V SA/Wa 724/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Jolanta Bożek, Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak, Sędzia WSA - Joanna Zabłocka (spr.), Protokolant - Marcin Wacławek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 sierpnia 2008 r. sprawy ze skargi M. V. na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie zgłoszenia sprzeciwu na wydanie zezwolenia na nabycie nieruchomości przez cudzoziemca; uchyla zaskarżone postanowienie Wnioskiem z dnia [...] marca 2007 r. obywatel [...] - M. V. - wystąpił do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z wnioskiem o udzielenie zezwolenia na nabycie nieruchomości rolnej oznaczonej jako działka nr [...], o powierzchni [...] ha położonej w B., gmina M., woj. [...]. W uzasadnieniu wniosku zaznaczył, że zbywcą nieruchomości jest J. S. - żona wnioskodawcy. Podniósł również, że posiada wykształcenie rolnicze, ukończył szkołę ogrodniczą. Chciałby objąć przedmiotową nieruchomość w ramach wspólności ustawowej małżeńskiej i w przyszłości wykorzystywać działkę zgodnie z jej rolniczym przeznaczeniem. Stosownie do art. 1 ust. 1 i 1a ustawy z dnia 24 marca 1920 r. o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców [tekst jednolity Dz. U. z 2004 r., Nr 167, poz. 1758 ze zm.], pismem z dnia [...] września 2007 r. nr [...] Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wystąpił do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, o zajęcie stanowiska w przedstawionej wyżej kwestii. Po rozpoznaniu sprawy, postanowieniem z [...] września 2007 r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zgłosił sprzeciw na nabycie przedmiotowej nieruchomości rolnej. W uzasadnieniu postanowienia wskazał, że według danych z ewidencji gruntów ww. działka stanowi grunty orne klas RIIIa, RIIIb, RIVa, RIVb, RV. W miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego działka położona jest w terenie rolniczym z preferencją upraw sadowniczych i szkółkarstwa bez prawa zabudowy. Zgodnie natomiast z Uchwałą Rady Gminy M. z dnia [...] czerwca 2007 r. w sprawie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, dla części działki nr [...], ustalono przeznaczenie: teren zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej i zagrodowej oraz teren drogi wewnętrznej. Minister zaznaczył, że M. V. posiada wykształcenie rolnicze i pozostaje w związku małżeńskim z obywatelką Polski J. S. - właścicielką nieruchomości. Nabycie przez niego ww. nieruchomości miałoby nastąpić na podstawie rozszerzenia małżeńskiej wspólnoty majątkowej. Minister podkreślił, że Cudzoziemiec nie podjął jakichkolwiek działań mających na celu osiedlenie się w Polsce, pomimo deklaracji, że w przyszłości planuje z żoną zamieszkać w Polsce na stałe i wykorzystywać działkę zgodnie z jej rolniczym przeznaczeniem. W związku z tym w ocenie Ministra deklaracja wykorzystania ww. nieruchomości na cele rolne stanowi jedynie przyszłe i niepewne zamierzenie. W świetle powyższych ustaleń Minister uznał, że nabycie przedmiotowej działki przez wnioskodawcę byłoby sprzeczne z interesem rolnictwa. Po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy postanowieniem z [...] grudnia 2007 r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu Minister stwierdził, że we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie wskazano żadnych nowych okoliczności mogących mieć wpływ na zmianę zajętego stanowiska. Wnioskodawca mieszka na stałe w [...] i nie przedstawił żadnych dokumentów potwierdzających, że posiada kartę pobytu lub, że ubiega się o jej uzyskanie. Nie prowadzi także działalności gospodarczej na terytorium Polski. Minister podniósł ponadto, że w przedmiotowej sprawie należało mieć na uwadze wymogi określone w ustawie o kształtowaniu ustroju rolnego. Zgodnie z tą ustawą preferowanym nabywcą nieruchomości rolnych jest rolnik prowadzący gospodarstwo rodzinne, posiadający kwalifikacje rolnicze i zamieszkały na terenie gminy, w której położona jest nabywana nieruchomość rolna. W ocenie Ministra M. V. tych wymogów nie spełnia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący zarzucił postanowieniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2007 r.: - naruszenie art. 1 a ust. 1 pkt 1 ustawy o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców poprzez przyjęcie, iż objęcie wspólnością ustawową małżeńską nieruchomości stanowiącej dotychczasowy majątek