V SA/Wa 785/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący – sędzia WSA Michał Sowiński po rozpoznaniu w dniu 20 października 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 lipca 2010 r. w sprawie ze skargi B. W. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia ... lutego 2010 r. Nr ... w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności do gruntów rolnych; postanawia: - odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. B. W.(zwany dalej: skarżącym) wezwany do uiszczenia wpisu od skargi na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z ... lipca 2010 r. wystąpił z wnioskiem (uzupełnionym na urzędowym formularzu PPF z ... czerwca 2010 r.) o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wniosku, jak i w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, iż samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. W rubryce 10 formularza PPF oświadczył, że nie posiada żadnego dochodu, natomiast w rubryce 7.2.1. formularza PPF wskazał, iż uzyskuje rentę. Stwierdził również, iż jest osobą niepełnosprawną posiadającą tylko stary rower i mieszkającą jako lokator. Wyjaśnił, że nie posiada nieruchomości, przedmiotów wartościowych. W aktach sądowych znajduje się pismo KRUS z... kwietnia 2010r. informujące Komornika Sądowego, iż od ... maja 2010r. będzie przekazywało Komornikowi kwotę ... złotych tytułem zajęcia egzekucyjnego. W związku z tym, iż dane zawarte we wniosku okazały się niewystarczające do oceny sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych skarżącego, zarządzeniem z ... lipca 2010r. wezwano wnioskodawcę do uzupełnienia przedmiotowego wniosku przez udzielenie odpowiedzi na postawione pytania i nadesłanie stosownych dokumentów, w terminie siedmiu dni pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o posiadane dokumenty. Ponadto wezwano skarżącego do wskazania zakresu wniosku o przyznanie prawa pomocy. W dniu ... lipca 2010 r. (data nadania) skarżący wskazał, iż wnosi o przyznanie prawa pomocy w całości. Stwierdził, iż uzyskał rentę inwalidzką w związku z wypadkiem przy pracy rolniczej i nie tylko. Renta ta jest objęta zajęciem komorniczy. Odnosząc się do pytanie gdzie i na podstawie jakiego tytułu oraz czy w związku z darowaniem gospodarstwa synowi prowadzi z nim wspólne gospodarstwo domowe skarżący oświadczył, iż cyt. "ciekaw (jestem) skąd syn miał wziąć pieniądze? Tym bardziej, że jest młody i jeszcze nigdzie nie pracował tylko się uczy obecnie (...). Dochody syna teściowych i sąsiadów Was nie powinny interesować". Wskazał, iż posiada rachunek bankowy, na którym obecnie jest debet. Dochody syna przeznaczane są na życie i studia. Stwierdził, iż nie wykonuje żadnej pracy dodatkowej, nie uzyskuje również pomocy od osób trzecich i organizacji i oczekuje pomocy od sądu. Wskazał, iż zbieranie dokumentów i zaświadczeń jest czasochłonne i finansowo kosztowne oraz nie do pokonania przez osobę niepełnosprawną. Rozpoznając powyższy wniosek postanowieniem z ... lipca 2010 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu postanowienia wskazał, iż na podstawie analizy złożonych przez skarżącego oświadczeń nie sposób dokonać rzetelnej oceny możliwości ponoszenia przez niego kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika i sądowych w sprawie, w szczególności wobec braku odpowiedzi na pytanie o: uzyskiwane dochody, sposób prowadzenia gospodarstwa domowego (samodzielnie czy też wspólnie), posiadane środki pieniężne zgromadzone na rachunku bankowym oraz ponoszone wydatki. Pismem z ... sierpnia 2010r. skarżący wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z... lipca 2010r., do którego załączył m.in. wyciąg z rachunku z ... stycznia 2010 r. W związku z tym, iż oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy i innych nadesłanych dokumentach jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, zarządzeniem z... września 2010 r. skarżący ponownie został wezwany do uzupełnienia przedmiotowego wniosku poprzez udzielenie odpowiedzi na postawione pytania i nadesłanie stosownych dokumentów. W odpowiedzi na powyższe pismem z ... września 2010 r. skarżący poinformował, iż jest inwalidą prowadzącym samodzielne