V SA/Wa 797/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący – Sędzia WSA – Barbara Mleczko-Jabłońska po rozpoznaniu w dniu 7 lipca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi Z. S. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia [...] stycznia 2010 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie o nadanie statusu uchodźcy postanawia: - odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych; W dniu 18 maja 2010 r. skarżąca złożyła na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazała, iż jej sytuacja materialna jest bardzo trudna –samotnie wychowuje dziecko, otrzymuje pomoc socjalną w wysokości 1200 zł miesięcznie, jest zadłużona u swoich rodaków. W dniu 27 kwietnia 2010 r. na rachunek bankowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął wpis sądowy od skargi w kwocie 300 zł. Postanowieniem z 28 maja 2010 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Od postanowienia tego skarżąca w terminie wniosła sprzeciw, wskazując w nim w szczególności, iż opłacenie wpisu nie świadczy o tym, że jej sytuacja materialna nie uzasadnia przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Podniosła również, że uiszczenie wpisu sądowego od skargi znacznie obciążyło budżet domowy jej rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) dalej p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie sprzeciwu powoduje więc usunięcie z obrotu prawnego wcześniejszego orzeczenia, co niemożliwym czyni wypowiedzenie się Sądu co do jego treści. Skarżąca wniosła o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Tak określony zakres prawa pomocy mieści się w częściowym zwolnieniu, przewidzianym w art. 245 § 3 p.p.s.a. Warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a, jest wykazanie przez tę osobę, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przyznanie prawa pomocy należy traktować jako odstępstwo od ogólnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez tego, kto wnosi do sądu pismo, podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Celem instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji stronie, która ze względu na stan finansowy, majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Ciężar wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. Ocena przytoczonych przez niego okoliczności należy natomiast do Sądu (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., FZ 760/04). Podkreślić należy, iż dla uzyskania prawa pomocy nie wystarczy subiektywne przekonanie wnioskodawcy o zasadności jego otrzymania. Prawo pomocy może być przyznane, jeżeli zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Dlatego też zasadność wniosku Sąd rozpatruje w dwóch aspektach, uwzględniając z jednej strony wysokość obciążeń, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu sądowym, z drugiej zaś strony - wysokość środków, którymi strona dysponuje. Po przeanalizowaniu wniosku skarżącej oraz przedstawionych przez nią danych o sytuacji finansowej Sąd stwierdza, że w jej przypadku przesłanki warunkujące udzielenie prawa pomocy nie występują. Na obecnym etapie postępowania skarżąca nie jest zobowiązana do ponoszenia jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego. Jedynym obciążającym skarżącą kosztem sądowym był wpis od skargi w wysokości 300 zł, a wpis ten został przez skarżącą uiszczony. Jak już wyjaśniano, prawo pomocy służyć ma osobom, w przypadku których uiszczenie kosztów sądowych wywoła negatywny wpływ na możliwość utrzymania siebie i rodziny. Nie chodzi tu przy tym o utrzymanie na określonym poziomie, zwykłym dla wnioskodawcy i o wpływ polegający na obniżeniu tego poziomu, czy też jedynie ograniczeniu określonych wydatków. Ustawodawca utrzymanie, jakie nie może doznać uszczerbku, określił "koniecznym" dla wnioskodawcy i jego rodziny. Oznacza to, że prawo pomocy może być przyznane, jeżeli uiszczenie kosztów zagrozi możliwości zapewnienia potrzeb życiowych, rozumianych jako obiektywnie niezbędne. Uiszczenie kosztów sądowych, jak każdy wydatek finansowy (zwłaszcza nieplanowany) powodować może konieczność poczynienia pewnych zmian i oszczędności w wydatkach. Prawo pomocy przysługuje jednak osobom, które w istocie rzeczy zmian tych i oszczędności nie mają możliwości dokonać, a wygospodarowanie środków na pokrycie kosztów sądowych odbędzie się kosztem wydatków na konieczne utrzymanie. Jak słusznie zauważono w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego uiszczenie wpisu nie zawsze świadczy o dobrej sytuacji finansowej osoby uiszczającej ten wpis. W ocenie Sądu fakt uiszczenia wpisu w przedmiotowej sprawie dowodzi jednak, że skarżąca miała możliwość dokonania koniecznych do uiszczenia tego wpisu zmian w planowanych wydatkach. Podkreślenia wymaga również, że przyznanie zwolnienia od kosztów sądowych na obecnym etapie postępowania nie mogłoby rozciągać się na opłacony przez skarżącą wpis od skargi w kwocie 300 zł, gdyż wniosek o prawo pomocy wywiera skutki od daty jego wniesienia i nie obejmuje kosztów, które strona uiściła przed jego złożeniem. W tej sytuacji nawet przyznanie skarżącej prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów nie oznaczałoby, że uiszczony wpis podlega zwrotowi. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowił jak w sentencji.