V SA/Wa 77/08

Referendarz sądowy Konrad Łukaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 21 lutego 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T. S. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] lipca 2007 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o przyznaniu płatności dla gospodarstwa niskotowarowego postanawia: - odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych. T. S. wezwany do uiszczenia wpisu sadowego od skargi na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z [...] lipca 2007 r. o numerze [...], wystąpił z wnioskiem (uzupełnionym na formularzu PPF z 2.11.2007 r.) o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, iż we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje wraz z małżonką, posiadają dom o pow. [...] m2, nieruchomość rolną o pow. [...] ha oraz budynki gospodarcze, natomiast nie posiadają oszczędności pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Wnioskodawca oświadczył, iż wspólnie z małżonką uzyskują miesięczny dochód z prowadzonego gospodarstwa rolnego w wysokości 970 zł. W uzasadnieniu wniosku wskazał, iż w 2006 r. susza zniszczyła jego zboża wobec czego osiągnął bardzo małe plony, zaś w 2007 r. majowe mrozy przyczyniły się do zmniejszenia wydajności upraw. W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, wezwano go do złożenia określonych dokumentów oraz udzielenia odpowiedz na dodatkowe pytania. W dniu 30 listopada 2007 r. do Sądu wpłynęła korespondencja od wnioskodawcy obejmująca oświadczenie z 24.11.2007 r. o nieotrzymaniu pomocy z tytułu płatności bezpośrednich do gruntów rolnych, zaświadczenie z 27.11.2007 r. o osiąganym przeciętnym rocznym dochodzie z pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym oraz wyciąg z rachunku bankowego za okres od 1.09. do 23.11.2007 r. Jednocześnie – w dniu 17.12.2007 r. – skarżący złożył oświadczenie z 15.12.2007 r., zgodnie z którym, źródłem jego dochodów jest sprzedaż produktów rolnych pochodzących z posiadanego gospodarstwa rolnego. Zarządzeniem z 5 lutego 2008 r. wnioskodawca został wezwany do wskazania jakie są miesięczne wydatki na utrzymanie jego oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, a także do wyjaśnienia z jakiego tytułu pochodzą wpłaty dokonywane na jego rachunek bankowy. W odpowiedzi na powyższe skarżący złożył pismo procesowe bez daty (data nadania – 18.02.2008 r.), w którym wyjaśnił, iż jego miesięczne wydatki wynoszą: wyżywienie – 750 zł, ubranie – 170 zł, leczenie – 60 zł, opłaty związane zamieszkaniem, tj. ogrzanie domu, energia elektryczna i gaz – rocznie 5.200 zł, składki na KRUS i podatki – 2.600 zł. Wpłaty z faktur VAT na rachunek bankowy pochodzą ze sprzedaży produktów rolnych i są przeznaczone na koszty związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Literalna wykładnia powyższej regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił uznaniu referendarza lub sądu rozpoznającego wniosek. W tym kontekście uznano, iż złożony wniosek nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem skarżący nie wykazał, iż ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wystąpiły w stosunku do jego osoby. Podkreślić na wstępie należy, iż zasadność wniosku rozpatrzono w dwóch aspektach, tj. z jednej strony uwzględniono wysokość obciążeń finansowych, jakie skarżący będzie zobowiązany ponieść w postępowaniu (na obecnym etapie wpis od skargi w wysokości 200 zł), z drugiej zaś strony jego możliwości majątkowe i finansowe. Za przyjęciem podjętego rozstrzygnięcia przemawiają niżej wyłuszczone okoliczności, jakie zauważyć należało rozpoznając wniosek strony. Przede wszystkim skarżący wraz z małżonką posiadają stałe źródło dochodów z tytułu prowadzonego gospodarstwa rolnego. Analiza przedstawionego przez skarżącego wyciągu z posiadanego rachunku bankowego, prowadzi do wniosku, iż miesięczny wpływ środków pieniężnych na ten rachunek znacznie przewyższa oświadczone wydatki. Wnioskodawca wskazuje bowiem, iż jego miesięczne wydatki na wyżywienie, ubranie, leczenie oraz koszty utrzymania mieszkania (te ostatnie podane w rocznej wysokości zostały proporcjonalnie podzielone), stanowią równowartość około 1.400 zł. Dla przykładu natomiast, w miesiącu wrześniu 2007 r. wpłaty na jego rachunek bankowy wyniosły 6.813,78 zł, w miesiącu październiku zaś 5.563,33 zł. Wobec powyższego nie można zaliczyć go do kategorii osób pozbawionych środków na życie, a przeciwnie przyjąć należy, iż dysponuje środkami pozwalającymi na opłacenie stałego wpisu sądowego od skargi w wysokości 200 zł. W tym miejscu wyjaśnienia wymaga, iż w świetle powołanego na wstępie art. 246 § 1 pkt. 2 p.p.s.a., wzięto pod uwagę jedynie te wydatki skarżącego, których ocena spowodowała zaliczenie do kategorii "wydatków niezbędnych dla utrzymania". Natomiast pozostałe ponoszone przez stronę koszty, tj. składki na ubezpieczenia społeczne, podatki, koszty prowadzonej działalności gospodarczej nie mogą być traktowane jako zobowiązania o charakterze priorytetowy przed wydatkami związanymi z dobrowolnie zainicjowanym postępowaniem sądowym. Jak to już prezentowano w orzecznictwie, strona która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może prawnie skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami. (v. postanowienie s. apel. z 9 lipca 1992 r., sygn. I ACz 393/92 publ. Wokanda 93 2/32). Dodać należy, iż w dniu 10 października 2007 r. skarżący otrzymał odpis zarządzenia o wezwaniu go do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 200 zł, wobec czego winien liczyć się z powinnością ich zapłaty i uwzględnić konieczność zabezpieczenia odpowiedniej kwoty na ten cel, a nie oczekiwać jedynie na pozytywne rozpoznanie jego wniosku o prawo pomocy. Przypomnieć jeszcze raz wypada, iż prawo pomocy jest instytucją przewidzianą dla osób znajdujących się w stanie ubóstwa, dla których poniesienie kosztów postępowania przed sądem nie jest możliwe bez uszczerbku w niezbędnym utrzymaniu. Zgodnie z utrwalonym już orzecznictwem, strona dla wydatków związanych z postępowaniem sądowym winna znaleźć pokrycie w swych dochodach przez odpowiednie ograniczenie innych wydatków nie będących niezbędnymi dla utrzymania. Ubiegający się o taką pomoc winien więc poczynić oszczędności do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny, a dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa. Wnioskodawca winien zatem, jeżeli dysponuje jakimikolwiek zasobami majątkowymi, partycypować w kosztach sądowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest bowiem formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Z wyłożonych względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.