gospodarstwo domowe i rolne, uzyskuje dochód z tytułu renty inwalidzkiej, która w części potrącana jest przez komornika sądowego, nie jest właścicielem ani dzierżawcą żadnych nieruchomości, nie posiada żadnego majątku ruchomego i nie korzysta z żadnej pomocy finansowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Zgodnie z przepisem art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej ustawy p.p.s.a. - w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z akt sprawy wynika, iż wnioskiem z ... czerwca 2010 r., (uzupełnionym na urzędowym formularzu PPF z ... czerwca 2010 r.) skarżący wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym tj. poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek. Jednocześnie w sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy lub budzi wątpliwości, sąd na podstawie art. 255 p.p.s.a., ma prawo wezwania takiej osoby do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i potwierdzającego wykazywane przez nią okoliczności. Powyższy przepis znajduje swoje rozwinięcie w wydanym – na podstawie art. 256 p.p.s.a. – rozporządzeniu Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r., w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnym oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245). Zgodnie z § 4 tego rozporządzenia, dokumentami źródłowymi, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym, mogą być w szczególności: 1) odpisy zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe; 2) wyciągi i wykazy z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; 3) wypisy z rejestrów urzędowych; 4) odpisy aktualnych bilansów; 5) zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń z okresu ostatnich dwu lat; 6) zaświadczenie o sytuacji rodzinnej wnioskodawcy wydawane przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjną gminy. W tym miejscu zauważyć należy również, iż zawarte w omawianym przepisie określenie "w szczególności", wskazuje na to, iż wymienione w jego kolejnych punktach dokumenty źródłowe, stanowią katalog otwarty, który może być rozszerzony, jeśli okaże się – z uwagi na stan sprawy – iż niezbędne jest złożenie innych dokumentów. Jeżeli chodzi natomiast o "dodatkowe oświadczenie", o którym mowa w art. 255 p.p.s.a., to wnioskodawcę można wezwać do podania takich informacji, które pozwolą na ocenę jego sytuacji majątkowej i rodzinnej, by można było ustalić w sposób rzetelny i odpowiadający istniejącemu stanowi rzeczy, czy w sprawie zachodzą przesłanki do udzielenia prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy znajduje zastosowanie w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, czy wręcz znajdujących się w stanie ubóstwa. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone. Wobec tego, iż oświadczenia złożone przez skarżącego na urzędowym formularzu PPF z ... czerwca 2010 r., okazały się niewystarczające do oceny czy nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (jako warunku udzielenia prawa pomocy we wnioskowanym zakresie), zarządzeniem referendarza sądowego z ... lipca 2010 r. oraz sędziego sprawozdawcy z ... września 2010 r. został wezwany do podania informacji pozwalających na lepszą ocenę jego sytuacji majątkowej oraz do złożenia określonych dokumentów. W odpowiedzi na wezwanie z ... lipca 2010 r. do złożenia dodatkowych informacji i nadesłania dokumentów skarżący wyjaśnił, iż posiada rachunek bankowy w Banku S., nie ma żadnego dochodu i nie wykonuje żadnej pracy zarobkowej (k-... akt sądowych). Z kolei w oświadczeniu z ... września 2010 r. (k-... akt sądowych) stanowiącym odpowiedź na wezwanie z ... września 2010 r. skarżący wyjaśnił, iż jest inwalidą prowadzącym samodzielne gospodarstwo domowe i rolne, uzyskuje dochód z tytułu renty inwalidzkiej, która w części potrącana jest przez komornika sądowego, nie jest właścicielem ani dzierżawcą żadnych nieruchomości, nie posiada żadnego majątku ruchomego i nie korzysta z żadnej pomocy finansowej. Podnieść w tym miejscu należy, iż skarżący w powyższych wezwaniach wezwany został również do złożenia dokumentów m.in. wyciągów i wykazów z posiadanych przez niego rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich likwidacji – dokumentu potwierdzającego ten fakt wraz z saldem zamknięcia. Na podwójnie wystosowane wezwania skarżący nie nadesłał żądanych dokumentów w tym np. odcinaka renty, czy wyciągu z rachunku bankowego, którego konto posiada w Banku S. w B. W tym miejscu przypomnieć należy, iż wnioskodawca – na którym spoczywa ciężar wykazania uprawnienia do skorzystania z wyjątkowej instytucji prawa pomocy – winien z należytą starannością zapoznać się z treścią wezwania oraz udzielić odpowiedzi na zadane pytania i złożyć wskazane w nim dokumenty, zaś w razie gdyby okazało się to niemożliwe bądź znacznie utrudnione winien wyjaśnić przyczyny takiego braku. Analizując złożone przez wnioskodawcę oświadczenia nie sposób dokonać rzetelnej oceny możliwości ponoszenia przez niego kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika i sądowych w sprawie, w szczególności wobec braku nadesłania dokumentów potwierdzających uzyskiwane dochody, posiadane środki pieniężne zgromadzone na rachunku bankowym oraz ponoszone wydatki. W orzecznictwie podnosi się, że kwestia posiadania środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku bankowym jest istotna dla oceny możliwości finansowych strony ubiegającej się o prawo pomocy, wobec czego wyjaśnienia w tym zakresie winny być zgodne ze stanem rzeczywistym i wyczerpujące, tj. w pełni obrazować stan jej pieniężnego posiadania (por. postanowienie NSA z 24 stycznia 2007 r., sygn. akt. I GZ 3/07). Podkreślić należy, iż nie można uznać za odpowiedź na pytanie o uzyskiwane dochody oświadczenia wnioskodawcy – złożonego w piśmie z ... lipca 2010 r. – iż posiada rentę inwalidzką okradaną przez sąd (zajętą przez komornika), bez wskazania na jej wysokości. Nadesłany natomiast wyciąg z rachunku z ... stycznia 2010 r. nie daje pełnego obrazu stanu majątkowego skarżącego bowiem dotyczy okresu z początku 2010 r., a nie bieżącego stanu, a dodatkowo obejmuje tylko wykaz z jednego miesiąca, co uniemożliwia ocenę rzeczywistego obrotu środkami pieniężnymi oraz, czy strona nie wyzbywa się środków w związku z wezwaniem do złożenia oświadczenia w tym zakresie, bądź też jakie są przyczyny, że posiadając stałe źródło dochodów nie dysponuje zasobami pieniężnymi w danym okresie. Na uwagę zasługuje również fakt, iż zgodnie z oświadczeniem zawartym w piśmie z ... września 2010 r. skarżący wyjaśnił, iż opłata miesięczna za zajmowane przez niego mieszkanie (jeden pokój) to kwota rzędu ... zł, gdy jak twierdzi otrzymywana przez niego renta wynosi na dzień ... stycznia 2010 r. - ... zł (k-... akt sądowych). Sąd w tym miejscu zwraca uwagę, iż na chwilę obecną brak jest informacji dotyczącej aktualnej wysokości otrzymywanej przez skarżącego renty, co czyni niemożliwym dokonanie wiarygodnej oceny jego sytuacji majątkowej, koniecznej w zakresie rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy. W związku z powyższym należy uznać, iż skarżący nie dąży do wyjaśnienia w sposób rzetelny swojej sytuacji majątkowej. Skarżący był zobowiązany do nadesłania stosownych dokumentów (w tym wyjaśnienia sytuacji dorosłego syna i jego dochodów np. z darowanego gospodarstwa rolnego, wysokości renty, informacji dotyczącej rachunku bankowego), a nie złożenia oświadczeń (i to nie odnoszących się do wszystkich pytań). Oświadczenia takie bowiem składał już na etapie złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy, natomiast w niniejszej sprawie zachodziła konieczność ich weryfikacji. Zażądano od wnioskodawcy stosownych dokumentów, których uzyskanie nie wiązało się z nadmierną uciążliwością i to zarówno finansową jak i czasową. Zasadą bowiem np. odnośnie rachunków bankowych jest, iż bank dla swojego klienta co miesiąc przesyła wyciąg z tego rachunku. Podobnie sytuacja wygląda w odniesieniu do odcinaka renty, który co miesiąc rencista otrzymuje. W tej sytuacji oświadczenie skarżącego należało uznać za nierzetelne, budzące wątpliwości, a zatem niewiarygodne, aby na jego podstawie dokonać właściwej oceny sytuacji materialnej w jakiej znajduje się skarżący. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 254 § 1 w zw. z art. 245 § 3 w zw. z art. 260 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.