V SA/Wa 793/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Andrzej Kania (spr.), Sędzia WSA - Michał Sowiński, Sędzia WSA - Joanna Zabłocka, Protokolant - st. sekr. sąd. Agnieszka Groszek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 listopada 2010 r. sprawy ze skargi J. W. na postanowienie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] stycznia 2010 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o wypłatę refundacji składek na ubezpieczenie społeczne; oddala skargę. Przedmiotem skargi wniesionej przez J. W. jest postanowienie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia ... stycznia 2010 r., nr ... o utrzymaniu w mocy postanowienia Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (dalej: Prezes Zarządu PFRON) z dnia ... lipca 2009 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o wypłatę refundacji składek na ubezpieczenia społeczne za ... 2008 r. Zaskarżone postanowienie wydane zostało w następującym stanie faktycznym. Pismem z ... kwietnia 2009 r. J. W. złożył wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o wypłatę refundacji składek na ubezpieczenia społeczne za miesiąc ... 2008 r. Wniósł jednocześnie o uwzględnienie wniosku z ... kwietnia 2009 r. o wypłatę refundacji za ... 2008 r. W uzasadnieniu wniosku podał, że jego wniosek z ... stycznia 2009 r. za ... został wysłany prawidłowo, gdyż po operacji otrzymał dwukrotnie informację ,,Zapis dokumentu zakończony sukcesem’’. Ponieważ był to okres wprowadzania uproszczeń w wysyłanych drukach i innych zmian w systemie wnioskodawca był przeświadczony o błędzie systemu. Jako dowód wskazał fakt, że w dniu dzisiejszym pierwszy jego wniosek został skierowany do korekty pomimo dwukrotnej informacji ,,Zapis dokumentu zakończony sukcesem’’. W ramach opcji korekta wysłał dokument ponownie nie wnosząc najmniejszej poprawki czy uzupełnienia i tym razem dokument został przyjęty. Postanowieniem z ... lipca 2009 Prezes Zarządu PFRON odmówił przywrócenia terminu do złożenia wniosku o wypłatę refundacji składek na ubezpieczenia społeczne za ... 2008 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że wnioskodawca nie przekazał do PFRON wniosku o wypłatę refundacji składek na ubezpieczenia społeczne za ... 2008 r. w przewidzianym w § 3 ust. 4 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 13 grudnia 2007 r. w sprawie refundacji składek na ubezpieczenia społeczne osób niepełnosprawnych terminie, tj. do ostatniego dnia miesiąca, w którym upłynął termin do opłacenia składek na ubezpieczenia społeczne, zgodnie z przepisami o systemie ubezpieczeń społecznych. Dokument został przekazany do Funduszu za pośrednictwem Systemu Obsługi Dofinansowań i Refundacji w dniu ... kwietnia 2009 r. Zdaniem Funduszu podane przez stronę wyjaśnienia nie spełniają przesłanek wymienionych w art. 58 k.p.a., umożliwiających przywrócenie wnioskowanego terminu. Odnosząc się do argumentów strony co do błędnego funkcjonowania systemu SODiR, podając za przykład wnioski za marzec i kwiecień 2009 r., organ stwierdził, że po wysłaniu wniosków strona została poinformowana o konieczności sporządzenia korekty do w/w dokumentu. Strona wysyłając ponownie wniosek dokonała jego korekty poprzez wypełnienie poz. 41 w dokumencie Wn-U-G. Przedstawiona sytuacja nie może zatem świadczyć o niepoprawności funkcjonowania systemu SODiR. J. W. wniósł zażalenie na powyższe postanowienie. Wniósł w nim o wnikliwe rozpatrzenie problemu. W uzasadnieniu podniósł, że ze względu na fakt wysyłania wniosków drogą elektroniczną nie ma możliwości udowodnienia rozlicznych uchybień systemu od początku 2008 r. i taka sytuacja stwarza możliwości swobodnej interpretacji i manipulacji faktami przez informatyków odpowiedzialnych za jego funkcjonowanie. Przy tak fatalnym, trudnym i nielogicznym programie należałoby wysłać użytkownikom instrukcje do programu bo tak nakazuje prawo, albo chociaż poinformować użytkowników w momencie wprowadzenia zmian. Strona nie zgodziła się z organem I instancji co do uzupełnienia przez nią pozycji 41 gdyż korekty dokonała nie wnosząc żadnej poprawki ani uzupełnienia. