V SA/Wa 772/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący sędzia WSA - Michał Sowiński po rozpoznaniu w dniu 29 września 2016r. sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z 23 sierpnia 2016r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez odmowę zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi M. W. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] stycznia 2016r. nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z 23 sierpnia 2016r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym Postanowieniem z 23 sierpnia 2016r. starszy referendarz sądowy odmówiła przyznania skarżącemu prawa pomocy. W uzasadnieniu jego autorka wyjaśniła, że M.W. wniósł o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. We wniosku z 13 czerwca 2016 r. skarżący podał tylko, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, posiada dom o pow. 120 m² (wartość została przez niego oszacowana na sumę 500.000 zł) oraz nieruchomość rolną o pow. 1,13 ha (zajętą przez komornika). M. W. utrzymuje się ze świadczenia emertytalnego, które wynosi 1.017 zł miesięcznie, a na utrzymanie wydaje ok. 1500 zł oraz ciąży na nim zobowiązanie kredytowe w kwocie przekraczającej 100.000 zł. Skarżący oświadczył ponadto, że nie posiada żadnych akcji, udziałów i obligacji, ani żadnych kosztowności i oszczędności. W odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku z 13 czerwca 2016 r. o dodatkowe informacje, skarżący wyjaśnił, że od dnia 29 listopada 2001r. zamieszkuje samotnie i za kwotę 1017,00 zł musi ponosić wszelkie koszty związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Wskazał, że nigdy nie prowadził gospodarstwa rolnego, a w chwili obecnej część emerytury w wys. 400 zł jest przejmowana przez komornika. W tych okolicznościach st. referendarz sądowy uznała, że skarżący w istocie nie złożył pełnego oświadczenia o swoim stanie finansowym i rodzinnym, pozwalającego na ocenę jego sytuacji majątkowej i osobistej. Udzielone przez skarżącego informacje były ogólne, nieprecyzyjne i nie usunęły wątpliwości co do stanu finansowego skarżącego. Zabrakło w ocenie autorki, porównania wysokości kosztów związanych z postępowaniem sądowoadministracyjnym i możliwości płatniczych skarżącego. Wobec powyższego, opierając się o treść formularza oraz pisma z 27 lipca 2016r. st. referendarz sądowy uznała, że złożone oświadczenia nie odzwierciedlają pełnej i rzeczywistej sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego, co skutkować musi odmową przyznania prawa pomocy. Pismem z 13 września 2016 r. M.W. wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia referendarza z 23 sierpnia 2016 r. W uzasadnienia skarżący wskazał, że zaskarżone postanowienie narusza art. 246 § 1 w zw. z art. 257 oraz art. 258 § 2 pkt 6 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez ich nie właściwe zastosowanie w przedmiotowej sprawie. W dalszej kolejności skarżący wskazał, że jego sytuacja finansowa i zdrowotna jest tragiczna, a we wniosku o prawo pomocy zawarł wszystkie informacje o stanie rodzinnym i majątkowym, niezbędne do przyznania prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Sprzeciw okazał się niezasadny. Zgodnie z art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a."), strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Do tej ostatniej regulacji zalicza się m.in. instytucja prawa pomocy. Jak wynika bowiem z art. 244 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Ustawodawca wskazuje zarazem w art. 245 § 1 p.p.s.a., że prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje w myśl art. 245 § 2 p.p.s.a. zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawne, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a w zakresie częściowych wedle art. 245 § 3 p.p.s.a. – zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje w świetle art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zgodnie z art. 252 § 1 p.p.s.a., wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub nie pozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Jeżeli jednak oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Odnosząc te uwagi do specyfiki rozważanej sprawy, należy zauważyć, że we wniosku z 13 czerwca 2016r. M. W. wystąpił o przyznanie mu prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego (k. 22-23 akt sądowych). W uzasadnieniu skarżący wyjaśnił, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, utrzymuje się z emerytury w wys. 1017,00 zł (po potrąceniu komorniczym), a miesięczne koszty utrzymania gospodarstwa domowego wycenił na ok. 1500 zł. Ponadto M. W. wskazał, że jest właścicielem domu o powierzchni 120 m² oraz nieruchomości rolnej o pow. 1,13 ha. Skarżący oświadczył również, że nie posiada oszczędności na rachunku bankowym i gotówce, papierów wartościowych, udziałów, polis inwestycyjnych, jednostek uczestnictwa w fundusz inwestycyjnych czy wierzytelności. Zarządzeniem z 28 czerwca 2016 r. skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku z 13 czerwca 2016 r. w terminie 7 dni od daty doręczenia (k. 26 akt sądowych). W odpowiedzi na wezwanie skarżący jedynie powtórzył wcześniejsze lakoniczne informacje zawarte we wniosku z 13 czerwca 2016r. i uzupełniająco zaznaczył, że nie prowadził gospodarstwa rolnego i nie uzyskuje dochodów z tytułu działalności rolniczej. Dodał, że wszystkie koszty utrzymania pokrywa środkami pieniężnymi ze świadczenia emerytalnego, w związku z postępowaniem egzekucyjnym otrzymuje emeryturę o 400 zł niższą od przyznanego świadczenia. Wyjaśnił także, że wystąpił do Wójta Gminy w J. oraz N. o wydanie zaświadczeń o wysokości dochodów z gospodarstwa rolnego. Również w sprzeciwie z 13 września 2016r. skarżący nie podał istotnych informacji uzupełniających odnośnie swojego stanu majątkowego stwierdzając, że jego sytuacja finansowa jest doskonale znana Sądowi i wystarcza do przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Do sprzeciwu załączył potwierdzenie wypłaty świadczenia emerytalnego za okres styczeń - sierpień 2016r. Z takim stanowiskiem nie można jednak zgodzić. Należy przede wszystkim zauważyć, że oświadczenia majątkowego skarżącego nie można uznać za pełne, nadto skarżący pomimo wezwania nie przedstawił dokumentów pozwalających zweryfikować jego rzeczywistą sytuację majątkową i rodzinną. Źródła dochodu i rzeczywista weryfikowalna wielkość majątku skarżącego nie zostały dostatecznie szczegółowo opisane. Nie wiadomo bowiem, w jaki sposób mając na utrzymanie świadczenie emerytalne w wys. 1017,00 zł ocenił koszty swojego utrzymania na kwotę 1500 zł, przy tym skarżący nie wskazał jakiego rodzaju jest to pomoc finansowa i z jakiego źródła ją otrzymuje. A w efekcie nie są znane wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego tj. rachunki za energię elektryczną, gaz, opał, wysokość podatku od nieruchomości, a także wydatki na wyżywienie, środki higieny osobistej, ubrania, telefon itp. W ocenie Sądu zabrakło dokładnych kosztów bieżącego utrzymania gospodarstwa domowego, nie przedłożono także żadnych rachunków lub faktur pozwalających dokonać ustaleń w tym zakresie. W rezultacie nie istnieje możliwość rzetelnego ustalenia sytuacji majątkowej i osobistej skarżącego, co z kolei uniemożliwia stwierdzenie, czy przesłanka z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. została spełniona. Trzeba przy tym zaznaczyć, że obowiązek wykazania okoliczności przemawiających za przyznaniem prawa pomocy spoczywa na osobie, która ubiega się o tę formę wsparcia ze środków publicznych. Sąd nie może w tej mierze poszukiwać okoliczności korzystnych dla wnioskodawcy. Tym samym wobec nie wykazania, że przesłanka z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. została spełniona, należało odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez odmowę zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. W tej sytuacji Sąd na podstawie art. 16 § 2, art. 258 § 2 pkt 8, art. 259 i art. 260 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.