V SA/Wa 797/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Dorota Mydłowska, Sędzia WSA - Izabella Janson (spr.), Sędzia WSA - Tomasz Zawiślak, Protokolant ref. staż. - Tomasz Godlewski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 października 2012 r. sprawy ze skargi M. W. - [...] na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie zarzuty zgłoszone w postępowaniu egzekucyjnym. oddala skargę Przedmiotem skargi wniesionej przez M. W. (zwanego dalej Skarżącym) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z [...] stycznia 2012 r., Nr [...] utrzymujące w mocy postanowienie Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddziału w W. nr [...] z [...] października 2011 r., którym nie uwzględniono zarzutów dotyczących niedopuszczalności egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego oraz zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Zaskarżone postanowienie zapadło w następującym stanie faktycznym: Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w W. prowadzi postępowanie egzekucyjne, wobec majątku Skarżącego, na podstawie własnych tytułów wykonawczych od nr [...] do nr [...] z [...] lutego 2011 r., obejmujących zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za lata 2001, 2003, 2005, 2006, 2007, 2008 i 2009. Podstawę prawną przedmiotowych tytułów wykonawczych stanowi decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] kwietnia 2010 r., Nr [...]. W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego dokonano zajęcia prawa majątkowego, stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem zawiadomieniami z dnia [...] lutego 2011 r. od nr [...] do nr [...] – w Banku [...] w K. i od nr [...] do nr [...] – w [...] Bank S.A. w W. Zobowiązany powyższe zawiadomienia wraz z odpisami tytułów wykonawczych otrzymał w dniu 8 marca 2011 r. Z uwagi na fakt, że egzekucję do rachunku bankowego w [...] Bank prowadził jednocześnie Komornik Sadowy dla W., Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w W. pismem z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...], wystąpił z wnioskiem do Sądu Rejonowego w P. [...] Wydział Cywilny o wyznaczenie organu egzekucyjnego właściwego dla łącznego prowadzenia egzekucji na podstawie tytułów wykonawczych od [...] do nr [...] oraz od nr [...] do nr [...], należnych do dłużnika M. W. Dłużnik Bank [...]. S.A. pismem z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...], poinformował, że nie może zrealizować przedmiotowego zawiadomienia, gdyż rachunek należący do ww. został zamknięty w dniu [...] sierpnia 2010 r. Następnie skarżący złożył dwa pisma z [...] marca 2011 r. do ZUS [...] zatytułowane "Zarzut". Pismem z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w W. Inspektorat w P. na podstawie art. 64 § 2 k.p.a. wezwał M. W. do usunięcia braków pisma, poprzez złożenie wyjaśnień, który z pkt art. 33 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji stanowi podstawę wniesienia zarzutów. W odpowiedzi na wezwanie pismem z dnia 2 maja 2011 r. Zobowiązany wyjaśnił, iż zarzuca naruszenie pkt 6 i pkt 8 art. 33 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Do pisma ponownie dołączył kserokopię dokumentów związanych z niniejszą sprawą. Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w W. postanowieniem z dnia [...] maja 2011 r. nr [...], uznał za bezzasadny zarzut niedopuszczalności egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego na podstawie administracyjnych tytułów wykonawczych od nr [...] do nr [...] oraz zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Nie zgadzając się z treścią rozstrzygnięcia pismem z dnia [...] czerwca 2011 r., M. W. wniósł zażalenie do Dyrektora Izby Skarbowej w W. który postanowieniem z dnia [...] września 2011 r. nr [...], uchylił w całości zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. W uzasadnieniu stwierdził, że w sprawach w których prawa lub obowiązki stron wynikają z tego samego stanu faktycznego oraz z tej samej podstawy prawnej i w których właściwy jest ten sam organ administracji publicznej, można wszcząć i prowadzić jedno postępowanie dotyczące więcej niż jednej strony. Biorąc powyższe pod uwagę wskazać, że rozpatrując ponownie sprawę należy każdy ze złożonych zarzutów wniesionych dwoma pismami w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego, a dotyczący innej grupy tytułów wykonawczych potraktować jako indywidualną sprawę i rozpoznać odrębnym postanowieniem. Następnie Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddziału w W. postanowieniem z [...] października 2011 r. nie uwzględnił zarzutów dotyczących niedopuszczalności egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego oraz zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego na podstawie administracyjnych tytułów wykonawczych od nr [...] do nr [...]