V SA/Wa 772/16

Starszy referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 23 sierpnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi M. W. na postanowienie Ministra Finansów z dnia ... stycznia 2016 r. nr ... w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez odmowę zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego M. W., dalej: "Wnioskodawca" lub"Skarżący" wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, iż we gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie, posiada dom o pow. 120 m2 przedstawiający wartość 500.000 zł oraz nieruchomość o pow. 1,13 ha (nieruchomość jest zajęta przez komornika). Skarżący nie wykazał jakichkolwiek zasobów pieniężnych, w tym oszczędności i przedmiotów wartościowych. Oświadczył, iż uzyskuje miesięczny dochód z tytułu emerytury w wysokości 1.017 zł, na utrzymanie wydaje około 1.500 zł oraz ciąży na nim zobowiązanie kredytowe w kwocie przekraczającej 100.000 zł. W dodatkowym oświadczeniu z dnia 27 lipca 2016 r. wyjaśnił, iż wszystkie koszty utrzymania pokrywa środkami pieniężnymi ze świadczenia emerytalnego, w związku z postępowaniem egzekucyjnym otrzymuje emeryturę o 400 zł niższą od przyznanego świadczenia. Skarżący nie prowadził i nie prowadzi gospodarstwa rolnego i nie uzyskuje dochodów z tytułu działalności rolniczej. Dodał, że dokumenty załączone do poprzednich pism kierowanych do tut. Sądu pozostają aktualne w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy oraz wyjaśnił, że wystąpił do Wójta Gminy w Juchnowcu oraz Narwi o wydanie zaświadczeń o wysokości dochodów z gospodarstwa rolnego. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r. Nr 718; dalej: "p.p.s.a.") – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), a w zakresie częściowym, jeśli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek. W niniejszej sprawie Skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika, a więc o przyznanie prawa pomocy w całości. W sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku budzi wątpliwości lub jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy, na podstawie art. 255 p.p.s.a., można wezwać stronę do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i przedstawienia dokumentów potwierdzających wykazywane okoliczności. Ponieważ oświadczenie zawarte we wniosku złożonym na urzędowym formularzu PPF było niewystarczające do oceny, czy Skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.) niezbędne okazało się wezwanie Skarżącego do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń pozwalających na lepszą ocenę jego sytuacji majątkowej. Przypomnieć należy, iż wnioskodawca – na którym spoczywa ciężar wykazania uprawnienia do skorzystania z wyjątkowej instytucji prawa pomocy – winien z należytą starannością zapoznać się z treścią wezwania oraz udzielić odpowiedzi na zadane pytania i złożyć wskazane w nim dokumenty, zaś w razie gdyby okazało się to niemożliwe bądź znacznie utrudnione winien wyjaśnić przyczyny takiego braku. W odpowiedzi na wezwanie Skarżący nadesłał do Sądu oświadczenie o własnej sytuacji finansowej i nie przedstawił żadnych dokumentów objętych wezwaniem. Skarżący wyjaśnił jedynie, iż utrzymuje się ze świadczenia emerytalnego w kwocie 1.017 zł, mieszka sam, nie prowadzi gospodarstwa rolnego oraz nie uzyskuje dochodów z tego tytułu. Ponadto wskazał, że aktualne pozostają dokumenty załączane do innych pism składanych w sprawie. Analizując jednak akta sprawy stwierdzić należy, że Skarżący przedstawił jedynie potwierdzenia wypłaty emerytury w 2016 roku. Wezwanie z 28 czerwca 2016 r. obejmowało swym zakresem również wyciągi i wykazy z rachunków bankowych, odpisy zeznań podatkowych, dokumenty potwierdzające wysokość wydatków na utrzymanie (np. opłaty za mieszkanie, media, leczenie). Wskazanych dokumentów Skarżący nie przedstawił. Analizując podnoszoną przez Skarżącego okoliczności, iż posiadana nieruchomość o pow. 1,13 ha została zajęta w związku z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym, wyjaśnić należy, że nie ma ona znaczenia dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa. Prowadzenie postępowania egzekucyjnego nie ogranicza prawa właściciela do rozporządzania nieruchomością zajętą w związku z trwającym postępowaniem, w tym nie wyłącza prawa właściciela do jej sprzedaży. Odnosząc się natomiast do podnoszonego zadłużenia (spłata kredytu) przypomnieć trzeba, iż rozpoznając prawo pomocy brane są pod uwagę wyłącznie wydatki niezbędne dla utrzymania, do których nie można zaliczyć zobowiązań pieniężnych z tytułu zaciągniętych pożyczek czy kredytów. Nie można bowiem przyjąć jakoby takie zobowiązania miały charakter priorytetowy przed kosztami sądowymi. W postanowieniu z dnia 9 lutego 2005 r. o sygn. akt OZ 1363/04 Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, iż fakt spłaty zaciągniętych kredytów nie stanowi przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Sąd podkreślił przy tym, iż koszty postępowania należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Kredyty zaciągnięte przez Skarżącego nie mogą być traktowane priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, albowiem nie można przyjąć, że prywatne zobowiązania finansowe mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Mając na uwadze powyższe rozważania, a przede wszystkim fakt, że Skarżący nie wywiązał się z obowiązku złożenia dokładnych informacji pozwalających ocenić realną sytuację finansową Skarżącego oraz nie przedstawił wszystkich dokumentów wskazanych w wezwaniu z 4 lipca 2016 r. stwierdzić należy, że Skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, należy mieć na uwadze, że to na stronie spoczywa obowiązek wyjaśnienia oraz udokumentowania sytuacji majątkowej uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca – na którym spoczywa ciężar wykazania uprawnienia do skorzystania z wyjątkowej instytucji prawa pomocy – winien z należytą starannością zapoznać się z treścią wezwania oraz udzielić odpowiedzi na zadane pytania i złożyć wskazane w nim dokumenty, zaś w razie gdyby okazało się to niemożliwe bądź znacznie utrudnione winien wyjaśnić przyczyny takiego braku. Referendarz sądowy natomiast ocenia przedstawione informację i nie spoczywa na nim obowiązek udowadniania, że strona środki na pokrycie kosztów sądowych jednak posiada. Nieudzielenie pełnej odpowiedzi na postawione pytania (w formularzu i dodatkowym wezwaniu), uniemożliwia dokonanie pełnej oceny możliwości ponoszenia przez Skarżącego kosztów sądowych i kosztów ustanowienia pełnomocnika. Mając powyższe na uwadze, oświadczenie Skarżącego należało uznać za budzące wątpliwości, a zatem niewiarygodne, aby na jego podstawie dokonać właściwej oceny sytuacji materialnej, w jakiej się znajduje. Oświadczeniem o przedstawionej treści Skarżący uniemożliwił porównanie wysokości kosztów związanych z postępowaniem sądowoadministracyjnym i możliwości płatniczych. Podkreślić należy, że przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko w wypadku, gdy Skarżący nie dysponuje jakimikolwiek środkami finansowymi. Przesłanką zastosowania instytucji zwolnienia od koszów sądowych i ustanowienia pełnomocnika nie może być brak wolnych środków finansowych, ale obiektywna niemożność ich zdobycia przez stronę. Ponieważ koszty postępowania powinny być ponoszone na równi z innymi niezbędnymi wydatkami, obowiązek ich uiszczenia może spowodować powstanie uszczerbku w utrzymaniu rodziny i konieczność ograniczenia innych wydatków. Skarżący nie należy do osób pozbawionych środków do życia, a niewątpliwie do takich przypadków powinno sprowadzać się udzielenie prawa pomocy. Uzyskuje stały dochód w wysokości 1017 zł z tytułu emerytury (kwota wypłacana Skarżącemu po potrąceniu komorniczym), a więc jego sytuacji majątkowej nie można utożsamiać z sytuacją osób nie osiągających żadnego dochodu lub też osiągających dochód niewystarczający na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Ponadto Skarżący posiada dom, którego wartość oszacował na kwotę 500.000 zł oraz nieruchomość rolną o powierzchni 1,13 ha W związku z powyższym, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.