V SA/Wa 754/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Michał Sowiński, Sędzia WSA - Barbara Mleczko-Jabłońska (spr.), Asesor WSA - Piotr Kraczowski, Protokolant - Aneta Adamczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lipca 2008 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych; oddala skargę. Wnioskiem z [...] lutego 2007r. J. S. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w G. o umorzenie zaległych składek na ubezpieczenia społeczne. W uzasadnieniu wniosku wskazał, iż należne kwoty z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wpłacał na rzecz Urzędu Skarbowego, zamiast na rzecz ZUS, kierując się przy tym tylko i wyłącznie brakiem świadomości o takim zobowiązaniu. Wnioskodawca wskazał, iż jest osobą samotną, o bardzo trudnej sytuacji życiowej i rodzinnej. Zawieszenie prowadzonej przez niego działalności, spowodowane było złym stanem zdrowia, o co nie mógł zadbać z uwagi na brak środków finansowych. W niedługim czasie, co podkreślił zobowiązany stanie on przed koniecznością całkowitego zaprzestania działalności, co wiąże się z dalszym pogorszeniem warunków socjalno-bytowych. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, Zakład Ubezpieczeń Społecznych – Oddział w G. decyzją z [...] lipca 2007r. nr [...], działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998r o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2007r. nr 11 poz. 74 ze zm. zwana dalej u.s.u.s.) odmówił umorzenia dłużnikowi należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w łącznej kwocie [...] zł. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji podał, iż przesłanki umorzenia należności reguluje dyspozycja art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s., zgodnie z którym należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a., zaś płatnik nie wykazał, zdaniem organu prowadzącego postępowanie, że istnieją przesłanki, z których wynika stan całkowitej nieściągalności należności i nie przedstawił dokumentów, które by jednoznacznie pozwoliłby na pozytywne rozpatrzenie sprawy. Zdaniem ZUS w przedmiotowej sprawie zobowiązany obecnie będąc zatrudnionym na stanowisku [...] produkcji uzyskuje dochód, z którego można dokonać zaspokojenia powstałego zadłużenia. Równocześnie sytuacja osobista i majątkowa płatnika nie stanowi przesłanki udzielenia umorzenia w oparciu o treść art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003r. nr 141, poz. 1365 ). Organ I instancji wskazał, iż w przedmiotowej sprawie brak jest argumentów wskazujących, że uregulowanie w późniejszym czasie należności wobec ZUS pozbawiłoby płatnika możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, a także uwypuklił fakt, iż decyzja o umorzeniu należności ma charakter uznaniowy (v. uchwała SN z 6 maja 2004r. sygn. akt: II UZP 6/04). We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, J. S. wskazał na okoliczności, które jego zdaniem mają wpływ na pogorszenie sytuacji bytowej, otrzymuje bowiem płacę minimalną z uwagi na złą kondycję finansową firmy, a od [...] sierpnia 2007r. otrzymał wymówienie z pracy, poza tym ciągle narasta jego zadłużenie alimentacyjne. Zainteresowany przyznał, iż nigdy nie korzystał z pomocy społecznej, mimo braku środków finansowych na zakup podstawowych rzeczy osobistych, a stan zdrowia nie pozwala mu na podjęcie pracy fizycznej ([...]) bo stanowiłoby to duże zagrożenie dla pasażerów korzystających z jego usług. W ocenie zainteresowanego organ rentowy powinien umorzyć zaległe składki, z uwagi na brak majątku, bieżących dochodów, splotu okoliczności losowych i braku możliwości podjęcia zatrudnienia przez zobowiązanego. Do wniosku dołączył stosowne dokumenty. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] grudnia 2007r. wydaną w powołaniu na art. 83 ust. 4 u.s.u.s. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu swego stanowiska Prezes ZUS podniósł, iż w myśl art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub części przez ZUS w przypadku ich całkowitej nieściągalności oraz na szczególnych warunkach określonych w rozporządzeniu. Organ odwoławczy podkreślił, iż sytuacja majątkowa i osobista zainteresowanego, mimo że skomplikowana nie daje podstaw do zastosowania przepisu art. 28 u.s.u.s.. Ustawodawca , jak pokreślił Prezes ZUS, mając na uwadze trudności finansowe płatnika, wprowadza dziesięcioletni okres przedawnienia należności składkowych, z dalszą możliwością jego przedłużenia, w szczególności w przypadku prowadzenia egzekucji. Prezes ZUS przyznał, iż podejmując decyzję odmowną uznał istnienie możliwości poprawy sytuacji ekonomicznej wnioskodawcy w przyszłości, która pozwoliłaby na uzyskanie należności. Zmianę taką spowoduje, zdaniem organu prowadzącego postępowanie podjęcie zatrudnienia przez dłużnika, który legitymuje się wieloletnim doświadczeniem zawodowym. Organ II instancji wskazał ponadto na wyjątkowy charakter instytucji umorzenia należności składkowych, anulowanie zadłużenia w przedmiotowej sprawie byłoby w opinii Prezesa ZUS nieuzasadnionym uprzywilejowaniem osoby płatnika. Konkludując organ odwoławczy uznał, iż posiadane przez wnioskodawcę doświadczenie stanowi o możliwości podjęcia pracy i stworzy szansę na realizację wierzytelności w formie m.in. układu ratalnego. W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] grudnia 2007r. J. S. wniósł o jej zmianę, gdyż jego zdaniem odmowa umorzenia zadłużenia wydana została w oparciu o niezgodną, ze stanem faktycznym jego sytuację osobistą i majątkową. Wedle autora skargi, nie ma przeszkód formalno-prawnych by w jego sprawie, celem umorzenia zadłużenia zostały zastosowane przepisy art. 28 u.s.u.s., gdyż występuje w jego przypadku całkowita nieściągalność. J. S. powołał się przy tym na argumentację prezentowaną w toku postępowania administracyjnego, że sytuacja majątkowa, zły stan zdrowia, brak wystarczających umiejętności zawodowych i wiek nie pozwala na zaspokojenie zaległych należności bez uszczerbku i wyjątkowo negatywnych skutków dla płatnika. W opinii skarżącego, ZUS w sposób wadliwy ustalił i ocenił sytuację faktyczną, w której znajduje się skarżący, przekroczył granice swojej autonomii. Wnioskodawca nie mógł zgodzić się z argumentacją organu, iż "istnieje jeszcze nadzieja że sytuacja finansowa ulegnie poprawie", przy równoczesnej decyzji odmawiającej zmniejszenia zadłużenia. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga nie jest zasadna. Decyzja o odmowie umorzenia należności składkowych jest zgodna z przepisami prawa. W tym miejscu wskazać należy, iż rola Sądu sprowadza się do kontroli zastosowania oraz wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego od strony tego czy organ właściwie uzasadnił swoje rozstrzygnięcie , czy nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę oraz czy nie pominął istotnych dla sprawy elementów materiału dowodowego, przy czym ocena tego naruszenia następuje w świetle prawa obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji. Na wstępie należy podkreślić, iż przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie jest odmowa umorzenia należności składkowych, z wniosku J. S. z [...] lutego 2007r., i w tym zakresie Sąd bada zgodność zaskarżonej decyzji z prawem. Sąd administracyjny nie ma uprawnień do merytorycznego załatwienia sprawy administracyjnej, dlatego też rozpatrując niniejszą skargę, nie mógł uwzględnić wniosku w niej zawartego "o spowodowanie zmiany tej decyzji". Dlatego też o uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzyga właściwy organ administracyjny. Sąd zaznacza, iż był natomiast uprawniony do zbadania skarżonej decyzji pod względem jej legalności, tj. zgodności z przepisami mającymi w sprawie zastosowanie. Z uwagi na powyższe, poza sporem pozostaje fakt, iż do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych należy wybór możliwości rozstrzygnięcia, bowiem to organ może, ale nie musi umorzyć zaległości. Organ rentowy może zdjąć obowiązek zapłaty należności, które ciążą na płatniku, jako wierzyciel zrezygnować ze swego długu, lecz tylko w granicach swego uznania. Przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym organ jest obowiązany do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Instytucja umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również, podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego, decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności, a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym. Uzasadnia to również wyjątkowy charakter instytucji umorzenia należności z tytułu składek. Jeżeli zatem właściwy organ dostrzega jeszcze jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania zaległych składek, czy to wprost z majątku dłużnika, czy też poprzez ewentualne wykorzystanie instytucji przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie, to podjęte w ramach uznania administracyjnego, negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie, nie może być uważane za dowolne. Z ustaleń poczynionych przez organy administracji niewątpliwie wynika, iż na podstawie przesłanek sformułowanych w art. 28 u.s.u.s. jak i w § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia zasadnym była odmowa umorzenia należności składkowych wobec J. S. Przedmiotowe składki z tytułu ubezpieczenia społecznego, zdrowotnego i Funduszu Pracy powstały w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą w zakresie usług [...] od [...] 1990r. do [...] 2006r. Zgodnie z art. 28 ust. 1 usus, należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład z uwzględnieniem ust. 2-4. Ustęp 2 tego artykułu jednoznacznie określa, iż należności te mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, chyba, że zachodzi sytuacja określona w art. 28 ust. 3a, który otwiera możliwość uwzględnienia innych przesłanek umorzenia jednakże wyłącznie w odniesieniu do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. W przypadku tym należności, ale wyłącznie z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Organ rentowy ma możliwość, ale nie ma obowiązku umorzenia należności nawet w razie spełnienia przesłanek określonych w art. 28 ust. 2 usus lub ww. rozporządzeniu tj. w razie stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek albo gdy zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Wytyczne, którymi powinien się kierować organ podejmując decyzję w tym zakresie, precyzuje powyższe rozporządzenie, którego § 3 stanowi, że zaległe składki mogą być umorzone, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych lub, że ze względu na poniesione w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia straty materialnej opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności. Przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, która pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności jest trzecią przesłanką wymienioną w przytoczonym rozporządzeniu. Pojęcia użyte w powołanym przepisie są nieostre, co wymaga ich szczególnie wnikliwej oceny w świetle okoliczności konkretnej sprawy. Biorąc powyższe rozważania pod uwagę i odnosząc je do niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż sytuacja materialna skarżącego nie przemawia za całkowitym umorzeniem należności. Analiza zebranego materiału nie wskazuje również by skarżący znajdował się w stanie ubóstwa, czy też innymi słowy rzecz ujmując znajdowała się w sytuacji, w której pomimo ograniczenia wydatków nie będących koniecznymi dla utrzymania nie posiada środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Sąd podziela stanowisko organu odwoławczego, iż po tak zebranym i ocenionym materiale dowodowym niezbędnym dla rozstrzygnięcia wniosku skarżącego i wyjaśnienia okoliczności faktycznych sprawy, prawidłowym było przyjęcie odmowy umorzenia należności składkowych przez organ rentowy. Skarżący, jak podaje we wniosku o umorzenie zaległości składkowych i w toku prowadzonego postępowania administracyjnego pracuje na stanowisku [...] produkcji, w firmie "G." sp. z o. o. z siedzibą w P., uzyskując dochód ([...] zł brutto), z którego zdaniem Sądu można prowadzić postępowanie egzekucyjne, przy poszanowaniu minimum egzystencji dłużnika, dodać należy że zobowiązany prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. W opinii składu orzekającego w niniejszej sprawie, skarżący posiada