. Pismem z [...] października 2011 r. Skarżący złożył zażalenie na ww. postanowienie. W uzasadnieniu podniósł zarzut tendencyjnego działania ZUS na szkodę wspólnego gospodarstwa domowego. Ponadto jako źródło swoich uprawnień wskazał art. 221 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) zwanej dalej k.p.a., który gwarantuje obywatelom i organizacjom społecznym prawo składania skarg i wniosków do organów państwowych i samorządowych. Dyrektor Izby Skarbowej w W. zaskarżonym postanowieniem z [...] stycznia 2012 r. utrzymał w mocy postanowienie Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w W. z [...] października 2012 r. Organ nadzoru wyjaśnił, że zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym są środkiem ochrony zobowiązanego, gdy postępowanie egzekucyjne narusza istotne zasady tego postępowania lub gdy egzekucja jest niedopuszczalna. Podstawą zarzutu mogą być tylko okoliczności wymienione w art. 33 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Skarżący jako podstawę zarzutów wskazał art. 33 pkt 6 i pkt 8 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, tj. podniósł zarzut niedopuszczalności egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego oraz zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Zgodnie z art. 34 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 pkt 1-7, 9 i 10, a przy egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym - także na podstawie art. 33 pkt 8, organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 pkt 1-5, wypowiedź wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążąca. Dyrektor Izby Skarbowej wyjaśnił, że zgodnie ugruntowanym orzecznictwem sądowym, w wypadku gdy organ egzekucyjny jest jednocześnie wierzycielem egzekwowanej należności (tak jak w przedmiotowej sprawie), nie powstaje konieczność - przewidziana w art. 34 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, tj. nie ma konieczności zwracanie się do wierzyciela o uprzednie zajęcie stanowiska w przedmiocie zgłoszonych zarzutów. Dyrektor Izby Skarbowej w W. stwierdził, iż tytuły wykonawcze wystawiono w oparciu o właściwą podstawę prawną, tj. decyzję, która istniała i była wykonalna tym samym mogła stanowić, podstawę do wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Obowiązek nią określony nie został umorzony, ani rozłożony na raty. Oceniając prawidłowość wystawienia tytułu wykonawczego organ odwoławczy powołał się na treść art. 27 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i wskazał, że odpisy tytułów wykonawczych doręczone zobowiązanemu w postępowaniu egzekucyjnym, zawierały wymagane w tym przepisie elementy i zostały sporządzone według ustalonego rozporządzeniem Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r., w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. 2001 r. nr 137, poz. 1541 ze zm.) w załączniku Nr 4 wzoru tytułu wykonawczego jednopozycyjnego stosowanego w egzekucji należności pieniężnych. Oceniając zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego jakim w przedmiotowej sprawie miało być zajęcie rachunku bankowego w Banku [...] S.A. w K., w sytuacji, gdy okazało się, że Bank ten nie prowadzi rachunku dla zobowiązanego organ uznał go za chybiony. Podkreślił, że zobowiązany nie wskazał w jaki sposób tego rodzaju czynność była dla niego uciążliwa. W ocenie organu czynność ta nie mogła spowodować jakiejkolwiek dolegliwości dla zobowiązanego tym bardziej iż o swoim zadłużeniu wobec ZUS zobowiązany wiedział od wielu lat. Nadto zajęcie rachunku bankowego w Banku [...] S.A. w K. zostało ocenione pod względem zgodności z prawem w postanowieniu Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...], oddalającym skargę na czynność egzekucyjną. Ponadto Dyrektor Izby Skarbowej w W. wskazał, że na podstawie § 13 ww. rozporządzenia w przedmiotowej sprawie nie było obowiązku doręczenia upomnienia, gdyż postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte na podstawie decyzji. Odnosząc się do zarzutu wskazującego na tendencyjne działania ZUS na szkodę wspólnego gospodarstwa domowego, organ nadzoru wyjaśnił, że fakt konieczności spełnienia