jednego z małżonków (obywatela polskiego) nie zapewnia racjonalnej gospodarki rolnej; - naruszenie art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego poprzez przyjęcie, że wnioskodawca nie spełnia wymogów preferujących go do nabycia nieruchomości rolnej, pomimo, iż jest rolnikiem, prowadzi z żoną rodzinne gospodarstwo rolne i posiada kwalifikacje rolnicze; - naruszenie interesu prawnego przez ograniczenie swobody wykonywania prawa własności przez właściciela w sytuacji, kiedy wnioskodawca/skarżący podjął wraz z żoną działania zmierzające do osiedlenia się w Polsce i zamieszkania na terenie przedmiotowej nieruchomości polegające na skutecznym inicjowaniu zmiany części miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego działki nr [...] i dopuszczenie na jej terenie do zabudowy jednorodzinnej i zagrodowej oraz podejmowanie czynności zmierzających do zlokalizowania i wybudowania tam przez wnioskodawcę i jego żonę własnego domu. Mając na uwadze powyższe naruszenia skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości, wniósł również o dopuszczenie dowodu z uchwały Nr [...] Rady Gminy M. z dnia [...] czerwca 2007 r. Rozwijając motywy skargi, skarżący stwierdził w szczególności, że Minister zgłaszając sprzeciw wadliwie interpretował przepisy prawa. Wskazując na treść art. 1 ustawy o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców nieprawidłowo przyjął, iż skarżący nie spełnia przesłanek do uznania go jako podmiot preferowany do nabycia nieruchomości rolnej. Dodał, że ustawa o kształtowaniu ustroju rolnego w art. 1 określając swój zakres wskazuje, iż kształtowanie to odbywa się m.in poprzez zapewnienie prowadzenia działalności rolniczej przez osoby o odpowiednich kwalifikacjach. Skarżący takie kwalifikacje udokumentował. Dodatkowo skarżący zaznaczył, że w związku z zamiarem wybudowania na przedmiotowej działce zabudowań mieszkalnych i gospodarczych Rada Gminy M. dokonała zmiany planu zagospodarowania przestrzennego części przedmiotowej działki umożliwiając jej zabudowę. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie. Podtrzymał argumenty zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona. Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 §1 i §2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 §1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja (postanowienie) odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej (jego) wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 §1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 §1 pkt 2 p.p.s.a.). Zdaniem Sądu, zarzuty skargi są zasadne, zaskarżone postanowienie wydane zostało z naruszeniem przepisów prawa i jako takie winno być uchylone. Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 24 marca 1920 r. o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców (t.jed. Dz.U. 2004 r. nr 167, poz. 1758 ze zm.) nabycie nieruchomości przez cudzoziemca wymaga zezwolenia. Zezwolenie jest wydawane, w drodze decyzji administracyjnej, przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych, jeżeli sprzeciwu nie wniesie Minister Obrony Narodowej, a w przypadku nieruchomości rolnych, jeżeli sprzeciwu również nie wniesie minister właściwy do spraw rozwoju wsi. Nabyciem nieruchomości w rozumieniu ustawy jest nabycie prawa własności nieruchomości lub prawa użytkowania wieczystego, na podstawie każdego zdarzenia prawnego (ust.4). Natomiast zgodnie z art. 1 a ust. 6 ww. ustawy nabycie nieruchomości rolnych przez cudzoziemców następuje dodatkowo, z zachowaniem przepisów ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego (Dz. U. Nr 64, poz. 592). Przepisy ustawy o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców nie zakreślają merytorycznego zakresu oceny Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, ale jest rzeczą oczywistą, iż dotyczyć ona powinna tych aspektów sprawy, które wiążą się z zadaniami organu orzekającego, czyli w tym konkretnym wypadku szeroko pojętymi zagadnieniami z zakresu kształtowania ustroju rolnego państwa. Taki zakres badania wniosku przez ministra właściwego do spraw rozwoju wsi wyznacza art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 4 września 1997 r. o działach administracji rządowej (Dz. U. z 2003 r., Nr 159, poz. 1548 ze zm.), zgodnie z którym dział "rozwój wsi" obejmuje m. in. sprawy kształtowania ustroju rolnego państwa oraz ochrony gruntów