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Minister Pracy i Polityki Społecznej powołał się na art. 58 § 1 i 2 k.p.a. , zgodnie z którym uchybiony termin należy przywrócić jeżeli spełnione zostaną łącznie przesłanki, tj.: 1. uprawdopodobnienie przez osobę zainteresowaną braku swojej winy, 2. wniesienie przez zainteresowanego wniosku (prośby) o przywrócenie terminu, 3. dochowanie terminu (nieprzywracalnego) do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu oraz dopełnienie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu tej czynności, dla której był ustanowiony przywracany termin. Zdaniem organu strona nie spełniła ustawowej przesłanki umożliwiającej przywrócenie terminu gdyż nie uprawdopodobniła, iż uchybienie nastąpiło bez jej winy. Nie można uznać, że strona nie ponosi winy w uchybieniu terminowi oraz, że dołożono wszelkiej staranności w dopełnieniu czynności, od których zależało uzyskanie refundacji. Pojecie braku winy w niedopełnieniu czynności procesowej w terminie obejmuje istnienie przeszkody nie do przezwyciężenia, czyli siły wyższej, co oznacza, że brak winy strony zachodzi tylko wtedy, gdy strona nie mogła przeszkody usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. W ocenie organu nie można uwzględnić jako uzasadnienia dla przywrócenia terminu powoływania się przez stronę na błąd systemu oraz na wprowadzane uproszczenia w wydrukach i innych zmian w systemie. Informacje o wszelkich zmianach systemu są zamieszczane na stronach internetowych PFRON, zatem osoby zainteresowane mają wiedzę i świadomość ich wprowadzania. Minister wskazał na błędne pojmowanie przez stronę wykonanych czynności w systemie. Komunikat o treści: ,,Zapis dokumentu zakończony sukcesem’’ nie jest tożsamy i w żaden sposób nie przesądza o skutecznym wysłaniu wniosków o wypłatę refundacji składek. Z nadesłanych przez organ I instancji w toku postępowania historii logowania wynika, że w styczniu 2009 r. strona logowała się do systemu SODiR w dniach ... , ...i ... stycznia co samo w sobie nie przesadza o pomyślnym przesłaniu dokumentów. W przypadku przekazania informacji i wniosku w formie dokumentu elektronicznego przez teletransmisje danych pracodawca pobiera drogą elektroniczną potwierdzenie wysłanej informacji lub wniosku. Nie mogąc zatem skorzystać z możliwości przesłania wniosków w formie elektronicznej, dotyczącego refundacji składek na ubezpieczenia społeczne osób niepełnosprawnych, pracodawca powinien skorzystać z drugiego sposobu ich przekazania tj. przesłania dokumentów pisemnych. W uznaniu dla powyższego organ II instancji nie może uznać, że uchybienie terminowi nastąpiło bez winy pracodawcy bowiem strona nie dołożyła należytej staranności. Dalej organ orzekający powołał się na orzecznictwo WSA, zgodnie z którym kryterium braku winy jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. O braku winy można mówić zatem tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powody przeszkody nie do przezwyciężenia. W skardze na postanowienie Ministra Pracy i Polityki Społecznej J. W. wniósł o przywrócenie terminu do złożenia wniosku i wypłacenia należnej kwoty za miesiąc ... 2008 r. W ocenie skarżącego postanowienia wydane zostały z rażącym naruszeniem prawa. Jako przykłady podał, że na jego odpowiedź z dnia ... maja 2009 r. wysłaną zgodnie z terminem otrzymał postanowienie datowane na dzień ... lipca 2009 r. czyli z naruszeniem k.p.a. Datą wpływu zażalenia skarżącego jest ... lipca 2009 r. a przesłano je do Ministra w dniu ... sierpnia 2009 r. nie zachowując terminu zgodnie z art. 133 k.p.a. Zakładając, że do Ministerstwa odwołanie wpłynęło w połowie sierpnia 2009 r., a decyzję wydano ... stycznia 2010 r. to zgodnie z art. 35 § 3 k.p.a. przekroczenie terminu wynosi ok. 4 miesiące. Zdaniem skarżącego incydentalne przekroczenie terminu (z winy systemu informatycznego) wypełnienia wniosku przez osobę chorą i niesprawną, nie jest rażącym naruszeniem prawa a jedynie uchybieniem formalnym. Postanowienia naruszają interes publiczny, gdyż podważają zaufanie obywateli do organów państwa. Skarżący powołał się na pisma składane w toku postępowania administracyjnego, dotyczące wad systemu informatycznego i stwierdził, że nie ma możliwości przedstawienia dowodów materialnych. Załączył obszerny wykaz telefonów na które starał się dodzwonić w sprawie niedowładu systemu. Stwierdził, że od stycznia 2009 r. nastąpiło zaostrzenie problemów zdrowotnych czego finałem były pobyty w szpitalach. Skarżący stwierdził, że jest osobą z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności ruchowej i dlatego wybrał elektroniczną formę wysyłania wniosków, co miało ograniczyć konieczność chodzenia po pocztach i wystawania w kolejkach. W miesiącu styczniu system SODiR był niesprawny o czym świadczą 3 – krotne logowania potwierdzone w postanowieniu z ... stycznia 2010 r. Wyjaśnił, iż informację o braku jego wniosku w systemie powziął już po terminie zaniepokojony brakiem