celu postępowania egzekucyjnego, jakim jest dążenie organu egzekucyjnego do przymusowego wykonania obowiązku, nie świadczy o bezprawnym działaniu na szkodę Zobowiązanego. Organ egzekucyjny ma prawo działać w sposób, który uniemożliwi uchylanie się zobowiązanego od egzekucji. Skarżący od momentu wydania decyzji stwierdzającej o istnieniu zadłużenia wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z tytułu nieopłaconych składek miał świadomość ewentualności przymusowego ściągnięcia, jednak zaległości tych nie uiścił. Dodatkowo Dyrektor Izby Skarbowej w W. wyjaśnił, że przepis art. 221 k.p.a., na który powoływał się Skarżący, umieszczony jest w Dziale VIII tej ustawy zatytułowanym "Skargi i wnioski", w którym to postępowaniu nie rozstrzyga się spraw administracyjnych. W skardze M. W. podniósł zarzut nierozpatrzenia merytorycznego sprawy i wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości. Do skargi załączył plik dokumentów związanych ze sprawą. Dyrektor Izby Skarbowej w W. w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Podstawowym celem sądownictwa administracyjnego i toczącego się przed nim postępowania jest eliminowanie z porządku prawnego aktów administracyjnych a także czynności organów administracji publicznej niezgodnych z prawem i dążenie do przywrócenia stanu, który nie będzie z nim pozostawał w sprzeczności. Dokonując w rozpoznawanej sprawie oceny, czy zaskarżone postanowienie odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jego wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia Sąd stanął na stanowisku, iż organy administracji zarówno przy wydawaniu postanowienia w I jak i w II instancji nie dopuściły się naruszenia prawa materialnego ani przepisów postępowania w sposób mający lub mogący mieć wpływ na wynik sprawy. W konsekwencji Sąd oddalił skargę jako bezzasadną. W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że prawidłowo organ nadzoru przyjął, że w sytuacji, gdy organ egzekucyjny jest jednocześnie wierzycielem (sytuacja taka ma miejsce w niniejszej sprawie), stanowisko wierzyciela nie jest wyrażane w odrębnym postanowieniu, tylko zawarte w postanowieniu organu egzekucyjnego pierwszej instancji rozpoznającym zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne. Dyrektor Izby Skarbowej posiada również - jako organ sprawujący nadzór nad egzekucją administracyjną - możliwość wiążącego ingerowania w działalność organu wykonującego egzekucje administracyjną. Nie dotyczy to sytuacji, gdy stanowisko wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążące (art. 33 pkt 1-5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji). W przedmiotowej sprawie taka sytuacja nie wystąpiła, gdyż Skarżący podniósł zarzuty w zakresie art. 33 pkt 6 i 8 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, tj. zarzut niedopuszczalności egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego oraz zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Odnośnie zarzutu niedopuszczalności egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego (art. 33 pkt 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji), Sąd zauważa, że egzekwowany obowiązek dotyczy należności z tytułu składek i mieści się w zakresie przedmiotowym egzekucji administracyjnej, wynikającym z art. 2 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zgodnie z art. 2 § 1 pkt 5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, egzekucji administracyjnej podlegają należności pieniężne przekazane do egzekucji administracyjnej na podstawie innych ustaw. Stosownie natomiast do art. 24 ust. 2 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) do egzekucji administracyjnej przekazane zostały należności z tytułu składek (tj. składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata). Ponadto, w obrocie prawnym funkcjonuje ostateczna decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] kwietnia 2010 r. stwierdzająca istnienie zadłużenia wobec ZUS z tytułu nieopłaconych składek, z której wynika obowiązek Skarżącego podlegający egzekucji administracyjnej. Sąd stwierdza również, że dopuszczalne było zastosowanie w tej sprawie środka egzekucyjnego w postaci zajęcia rachunków bankowych. Środek ten znajduje się ustawowym w katalogu środków egzekucyjnych stosowanych w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych (art. 1a pkt 12 lit. "a" tiret 4 u.p.e.a. – "egzekucja z rachunków bankowych"). Zgodnie z art. 7 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Zasada