środki niezbędne dla zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych świadczy o tym fakt, że nie korzysta on z pomocy społecznej, nie zalega w podatkach, nigdy nie zgłaszał żadnych zaległości związanych z bieżącym utrzymaniem, jak ustalił organ rentowy. J. S. jest właścicielem dwóch samochodów: F. z roku [...] oraz F. z roku [...], ponadto przez wiele lat wykonywał zawód [...], posiada niezbędne doświadczenie w tym zawodzie, co pozwala na przyjęcie pod rozwagę Sądu faktu możliwości podjęcia dodatkowej pracy w wykonywanym wcześniej zawodzie. Zatem organ słusznie przyjął, iż powyższe okoliczności nie pozwalają uznać, że spłata należności może zagrozić bytowi skarżącego, tym bardziej, że ustawowe regulacje egzekucji administracyjnej zakładają ograniczenia w prowadzeniu egzekucji w stosunku do należności otrzymywanych przez stronę i przewidują daleko posuniętą ochronę dłużnika. J. S., pomimo udokumentowanego złego stanu zdrowia (niewydolności krążenia), nie pobiera z tego tytułu świadczeń rentowych, brak też informacji w aktach sprawy by starał się o uzyskanie zaświadczenie o stopniu niepełnosprawności. Zatem jego kłopoty zdrowotne, pozwalają na podjęcie zatrudnienia i osiąganie z tego tytułu dochodów. Z załączonych przez skarżącego zaświadczeń lekarskich nie wynika bowiem zakaz wykonywania pracy. Odnośnie argumentu powołanego w treści skargi, dotyczącego obowiązku zaspakajania zadłużenia alimentacyjnego, to istotne jest to, że z wynagrodzenia za pracę skarżącego egzekwowane są poprzez Komornika Sądowego Rewiru [...] przy Sądzie Rejonowym w G. należności alimentacyjne na rzecz wierzycieli skarżącego tj. dzieci [...]. W ocenie Sądu, prawidłowo zatem zostało ustalone przez organ, że na dzień wydania zaskarżonej decyzji w stosunku do skarżącego nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności, a w konsekwencji brak było prawnej możliwości - jak wyżej wyjaśniono - umorzenia należności w oparciu o to kryterium. W świetle powyższych rozważań Wojewódzki Sąd Administracyjny podzielił stanowisko Prezesa ZUS, iż zasadnym jest odmowa umorzenia należności składkowych, bowiem umorzenie zaległych składek jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie drastycznych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia lub inne względy społeczne oraz znikome źródło przychodów na utrzymanie jest realnie niemożliwe wywiązywanie się ze zobowiązań ZUS (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 kwietnia 2007r. sygn. akt: VSA/Wa 395/07, LEX nr 334125). Zdaniem Sądu sprawa badana w trybie odwoławczym jak i postępowanie dowodowe przeprowadzone przez organ stopnia podstawowego były prawidłowe. Wydanie decyzji poprzedzone było wnikliwym i rzetelnym postępowaniem zmierzającym do ustalenia przesłanek umorzenia zaległości składkowych. Organy orzekające wzięły pod uwagę podnoszone przez skarżącego okoliczności i zgromadzone w toku postępowania dowody, a odnosząc je do podstawy materialno-prawnej rozstrzygnięcia sformułowały wnioski, które mieszczą się w granicach swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.). Na marginesie już tylko wskazać należy, iż każda zmiana okoliczności faktycznych, w szczególności sytuacji majątkowej, rodzinnej lub zdrowotnej osoby zobowiązanej, może być zawsze podstawą do ponownego wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie zaległości, bowiem odmowa ich umorzenia nie stwarza sytuacji powagi rzeczy osądzonej i - jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 lutego 2000 roku w/s III SA 398-399/99 - zobowiązany do uiszczenia zaległości może występować o jej umorzenie tak długo, jak długo zaległość ta istnieje, zwłaszcza zaś jeśli jego sytuacja ulegnie pogorszeniu. Aczkolwiek pogląd ten wypowiedziano w oparciu o przepisy ustawy - Ordynacja podatkowa, to jednak jest on w pełni aktualny także na gruncie ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Z tych wszystkich względów wobec nie stwierdzenia aby zaskarżona decyzja naruszała prawo, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ppsa – orzekł jak w sentencji. ----------------------- 8