przebywał w areszcie w M. On nie pomagał bojownikom, ani nie walczył. Nikt z mojej rodziny nie brał udziału w działaniach wojennych, ani nie pomagał bojownikom. Od tego czasu męża cały czas zabierała milicja, bo chcieli sobie zarobić. Wypuszczali go dopiero po zapłaceniu wykupu. To były swego rodzaju łapanki. Zaczęliśmy mieć tego dosyć, dzieci się bały. Zdecydowaliśmy się z tego powodu przyjechać do Polski. Wcześniej nie opuściliśmy kraju, bo liczyliśmy na to, że z czasem to się skończy. Milicja przyjeżdżała otaczała cały dom, było ich wielu, część z nich siedziała w samochodzie, a część wchodziła do domu. Niczego nie mówili, zabierali męża i wychodzili. Trzymali go przez 2-3 dni, aż dostali pieniądze". W uzasadnieniu wniosku z dnia 18 lipca 2011 r. skarżąca oświadczyła natomiast, że "Życie w kraju pochodzenia było męczące. Byliśmy prześladowani. Często do naszego domu przychodzili ludzie z [...] spec służb – wypytywali o męża (...). Ludzie ze służb "OMON" przychodzili często do mojego domu. Zabierali męża – było to ciężkim przeżyciem dla mnie". W przedmiotowej sprawie opierając się na treści uzasadnienia wniosku skarżącej, słusznie więc uznano, że okoliczności, które stanowiły już podstawę rozstrzygania w sprawie, w której wydano decyzję odmawiającą nadania statusu uchodźcy, są tożsame z obecnymi twierdzeniami skarżącej. Nie miało przy tym znaczenia czy decyzja ostateczna wydana w przedmiocie pierwotnego wniosku skarżącej jest prawidłowa. Ustalanie czy decyzja ta nie zawiera żadnych wad było bowiem niedopuszczalne w postępowaniu wszczętym kolejnym wnioskiem o nadanie statusu uchodźcy. W tym stanie rzeczy w ocenie Sądu organ po zbadaniu wniosku i porównaniu zawartych w nim okoliczności z poprzednimi ustaleniami miał prawo do przyjęcia, że nowy wniosek jest niedopuszczalny i w konsekwencji istnieje podstawa umorzenia postępowania. Słusznie zatem zastosował się do regulacji określonej w art. 40 ust. 1 ustawy o ochronie tzn. wydał decyzję o umorzeniu postępowania z powodu niedopuszczalności wniosku. Oceny tej nie mogły zmieć okoliczności wykazywane w skardze, związane z nieprzystosowaniem dzieci skarżącej do życia w kraju pochodzenia. Powołane względy społeczne – jak trafnie zauważono w odpowiedzi na skargę – nie mogą bowiem stanowić przesłanki do wydania pozytywnej decyzji w procedurze uchodźczej. W odniesieniu do powołanego w skardze art. 3 Konwencji o prawach dziecka wskazać natomiast należy, że przepisy tej Konwencji nie mogą prowadzić do narzucenia państwu przyjmującemu cudzoziemców konieczności legalizowania ich pobytu w formie przez nich wybranej, ani tym bardziej na wybranej przez cudzoziemców podstawie prawnej niezależnie od przepisów prawa krajowego oraz okoliczności faktycznych sprawy. Sąd nie podzielił również zarzutów dotyczących naruszenia powołanych w skardze przepisów k.p.a., uznając, że sprawa została rozpatrzona z wystarczającą wnikliwością w oparciu o prawidłowo zebrany materiał dowodowy. W ocenie Sądu uzasadnienie zaskarżonej decyzji pozwala bez żadnych wątpliwości dostrzec, jakie były motywy wydanego rozstrzygnięcia. W związku z powyższym na podstawie art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Sąd orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w części dotyczącej U. E. (pkt 1 sentencji), a na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę w pozostałej części (pkt 2 sentencji). O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu (pkt 3 sentencji) Sąd orzekł na podstawie art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. nr 163, poz. 1348 ze zm.).