V SA/Wa 759/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Joanna Zabłocka, Sędzia WSA - Izabella Janson, Sędzia NSA - Piotr Piszczek (spr.), , Protokolant st. specjalista - Sylwia Wojtkowska-Just, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 stycznia 2013 r. sprawy ze skargi C. M. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania. 1. oddala skargę; 2. zasądza od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adw. L. Z. tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu kwotę 295, 20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy), w tym tytułem wynagrodzenia kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) oraz tytułem 23 % podatku od towarów i usług kwotę 55, 20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy). Przedmiotem skargi z 19 lutego 2012r. wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przez C. M. (dalej: skarżący) jest decyzja Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: Prezes ARiMR) z dnia [...] stycznia 2012r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję własną z dnia [...] października 2011r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW). Skarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym; W dniu [...] maja 2005r. skarżący złożył w Biurze Powiatowym ARiMR w C. wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych lub o przyznanie płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na 2005 rok. Wniosek zawierał deklarację 4 działek rolnych, oznaczonych literami od A do D o łącznej powierzchni [...] ha użytkowanych rolniczo, położonych na działkach ewidencyjnych o numerach [...] leżących w województwie [...], powiecie [...], gminie M., objętych wykazem obszarów ONW stanowiącym załącznik do Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14.04.2004r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie wsparcia z tytułu prowadzenia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U. 2004r. Nr 73, poz. 657 z późn. zm.). W wyniku rozpoznania wniosku, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w C. w dniu [...] stycznia 2006r. wydał decyzję Nr [...] o przyznaniu płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, przyznając producentowi płatność w wysokości [...] zł, do powierzchni deklarowanej [...] ha w strefie ONW - Nizinnej I. Przyznane płatności zostały przekazane na rachunek bankowy wskazany przez skarżącego we wniosku o wpis do ewidencji producentów rolnych. W kolejnych latach 2006, 2007, 2008 i 2009 wnioskodawca ubiegając się o przyznanie płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania składał w Biurze Powiatowym ARiMR w C. stosowne wnioski, deklarując [...] ha powierzchni upraw. W wyniku ich rozpoznania Kierownik Biura przyznał płatności, o które wnioskował rolnik. Płatności zostały przyznane do powierzchni [...] ha, z uwagi na to, że działka nr [...], dla której wnioskowano o płatność ONW, nie jest położona na terenach o niekorzystnych warunkach gospodarowania. Płatności przyznano decyzjami: - nr [...] z dnia [...].12.2006r. w wysokości [...]zł (za rok 2006), - nr [...] z dnia [...].02.2008r. w wysokości [...]zł (za rok 2007), - nr [...] z dnia [...].02.2009r. w wysokości [...]zł (za rok 2008), - nr [...] z dnia [...].09.2009r. w wysokości [...]zł (za rok 2009), Ww. płatności zostały zrealizowane na konto bankowe podane przez producenta we wniosku o wpis do ewidencji producentów rolnych. W kolejnym 2010 roku rolnik nie złożył wniosku o przyznanie płatności ONW. W związku z faktem, iż w dniu [...].02.2006r. (data pierwszej płatności ONW) producent podjął 5-letnie zobowiązanie do prowadzenia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, a w roku 2010 do Biura Powiatowego ARiMR w C. nie wpłynął wniosek o przyznanie płatności na rok 2010, Kierownik Biura wezwał producenta do złożenia wyjaśnień w sprawie prowadzenia działalności rolniczej na terenach objętych 5-letnim zobowiązaniem ONW. Doręczenie wezwania uznano za skuteczne z dniem [...] października 2010r. W związku z brakiem odpowiedzi na powyższe wezwanie dnia [...].02.2011r. do rolnika wystosowano informację o możliwości dokonania dobrowolnego zwrotu kwoty nienależnie pobranych płatności ONW. W dniu [...] marca 2011r. rolnik przesłał do Biura Powiatowego ARiMR w C. zwolnienia lekarskie, mające potwierdzić chorobę skarżącego nieprzerwanie od [...].03.2010r. do [...].10.2010r. i niemożliwość prowadzenia działalności rolniczej. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w C. nie uznał przedstawionych zwolnień lekarskich za okoliczność nadzwyczajną i zawiadomił rolnika o wszczęciu z urzędu przez Prezesa ARiMR postępowania administracyjnego w sprawie nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW). W wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego Prezes ARiMR decyzją nr [...] z dnia [...] października 2011r. ustalił skarżącemu kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) za lata 2005-2009 w łącznej wysokości [...]zł, uzyskanych na mocy decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w C. z dnia [...].01.2006r., z dnia [...].12.2006r., z dnia [...].02.2008r., z dnia [...].02.2009r. oraz z dnia [...].09.2009r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ I instancji powołał przepisy prawa krajowego oraz prawa unijnego zawierające regulacje dotyczące zwrotu nienależnie pobranych płatności. Wyjaśnił m.in., że rolnik zaniechał podjętego w dniu [...] lutego 2006r. (data pierwszej płatności ONW) 5-letniego zobowiązania do prowadzenia działalności na terenach o niekorzystnych warunkach gospodarowania. Przedstawione przez rolnika zwolnienia lekarskie nie świadczą o działaniu siły wyższej ani o wystąpieniu nadzwyczajnych okoliczności. Dokumenty zostały wystawione niezgodnie z §1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12.03.2007r. w sprawie rodzajów dowodów potwierdzających działanie siły wyższej lub wystąpienie nadzwyczajnych okoliczności, ponieważ wystawiali je lekarze, którzy nie orzekali o czasowej niezdolności rolnika do pracy w gospodarstwie rolnym a jedynie o jego złym stanie zdrowia, wskazując w nich jednocześnie, iż “chory może chodzić". We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy skarżący podniósł, że niedotrzymanie 5-letniego zobowiązania nie nastąpiło z powodu zaniechania lecz z powodu choroby. Skarżący wskazał, że jego choroba, poświadczona odpowiednimi dokumentami, to okoliczności nadzwyczajne, które uniemożliwiły prowadzenie gospodarstwa. Podniosł również, że od [...].02.2010r. ma orzeczenie o stopniu niepełnosprawności. W wyniku ponownego rozpoznania sprawy, Prezes ARiMR decyzją z dnia [...]stycznia 2012r. nr [...] utrzymał w mocy decyzją wydaną w I instancji, uznając jej słuszność pod względem faktycznym i prawnym. Organ odwoławczy wskazał, że płatności z tytułu ONW są przyznawane na wniosek rolnika, złożony w Biurze Powiatowym ARiMR, na urzędowym formularzu, w którym rolnik deklaruje posiadanie określonych gruntów rolnych, uprawnionych do płatności. Integralną część wniosku o przyznanie płatności stanowią oświadczenia i zobowiązania, zawarte w końcowej części wniosku, w tym oświadczenie, że wnioskodawca zobowiązuje się prowadzić działalność rolniczą na powierzchni nie mniejszej od tej, za którą otrzymał płatność w pierwszym roku z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, przez okres pięciu lat od otrzymania pierwszej płatności. Konsekwencją niewłaściwego wykonania powyższego zobowiązania jest konieczność zwrotu otrzymanych płatności ONW. Organ podniósł, że w przedmiotowej sprawie nie zostały spełnione przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu określone w art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004. Dlatego też uzyskane płatności ONW za lata 2005-2009, zasadnie uznano za nienależnie pobrane i jako takie podlegające zwrotowi. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji. W motywach skargi przedstawił swoją trudną sytuację zdrowotną i materialną. Wskazał, że od 2010r. do chwili obecnej nie prowadzi gospodarstwa rolnego z powodu niezdolności do pracy w gospodarstwie. Obecnie właściwie nie ma środków do życia. W odpowiedzi na skargę Prezes ARiMR wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo wyjaśnił, że bez znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy jest przesłanie przez skarżącego dopiero w dniu [...].03.2012r. orzeczenia Lekarza Rzeczoznawcy KRUS z dnia [...].02.2010r. o niezdolności do pracy skarżącego. W przypadku bowiem wystąpienia siły wyższej bądź czasowej niezdolności do pracy należy zawiadomić na piśmie właściwy organ, wraz z odpowiednimi dowodami, w terminie 10 dni roboczych od dnia, w którym rolnik jest w stanie dokonać tych czynności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje; Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Poza sporem w niniejszej sprawie pozostaje okoliczność niedotrzymania przez skarżącego 5-letniego zobowiązania do prowadzenia działalności rolniczej na powierzchni nie mniejszej od tej, za którą rolnik otrzymał płatność w pierwszym roku z tytułu ONW. Sporną kwestią pozostaje natomiast okoliczność udokumentowania wystąpienia przypadku długotrwałej niezdolności do wykonywania zawodu, która to okoliczność może stanowić negatywną przesłankę obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności. Badając niniejszą sprawę Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, ustalenia dokonane przez organ są prawidłowe, a oparte na nich wnioski są spójne i logiczne. Na wstępie rozważań Sąd wyjaśnia, że wypłacone nienależnie skarżącemu środki publiczne z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania za lata 2005-2006 pochodziły ze środków Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej oraz ze środków krajowych przeznaczonych na współfinansowanie, natomiast środki finansowe wypłacone z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania za rok 2007-2009 pochodziły ze środków Europejskiego Funduszu Rolnego na Rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) oraz ze środków krajowych przeznaczonych na współfinansowanie, tj. z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 i 2 lit. a ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. Nr 98, poz. 634, z późn. zm.). A zatem Prezes Agencji działając na podstawie ww. ustawy mógł ustalić w drodze decyzji administracyjnej kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu ONW. Płatności z tytułu ONW są przyznawane na wniosek rolnika, złożony w Biurze Powiatowym ARiMR, na urzędowym formularzu, w którym rolnik deklaruje posiadanie określonych gruntów rolnych, uprawnionych do płatności. Integralną część wniosku o przyznanie płatności stanowią oświadczenia i zobowiązania związane z płatnością ONW, zawarte w końcowej części wniosku, w tym oświadczenie, że wnioskodawca zobowiązuje się prowadzić działalność rolniczą na powierzchni nie mniejszej od tej, za którą otrzymał płatność w pierwszym roku z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, przez okres pięciu lat od otrzymania pierwszej płatności. Regulacje prawne stanowiące podstawy określające obowiązek zwrotu nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności ONW określa art. 28 ustawy z dnia 7 marca 2007r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. Nr 64, poz. 427, z późn. zm.) w powiązaniu z art. 47 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. WE L 368 z 23.12.2006, str. 15, z późn. zm.) oraz § 9 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 kwietnia 2007r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)", objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. Nr 68, poz. 448, z późn. zm.). Zgodnie z § 9 ust 1 pkt 1 w/w rozporządzenia, jeżeli rolnik zaniechał prowadzenia działalności rolniczej na działkach rolnych lub ich częściach położonych na obszarach ONW w okresie objętym zobowiązaniem, o którym mowa w § 2 pkt 1 albo w § 6 ust. 3 pkt 1 lit. a, albo w § 7 ust. 1 pkt 2 lit. a), to zwraca: całość płatności ONW, za cały okres jej pobierania, gdy zaniechał prowadzenia tej działalności: - na wszystkich działkach rolnych lub wszystkich częściach działek rolnych położonych na obszarach ONW, - na części działki rolnej lub działek rolnych położonych na obszarach ONW, a ich łączna powierzchnia, na której nadal jest prowadzona działalność rolnicza, wynosi mniej niż 1 ha; część płatności ONW, która została przyznana do powierzchni tych działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW, na których zaniechał prowadzenia tej działalności, za cały okres