pieniędzy na koncie dlatego bezcelowe byłoby wysyłanie wniosków drogą listowną. W odpowiedzi na skargę Minister Pracy i Polityki Społecznej wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał argumenty zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W oparciu o treść art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne, w tym sąd wojewódzki, sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uzupełnieniem tego zapisu jest treść art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", w którym wskazano, że owe sądy stosują środki określone w ustawie. Kierując się ww. przesłankami i badając zaskarżone postanowienie w granicach określonych przepisami powołanych wyżej ustaw oraz w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zdaniem Sądu zaskarżone postanowienie jest prawidłowe - nie narusza prawa, zaś zarzuty podniesione w skardze są nieuzasadnione. Przedmiotem zaskarżonego postanowienia jest odmowa przywrócenia terminu do złożenia wniosku o wypłatę refundacji składek na ubezpieczenie społeczne. Wskazać należy, że instytucja przywrócenia terminu, zastosowana przez organy orzekające w sprawie, uregulowana została w art. 58 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 168 ze zm., dalej: k.p.a.). Zgodnie z tym przepisem w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy (§ 1 art. 58 k.p.a.). Stosownie do art. 58 § 2 k.p.a. prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin. Zasadnie zatem organ, który wydał zaskarżone postanowienie, wskazał, że do przywrócenia terminu niezbędne jest spełnienie łącznie 3 przesłanek, tj. uprawdopodobnienie braku winy po stronie wnoszącej o przywrócenie terminu, złożenie wniosku (prośby) o przywrócenie terminu, zachowanie siedmiodniowego terminu do wniesienia wniosku wraz z dopełnieniem czynności dla której określony został termin. Minister Pracy i Polityki Społecznej trafnie stwierdził, że skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o wypłatę refundacji składek na ubezpieczenia społeczne za ... 2008 r., a tym samym nie spełnił niezbędnej przesłanki do przywrócenia terminu, na podstawie art. 58 § 1 k.p.a. Należy wskazać, że: ,,O braku winy w niedopełnieniu obowiązku można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia. Uchybienie terminu może być stronie poczytane jako zawinione przez nią, jeśli strona nie chciała dopełnić czynność w terminie albo chciała czynność dopełnić, lecz nie dopełniła z powodu jakiejś przeszkody, którą mogła przezwyciężyć. W konsekwencji więc brak winy w uchybieniu terminu możemy przyjąć tylko wtedy, gdy strona nie mogła przeszkody usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku’’ (v. Adamiak, [w] Adamiak/Borkowski, KPA, Komentarz, 6 wyd. Warszawa 2004, str. 328 - za Iserzon, Komentarz, s. 136). Osoba zainteresowana ma uprawdopodobnić brak swojej winy, czyli powinna ona uwiarygodnić stosowną argumentacją swoją staranność oraz fakt, że przeszkoda była od niej niezależna i istniała przez cały czas, aż do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu (Adamiak [w] Adamiak/Borkowski Postępowanie administracyjne i sądowoadministracyne, wyd. I, Warszawa 2003, s. 200). Skarżący nie uprawdopodobnił, że niezłożenie w wymaganym terminie wniosku o wypłatę refundacji składek na ubezpieczenia społeczne za miesiąc ... 2008 r. [termin upłynął z dniem ... 2009 r., zgodnie z § 3 ust. 1 obowiązującym w 2008 r. rozporządzeniem Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 13 grudnia 2007 r. w sprawie refundacji składek na ubezpieczenia społeczne osób niepełnosprawnych (Dz. U. Nr 240 poz. 1754 ze zm.)] spowodowane było przeszkodą, której nie mógł przezwyciężyć. Zasadnie Minister Pracy i Polityki Społecznej wskazał opierając się na historii logowania skarżącego do systemu SODiR (wydruki załączone zostały da akt administracyjnych), że sam fakt logowania się skarżącego w dniach ... stycznia, ... stycznia oraz ... stycznia 2009 r. nie dawał podstaw do przyjęcia przez skarżącego, że nastąpiło wysłanie wniosku o dofinansowanie. Zgodnie z art. 26 c ust. 1 pkt 2 i ust. 1 a ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz. U. z 2008 r., Nr 14, poz. 92) pracodawca składa Funduszowi wniosek o wypłatę miesięcznego dofinansowania, a wniosek ten pracodawca przekazuje w formie dokumentu elektronicznego przez teletransmisję danych oraz pobiera drogą elektroniczną potwierdzenie wysłanego wniosku Pracodawca może przekazać wniosek również w formie dokumentu pisemnego. (podkreślenie własne Sądu). Zatem w przypadku prawidłowego