V SA/Wa 77/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący – asesor WSA – Piotr Kraczowski po rozpoznaniu w dniu 7 maja 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych po wniesieniu sprzeciwu z dnia 10 marca 2008 r. na postanowienie referendarza sądowego z dnia 21 lutego 2008 r. w sprawie ze skargi T. S. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] lipca 2007 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o przyznaniu płatności dla gospodarstwa niskotowarowego; p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych. T. S. wezwany do uiszczenia wpisu sadowego od skargi na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z [...] lipca 2007 r. o numerze [...], wystąpił z wnioskiem (uzupełnionym na formularzu PPF z 2 listopada 2007 r.) o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, iż we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje wraz z małżonką, posiadają dom o pow. 170 m2, nieruchomość rolną o pow. 6,44 ha oraz budynki gospodarcze, natomiast nie posiadają oszczędności pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Wnioskodawca oświadczył, iż wspólnie z małżonką uzyskują miesięczny dochód z prowadzonego gospodarstwa rolnego w wysokości 970 zł. W uzasadnieniu wniosku wskazał, iż w 2006 r. susza zniszczyła jego zboża wobec czego osiągnął bardzo małe plony, zaś w 2007 r. majowe mrozy przyczyniły się do zmniejszenia wydajności upraw. Następnie 30 listopada 2007 r. uzupełnił wniosek składając: oświadczenie o nieotrzymaniu pomocy z tytułu płatności bezpośrednich do gruntów rolnych, zaświadczenie z 27 listopada 2007 r. o osiąganym przeciętnym rocznym dochodzie z pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym oraz wyciąg z rachunku bankowego za okres od 1 września do 23 listopada 2007 r. Ponadto 17 grudnia 2007 r. złożył oświadczenie z 15 grudnia 2007 r., zgodnie z którym, źródłem jego dochodów jest sprzedaż produktów rolnych pochodzących z posiadanego gospodarstwa rolnego. Dodatkowo w piśmie nadanym 18 lutego 2008 r., wyjaśnił, iż jego miesięczne wydatki wynoszą: wyżywienie – 750 zł, ubranie – 170 zł, leczenie – 60 zł, opłaty związane zamieszkaniem, tj. ogrzanie domu, energia elektryczna i gaz – rocznie 5.200 zł, składki na KRUS i podatki – 2.600 zł. Wpłaty z faktur VAT na rachunek bankowy pochodzą ze sprzedaży produktów rolnych i są przeznaczone na koszty związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Postanowieniem z 21 lutego 2008 r. referendarz sadowy odmówił wnioskodawcy zwolnienia od kosztów sądowych. Pismem nadanym 10 marca 2008 r. wnioskodawca wniósł sprzeciw od wyżej wymienionego postanowienia referendarza sądowego. W uzasadnieniu sprzeciwu podniósł, iż we wrześniu i październiku na jego rachunek wpłynęły pieniądze ze sprzedaży płodów rolnych zebranych ze żniw. W pozostałych miesiącach dochody są zazwyczaj mniejsze, na wyżywienie wydaje miesięcznie 750 zł, a na leki 60 zł. W związku z czym nie ma z czego zaoszczędzić i koszty sądowe zmuszony będzie zaciągnąć pożyczkę. Na wezwanie Sądu wnioskodawca nadesłał wyciąg z rachunku bankowego za okres od grudnia 2007 r. do marca 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej: p.p.s.a.; jest ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Natomiast instytucja prawa pomocy stanowi od niej wyjątek i przyznanie prawa pomocy następuje tylko w określonych w cytowanej ustawie przypadkach. Treść i warunki przyznania prawa pomocy osobie fizycznej określa art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., w myśl których przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zasadność wniosku rozpatrzono w dwóch aspektach, tj. z jednej strony uwzględniono wysokość obciążeń finansowych, jakie