jej pobierania, gdy łączna powierzchnia działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW, na których nadal jest prowadzona działalność rolnicza, wynosi co najmniej 1 ha. Zgodnie z powołaną powyżej regulacją prawną obowiązek zwrotu nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności ONW nie powstaje, jeżeli rolnik zaniechał prowadzenia działalności rolniczej na działkach rolnych lub ich częściach, położonych na obszarach ONW w przypadku wystąpienia co najmniej jednego czynnika z kategorii działania siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, między innymi w przypadku długotrwałej niezdolności beneficjenta do wykonywania zawodu, a wystąpienie ww. okoliczności zostało zgłoszone przez rolnika lub przez upoważnioną przez niego osobę na piśmie właściwemu organowi, wraz z odpowiednimi dowodami wystarczającymi dla właściwych organów, w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym rolnik lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności (art. 28 ust. 4 ustawy ONW 2007-2013 w związku z art. 47 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1974/2006 z 15 grudnia 2006r.). Dowodem potwierdzającym działanie siły wyższej lub wystąpienie nadzwyczajnych okoliczności, o których mowa w art. 31 rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników, zmieniającego rozporządzenia (WE) nr 1290/2005, (WE) nr 247/2006, (WE) nr 378/2007 oraz uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1782/2003 (Dz.Urz. UE L 30 z 31.01.2009, str. 16), jest w przypadku stwierdzenia długotrwałej niezdolności do pracy zaświadczenie o czasowej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, wydane na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników (art. 46 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników). W związku z ww. przepisem zaświadczenie o stałej lub długotrwałej niezdolności do pracy winno być wystawione przez Lekarza Rzeczoznawcę KRUS lub komisję lekarską KRUS. Natomiast przedstawione przez skarżącego dokumenty w sprawie (zwolnienia lekarskie) nie są orzeczeniami o czasowej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym a jedynie zaświadczeniami o jego złym stanie zdrowia ze wskazaniem, iż "chory może chodzić", wystawionymi przez lekarzy specjalistów w danej dziedzinie medycyny. Zasadnie zatem organy obu instancji uznały, iż przedstawione przez rolnika dokumenty nie mogły stanowić podstawy przyjęcia, że zaniechanie prowadzenia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania spowodowane było działaniem siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności. Skarżący nie udowodnił bowiem długotrwałej niezdolności do pracy. W sytuacji gdy skarżący, po pierwsze, zaniechał prowadzenia działalności rolniczej na obszarach ONW, pod drugie zaś, nawet jeżeli wystąpiły nadzwyczajne okoliczności uniemożliwiające mu prowadzenie działalności rolniczej, nie zawiadomił prawidłowo o tym fakcie właściwego organu, to organ zobowiązany był do orzeczenia o zwrocie dopłat. W tym miejscu Sąd wskazuje – jak trafnie zauważył to pełnomocnik organu w odpowiedzi na skargę - iż bez znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy jest przesłanie przez skarżącego w dniu [...] marca 2012r. orzeczenia Lekarza Rzeczoznawcy KRUS z dnia [...] lutego 2010r. o niezdolności do pracy skarżącego. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, w przypadku wystąpienia siły wyższej bądź czasowej niezdolności do pracy należy zawiadomić na piśmie właściwy organ, wraz z odpowiednimi dowodami, w terminie 10 dni roboczych od dnia, w którym rolnik jest w stanie dokonać tych czynności. Konkludując, w ocenie Sądu organy działały w niniejszej sprawie zgodnie z zasadą praworządności i na podstawie obowiązujących przepisów prawa. Dopełniły powinności tak wyczerpującego zgromadzenia materiału dowodowego jak i prawidłowej jego oceny, nie naruszając w tym względzie podstawowej zasady postępowania dowodowego, tj. zasady swobodnej oceny dowodów wyrażonej w art. 80 k.p.a. Ocena zebranych w sprawie dowodów znalazła swój wyraz w uzasadnieniu skarżonej decyzji i zdaniem Sądu jest ona prawidłowa. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm.).