V SA/Wa 763/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA – Małgorzata Dałkowska-Szary po rozpoznaniu w dniu 8 września 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi J. S. prowadzącego działalność gospodarczą P.P.H.U. "[...]" na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] grudnia 2007 r. Nr [...] w przedmiocie rozłożenia na raty należności z tytułu kary pieniężnej p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym tj. zwolnienia od kosztów sądowych. W dniu 5 maja 2008 r. J. S. złożył - na urzędowym formularzu PPF - wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący oświadczył, iż we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje wraz z żoną i dwójką dzieci uczących się w szkole. Wskazał, iż z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w 2007 r. osiągnął dochód w wysokości [...] zł brutto, natomiast dochód żony z tytułu działalności gospodarczej w 2007 r. to [...] zł brutto. Z uwagi na to, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, zarządzeniem z dnia 8 maja 2008 r. wezwano go do złożenia dodatkowych informacji poprzez udzielenie odpowiedzi na konkretne pytania oraz nadesłanie stosownych dokumentów, w terminie siedmiu dni pod rygorem ujemnych skutków prawnych. W zakreślonym terminie wnioskodawca nie uzupełnił wniosku o przyznanie prawa pomocy we wskazanym zakresie. Postanowieniem z 16 czerwca 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W ustawowym terminie skarżący wniósł sprzeciw od ww. postanowienia. Skarżący w piśmie z dnia 14 lipca 2008 r. oświadczył, iż wskazane przez niego na urzędowym formularzu PPF dochody, pochodzą z zeznania podatkowego składanego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Skarżący ponownie podniósł, iż nie jest w stanie zapłacić kosztów sądowych bez uszczerbku dla siebie i swojej rodziny. Odniósł się przy tym do wysokości "minimum socjalnego", oraz wskazał, iż w ostateczności jest w stanie opłacić koszty sądowe w kilku ratach. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Na wstępie zaznaczyć należy, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a. – wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego skutkuje tym, iż traci ono moc a wniosek skarżącej podlega ponownemu rozpatrzeniu. W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 – strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Literalna wykładnia omawianych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił uznaniu sądu rozpoznającego wniosek. Mając na uwadze powyższe, Sąd przeanalizował wniosek złożony na urzędowym formularzu PPF w dniu 5 maja 2008 r. z uwzględnieniem zarówno obciążeń finansowych, jakie skarżący będzie obowiązany ponieść w postępowaniu (na obecnym etapie – wpis sądowy 200 zł), jak i jego możliwości finansowych. W odniesieniu do drugiego z przedstawionych aspektów rozpatrywania wniosku, istotnym w ocenie Sądu jest nie tylko to, jakie w danym momencie są realne możliwości finansowe strony, ale również przyczyny takiego stanu rzeczy. W niniejszej sprawie skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy ograniczył się jedynie do wskazania dochodów uzyskiwanych razem z żoną w 2007 r., które określił jako niskie oraz faktu, iż we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje wraz z żoną i dwójką dzieci. Podkreślić należy, iż wezwanie Sądu do podania dodatkowych informacji pozwalających na prawidłową ocenę jego sytuacji finansowej nie zostało wykonane. Rozpatrując w tym świetle wniosek skarżącego oraz biorąc pod uwagę twierdzenia zawarte we wniesionym sprzeciwie, Sąd doszedł do przekonania, iż nie zasługuje on na uwzględnienie, bowiem J. S. nie wykazał, iż ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wystąpiły w stosunku do jego osoby. Zasadniczy wpływ na zajęcie takiego stanowiska wywarła okoliczność, iż skarżący w ocenie Sądu nie dąży do należytego wyjaśnienia jego sytuacji finansowej. Biorąc pod uwagę ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy zauważyć należy, iż złożone przez wnioskodawcę oświadczenie –udzielone w formularzu PPF, a także w sprzeciwie od postanowienia z dnia 16 czerwca 2008 r.– nie są wyczerpujące, a przez to nie mogą dać pełnego obrazu jego sytuacji majątkowej. Zauważyć należy, iż wnioskodawca podnosi, że jedynym źródłem jego utrzymania jest działalność gospodarcza prowadzona osobiście przez niego oraz jego żonę, z której w 2007 r. uzyskał łącznie z żoną dochód w wysokości [...] zł (brutto). W sprzeciwie od postanowienia z dnia 16 czerwca 2008 r. skarżący wskazał, iż dochód ten odzwierciedla dane ujęte w jego zeznaniach podatkowych. Należy jednakże zauważyć, iż skarżący pomimo nie uzupełnienia danych majątkowych do których był wzywany, także w złożonym sprzeciwie nie odniósł się w żadnej mierze do żądania Sądu uzupełnienia złożonego wniosku o prawo pomocy. Należy wskazać, iż kwestia pełnego określenia sytuacji majątkowej strony wnioskującej o zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych jest bardzo istotna dla oceny możliwości finansowych tej strony, bowiem tylko pełne zobrazowanie sytuacji majątkowej pozwala na dokonanie obiektywnej oceny (por. postanowienie NSA z 24.01.2007 r., sygn. akt. I GZ 3/07). Podkreślenia wymaga fakt, że dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, natomiast posiadanie tych środków staje się istotnym składnikiem działalności gospodarczej. Oznacza to, że w procedurze planowania wydatków związanych z działalnością gospodarczą podmioty prowadzące tę działalność, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinny uwzględniać także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego. Wymaga wskazania, iż w przypadku, gdy strona posiada możliwość uzyskania środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania sądowego bez poniesienia uszczerbku dla utrzymania koniecznego powinna partycypować w kosztach sądowych. Prawo pomocy jest instytucją przewidzianą dla osób znajdujących się w stanie ubóstwa, dla których poniesienie wydatków sądowych nie jest możliwe bez uszczerbku w niezbędnym utrzymaniu, czego w obecnej sytuacji nie sposób powiedzieć o stronie skarżącej. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.