wnioskodawca będzie zobowiązany ponieść w postępowaniu (na obecnym etapie wpis od skargi w wysokości 200 zł), z drugiej zaś strony jego możliwości majątkowe i finansowe. Za przyjęciem podjętego rozstrzygnięcia przemawiają następujące okoliczności. Przede wszystkim wnioskodawca wraz z małżonką posiadają stałe źródło dochodów z tytułu prowadzonego gospodarstwa rolnego. Analiza przedstawionego przez wnioskodawcą wyciągu z posiadanego rachunku bankowego, prowadzi do wniosku, iż miesięczny wpływ środków pieniężnych na ten rachunek znacznie przewyższa oświadczone wydatki. Wnioskodawca wskazuje bowiem, iż jego miesięczne wydatki na wyżywienie, ubranie, leczenie oraz koszty utrzymania mieszkania (te ostatnie podane w rocznej wysokości zostały proporcjonalnie podzielone), stanowią równowartość około 1.400 zł. Dla przykładu natomiast, w miesiącu wrześniu 2007 r. wpłaty na jego rachunek bankowy wyniosły 6.813,78 zł, w miesiącu październiku zaś 5.563,33 zł. Natomiast w miesiącach w których, jak twierdzi wnioskodawca, uzyskuje mniejsze dochody, jego wpłaty wynosiły: w grudniu 2007 r. – 3.785,60 zł, w styczniu 2008 r. – 4.094,68 zł, w lutym 2008 r. – 5.057,64 zł, a w marcu 2008 r. – 2.199,75 zł. Są to więc kwoty niższe od uzyskiwanych we wcześniejszych miesiącach, ale znacznie przekraczające deklarowane koszty utrzymania rodziny wnioskodawcy. Wobec powyższego nie można zaliczyć wnioskodawcy do kategorii osób pozbawionych środków na życie, a przeciwnie przyjąć należy, iż dysponuje środkami pozwalającymi na opłacenie stałego wpisu sądowego od skargi w wysokości 200 zł. W tym miejscu wyjaśnienia wymaga, iż w świetle powołanego na wstępie art. 246 § 1 pkt. 2 p.p.s.a., wzięto pod uwagę jedynie te wydatki skarżącego, których ocena spowodowała zaliczenie do kategorii "wydatków niezbędnych dla utrzymania". Natomiast pozostałe ponoszone przez stronę koszty, tj. składki na ubezpieczenia społeczne, podatki, koszty prowadzonej działalności gospodarczej nie mogą być traktowane jako zobowiązania o charakterze priorytetowy przed wydatkami związanymi z dobrowolnie zainicjowanym postępowaniem sądowym. Jak to już prezentowano w orzecznictwie, strona która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może prawnie skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami. (v. postanowienie s. apel. z 9 lipca 1992 r., sygn. I ACz 393/92 publ. Wokanda 93 2/32). Dodać należy, iż 10 października 2007 r. wnioskodawca otrzymał odpis zarządzenia o wezwaniu go do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 200 zł, wobec czego winien liczyć się z powinnością ich zapłaty i uwzględnić konieczność zabezpieczenia odpowiedniej kwoty na ten cel, a nie oczekiwać jedynie na pozytywne rozpoznanie jego wniosku o prawo pomocy. Przypomnieć jeszcze raz wypada, iż prawo pomocy jest instytucją przewidzianą dla osób znajdujących się w stanie ubóstwa, dla których poniesienie kosztów postępowania przed sądem nie jest możliwe bez uszczerbku w niezbędnym utrzymaniu. Zgodnie z utrwalonym już orzecznictwem, strona dla wydatków związanych z postępowaniem sądowym winna znaleźć pokrycie w swych dochodach przez odpowiednie ograniczenie innych wydatków nie będących niezbędnymi dla utrzymania. Ubiegający się o taką pomoc winien więc poczynić oszczędności do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny, a dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa. Wnioskodawca winien zatem, jeżeli dysponuje jakimikolwiek zasobami majątkowymi, partycypować w kosztach sądowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest bowiem formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3, art. 254 § 1 i art. 260 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowił jak w sentencji.