przeznaczonych na cele rolne. Minister zobligowany jest więc dokonać oceny planowanej transakcji pod kątem leżących w jego kompetencjach ustawowych: kształtowania ustroju rolnego państwa i ochrony gruntów przeznaczonych na cele rolne. Przedmiotem oceny Ministra Rolnictwa w tej sprawie był wniosek o zezwolenie na nabycie nieruchomości przez cudzoziemca, który jest mężem obywatelki Polski, nieruchomość jest własnością jego żony, a nabycie nieruchomości przez cudzoziemca ma nastąpić poprzez rozszerzenie o przedmiotową nieruchomość małżeńskiej wspólności majątkowej wnioskodawcy i jego żony . Należy zauważyć, że nie mamy tu do czynienia ze zbyciem gospodarstwa na rzecz osoby trzeciej, lecz z objęciem wspólnością majątkową małżeńską nieruchomości, w wyniku czego właścicielem nieruchomości pozostanie J. S., a obok niej współwłaścicielem będzie jej mąż M. V.. Jest okolicznością nie kwestionowaną przez Ministra, że wnioskodawca posiada wykształcenie rolnicze oraz deklaruje, że w przyszłości zamierza zamieszkać w Polsce na stałe i wykorzystywać działkę zgodnie z przeznaczeniem rolniczym. Uzasadniając zgłoszony sprzeciw Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził, że nabycie gruntów przez wnioskodawcę byłoby sprzeczne z interesem rolnictwa. Sprzeczność z interesem rolnictwa wynika w ocenie Ministra z faktu, że wnioskodawca nie podjął działań mających na celu osiedlenie się w Polsce, zatem jego deklaracja wykorzystywania nieruchomości na cele rolne stanowi zamierzenie przyszłe i niepewne. Sąd nie podzielił tego poglądu Ministra. Fakt zmiany miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego wsi B. w zakresie dotyczącym części działki objętej wnioskiem, z terenów rolniczych bez prawa zabudowy, na teren zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej i zagrodowej (zaświadczenie k. 7 akt adm.) uprawdopodabnia złożoną przez wnioskodawcę deklarację, że wnioskodawca wraz z żoną zamierzają wybudować na tej działce budynki mieszkalne i zamieszkać na niej, wykorzystując nieruchomość zgodnie z jej rolniczym przeznaczeniem. Minister stwierdził również , że w ramach prowadzonej przez siebie polityki nie zgłasza sprzeciwu na nabywanie gruntów rolnych przez podmioty zagraniczne jedynie w tych wypadkach gdy cudzoziemiec zapewni racjonalną gospodarkę rolną. Zasadę tę Minister uzasadnia względami społecznymi, o których mowa w art. 1 a ust. 1 pkt 1 ustawy o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców. Odnosząc się do tego argumentu należy podnieść dwie kwestie: Po pierwsze ustawodawca przewidział możliwość nabywania przez cudzoziemców nieruchomości rolnych i nie wskazał, że mogą być one nabywane wyłącznie w celu prowadzenia działalności rolniczej, a jedynie poddał tego rodzaju transakcje kontroli Ministra właściwego do spraw rozwoju wsi oraz wskazał w art. 1a ust. 6 ustawy z dnia 24 marca 1920 r. o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców, że nabycie nieruchomości rolnych przez cudzoziemców następuje dodatkowo z zachowaniem przepisów ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego. Minister powinien więc w każdym konkretnym stanie faktycznym rozważyć czy przeniesienie własności konkretnej nieruchomości rolnej nie jest sprzeczne z powierzoną mu ochroną gruntów przeznaczonych na cele rolne albo z kształtowaniem ustroju rolnego państwa, a nie odstępować od zgłaszania sprzeciwu jedynie w tych wypadkach gdy cudzoziemiec "zapewnia racjonalną gospodarkę rolną". Po wtóre okoliczności rozpoznawanej sprawy pozwalają przyjąć, że wnioskodawca będzie prowadził działalność rolniczą, na działce której stanie się współwłaścicielem, a fakt posiadania przez niego wykształcenia ogrodniczego pozwala przyjąć, że będzie prowadził "racjonalną gospodarkę rolną". Ponadto należy podkreślić, że w art.1 pkt 3 ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego wskazana została jako jedna z zasad kształtowania ustroju rolnego państwa zasada zapewnienia prowadzenia działalności rolniczej w gospodarstwach rolnych przez osoby o odpowiednich kwalifikacjach. Sprzeciw na nabycie nieruchomości przez wnioskodawcę w ustalonym wyżej stanie faktycznym stanowi naruszenie tego przepisu ustawy. W związku z powyższym, uznając, iż w niniejszej sprawie doszło do naruszenia przepisów ustawy nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców oraz ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.