stosowania najmniej uciążliwych środków egzekucyjnych to ważna reguła postępowania egzekucyjnego, która w założeniu służy eliminowaniu sytuacji zmierzających do wyrządzenia zobowiązanemu nadmiernych dolegliwości. Celem egzekucji administracyjnej jest, bowiem doprowadzenie do przymusowej realizacji obowiązku, nie zaś represja. O zastosowaniu najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego można mówić, gdy istnieje możliwość wyboru. Jeśli natomiast w konkretnej sprawie organ egzekucyjny ma do dyspozycji tylko jeden środek egzekucyjny, to wówczas nie tylko jest on uprawniony, ale i zobowiązany do jego stosowania. Słusznie organ wskazał, że "uciążliwość" w świetle art. 33 ust. 8 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, to dokuczliwość zastosowanego środka dla codziennego życia czy prowadzonej działalności, powodująca niemożność czy też utrudnienia w codziennym funkcjonowaniu dłużnika. Organ egzekucyjny winien zastosować taki środek, który umożliwi pokrycie powstałych zaległości. Sam wybór środków egzekucyjnych należy do organu egzekucyjnego prowadzącego postępowanie egzekucyjne, a nie do zobowiązanego. Zobowiązany może co prawda wskazać inny środek, który jego zdaniem będzie możliwy do zastosowania, z zachowaniem jednakże - podstawowego warunku - takiej samej skuteczności "nowego" środka. Mając powyższe na uwadze oraz fakt, że Skarżący nie wykazał uciążliwości zastosowanego środka i w żaden sposób nie wskazał innych składników majątkowych, z których prowadzona egzekucja byłaby mniej uciążliwa, w sytuacji gdy okazało się, że Bank ten nie prowadzi rachunku dla zobowiązanego zarzut wynikający z art. 33 pkt 8 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji uznać należy za chybiony. Trzeba również zauważyć, że celem postępowania egzekucyjnego jest przymusowe wyegzekwowanie należnych zaległości. Skarżący o swoim zadłużeniu wobec ZUS wiedział od wielu lat. W przedmiotowej sprawie, pomimo funkcjonowania w obrocie prawnym decyzji z [...] kwietnia 2010r. stwierdzającej zadłużenie z tytułu nieopłaconych składek Skarżący nie wykonał ciążącego na nim obowiązku, a zatem egzekwowany obowiązek objęty wskazanymi tytułami wykonawczymi istniał i był wymagalny w momencie skierowania przedmiotowych tytułów do egzekucji. Tym samym organ egzekucyjny miał prawo podjąć działania do wyegzekwowania zapłaty na drodze egzekucji administracyjnej. Organ ten miał prawo działać w sposób, który uniemożliwi uchylanie się zobowiązanego od egzekucji. Tym samym wszczynając i prowadząc postępowanie egzekucyjne organ wykonywał swoje obowiązki i w żaden sposób powyższe nie może świadczy o bezprawnym działaniu na szkodę Skarżącego. Ponadto wobec braku konkretnych zarzutów dotyczących postępowania egzekucyjnego Sąd dokonał z urzędu analizy prawidłowości prowadzonego wobec Skarżącego postępowania. W związku z tym Sąd zauważył, że zasadnie organy przyjęły, iż w sprawie ma zastosowanie § 13 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zgodnie z którym postępowanie egzekucyjne może być wszczęte bez uprzedniego doręczenia upomnienia w przypadkach, gdy należność pieniężna została określona w orzeczeniu. Przepisy ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i akty wykonawcze do tej ustawy nie wprowadzają bowiem podziału na sposób powstania należności określając tylko i wyłącznie, że obowiązek przesłania upomnienia zobowiązanemu nie jest wymagany, gdy egzekucja dotyczy należności pieniężnej określonej w orzeczeniu. W rozpoznawanej sprawie orzeczeniem tym jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] kwietnia 2010 r. stwierdzająca istnienie zadłużenia wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z tytułu nieopłaconych składek. Ponadto wystawione tytuły wykonawcze w przedmiotowej sprawie spełniały wszystkie wymogi określone w art. 27 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz zostały sporządzone według ustalonego rozporządzeniem Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r., w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie badając sprawę z urzędu nie dostrzegł wad w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym, które uzasadniałyby uchylenie skarżonego postanowienia. Organ egzekucyjny i organ nadzoru prawidłowo rozpoznały sprawę odnosząc się wyczerpująco do stawianych zarzutów. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę w oparciu o art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270).