przekazania wniosku w formie dokumentu elektronicznego pracodawca pobiera potwierdzenie wysłanego wniosku. W tej sytuacji (niepobrania z systemu potwierdzenia wysłania wniosku) przyjęcie przez skarżącego, że wygenerowany przez system komunikat: ,,Zapis dokumentu zakończony sukcesem’’ oznacza prawidłowe wysłanie wniosku drogą elektroniczną jest nieuzasadnione i nie może potwierdzać braku winy skarżącego w niedopełnieniu terminu do złożenia wniosku. Korzystając z elektronicznej formy wysyłania wniosku o dofinansowanie skarżący winien dołożyć należytej staranności w zakresie obsługi SODiR w przeciwnym razie mógł on skorzystać z alternatywnej formy wysłania wniosku, za pośrednictwem poczty. Oceny Sądu w omawianym zakresie nie zmienia argumentacja skarżącego, wskazująca na wadliwe funkcjonowanie systemu elektronicznego. Brak bowiem jest podstaw by przyjąć, że w datach logowania się przez skarżącego w systemie SODiR, system ten działał nieprawidłowo. W ocenie Sądu w toku przeprowadzonego postępowania administracyjnego nie doszło do naruszenia przepisów postępowania, które mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zarówno na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego jak i odwoławczego organy zapewniły skarżącemu, zgodnie z wymogami art. 10 § 1 k.p.a., czynny udział w postępowaniu, w tym umożliwiły skarżącemu przed wydaniem decyzji wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (k – 4 i 28 akt administracyjnych). Pomimo prawidłowego dopełnienia przez organy obowiązku wynikającego z powyżej powołanego art. 10 § 1 k.p.a., skarżący dopiero na etapie skargi do sądu administracyjnego, powołał się na problemy zdrowotne występującej już w styczniu 2009 r. Do skargi załączył kopie karty informacyjnej Szpitala Miejskiego w S. z której wynika, że przebywał on w Oddziale ... od dnia ... stycznia 2009 r. do ... lutego 2009 r. Okoliczność ta nieznana organom orzekającym, nie mogła doprowadzić jednak do uwzględnienia skargi w rozpatrywanej sprawie. Zauważyć bowiem należy, że wśród przesłanek, które muszą zostać spełnione łącznie, by można było przywrócić termin, w trybie art. 58 k.p.a. (co zostało już wskazane powyżej), jest wymóg złożenia wniosku o przywrócenie terminu w ciągu 7 dni od ustania przyczyny uchybienia. Przyjmując nawet, że zdrowotne przyczyny uchybienia terminu przez skarżącego ustały z dniem ... lutego 2009 r. to termin do złożenia wniosku upłynął ... lutego 2009 r. Na to, że po ... lutym 2009 r. skarżący mógł złożyć wniosek o przywrócenie terminu wskazują znajdujące się w aktach wydruki z SODiR ,,Historia logowania beneficjenta’’ oraz ,,Historia dokumentu’’ (k- 21- 26 akt administracyjnych). Poza tym sam skarżący we wniosku o przywrócenie terminu, nadanym ... kwietnia 2009 r. wnosił o uwzględnienie swojego wniosku z dnia ... kwietnia 2009 r. Wszystko powyższe wskazuje zdaniem Sądu, na to że skarżący składając wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o wypłatę refundacji składek na ubezpieczenia społeczne, przekroczył wymagany przepisem art. 58 § 2 k.p.a., termin. Niedopełnienie tego siedmiodniowego terminu, liczonego od dnia ustania przyczyny uchybienia, stanowiło samoistną przeszkodę do uwzględnienia wniosku skarżącego. Odmiennym zagadnieniem pozostaje fakt nie rozważenia przedmiotowej przesłanki przez organy, które ograniczyły się wyłącznie do zbadania kwestii uprawdopodobnienia braku winy skarżącego w uchybieniu terminu. Stanowi to niewątpliwie naruszenie przepisów proceduralnych zawartych w art. 7 i 77 § 1 k.p.a., które obligują organy administracji publicznej do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a także do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego. Tego typu wada, wobec prawidłowego rozstrzygnięcia, nie mogła mieć wpływu na wynik postępowania a tym samym nie mogła doprowadzić do uchylenia zaskarżonego postanowienia. Również podniesione w skardze uchybienia formalne związane z nieterminowym przekazaniem przez organ I instancji zażalenia skarżącego do Ministra Pracy i Polityki Społecznej czy też przekroczeniem terminu załatwienia sprawy nie mogły spowodować uwzględnienia skargi. Terminy wskazane w skardze mają charakter instrukcyjny co oznacza, że nie wywołują skutków procesowych, a ich niezachowanie nie wpływa na legalność wydanych rozstrzygnięć. Przedstawiając wszystko powyższe Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu a podniesione zarzuty uznał za nieuzasadnione. Działając na podstawie art. 151 p.p.s.a Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.