V SA/Wa 805/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Małgorzata Rysz, Sędzia WSA - Jolanta Bożek, Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak (spr.), Protokolant starszy sekretarz sądowy - Marcin Kwiatkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 sierpnia 2012 r. sprawy ze skargi M. D. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej; oddala skargę Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przez M. D. jest decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] stycznia 2012 r., nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z [...] września 2011 r. nr [...], o odmowie umorzenia należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej. Zaskarżone rozstrzygnięcie podjęte zostało w następującym stanie faktycznym. Decyzją z [...] października 2010 r. nr [...] Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w P. ustalił M. D. kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania w wysokości 3008,66 zł. Po otrzymaniu tej decyzji skarżący wystąpił do Prezesa ARiMR z wnioskiem o umorzenie ww. kwoty wraz z odsetkami ze względu na upływ terminu przedawnienia roszczenia związanego z prowadzeniem działalności gospodarczej z art. 118 k.c. Po rozpoznaniu wniosku Prezes ARiMR decyzją z dnia [...] września 2011 r. odmówił umorzenia należności ustalonych decyzją z dnia [...] października 2010 r. Uzasadniając swoje stanowisko organ I instancji wskazał, że nie została spełniona przesłanka warunkująca umorzenie należności określona w § 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłat należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej (Dz.U. nr 258, poz. 1747). Zgodnie bowiem z powyższym przepisem właściwy organ agencji płatniczej, umarza z urzędu kwotę należności, jeżeli należność w ramach jednego programu pomocy nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość kwoty 100 euro przeliczonej na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z rozporządzeniem Komisji (WE) nr 1913/2006 z dnia 20 grudnia 2006 r. ustanawiającym szczegółowe zasady stosowania agromonetarnego systemu dla euro w rolnictwie i zmieniającym niektóre rozporządzenia (Dz.Urz. UE L 365 z 21 grudnia 2006 r. ze zm.). Wobec tego, że zadłużenie M. D. na dzień wydania decyzji administracyjnej z [...] października 2010 r., wynosiło 3008,66 zł, a tym samym przekroczyło równowartość 100 euro, nie było podstaw do uwzględnienia wniosku. Organ I instancji wskazał również, że nie było podstaw do uznania, iż w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności, a zatem nie było możliwości zastosowania § 3 ust. 1 pkt 5 ww. rozporządzenia. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący – w imieniu którego działał pełnomocnik – wniósł o jej zmianę i umorzenie nienależnie pobranej kwoty wraz z odsetkami, a ewentualnie o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W uzasadnieniu odwołania podniósł, że Prezes ARiMR nie rozważył podnoszonego przez niego zarzutu przedawnienia roszczenia, wynikającego z art. 118 k.c., lecz oparł się jedynie na przepisach k.p.a. i rozporządzeniu Komisji (WE) nr 1913/2006. Skarżący wskazał również, że jego wniosek o umorzenie należności został rozpoznany dopiero po upływie dziesięciu miesięcy od dnia złożenia, co miało wpływ na wysokość odsetek od spornej należności. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] stycznia 2012 r. utrzymał w mocy decyzję Prezesa ARiMR. Uzasadniając rozstrzygnięcie o takiej treści organ II instancji zwrócił w pierwszej kolejności uwagę na § 4 ust. 1 rozporządzenia RM z dnia 21 grudnia 2010 r. Przypomniał, że kurs euro ustalony przez Europejski Bank Centralny na dzień 30 września 2010 r. wynosił 3,9847 zł. W związku z tym kwota płatności nienależnie pobranych przez skarżącego mogłaby zostać umorzona gdyby była równa lub mniejsza od kwoty 398,47 zł. Warunek ten nie został jednak spełniony. Dalej organ odwoławczy zwrócił uwagę, że zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia RM z 21 grudnia 2010 r. Prezes ARiMR może z urzędu umarzać w całości lub w części należności pieniężne w przypadku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności. Mając na uwadze treść powyższego przepisu Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazał, że umorzenie należności byłoby nieuprawnione. Wnioskodawca przebywa w A. i jest tam zarejestrowany jako bezrobotny. Z tego tytułu pobiera zasiłek. Część tego zasiłku w kwocie 195 euro miesięcznie przeznacza na alimenty dla córki. Posiada również gospodarstwa rolne w gminach N. i S. oraz samochód osobowy i ciągnik rolniczy. Wnioskodawca posiada zatem składniki majątkowe mogące być przedmiotem egzekucji nienależnie pobranych środków. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi podkreślił następnie, że art. 5a rozporządzenia Komisji (WE) nr 885/2006 z dnia 21 czerwca 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005 w zakresie akredytacji agencji płatniczych i innych jednostek, jak również rozliczenia rachunków EFGR i EFRROW (Dz. Urz. UE L 171/90, z późn. zm.) wskazuje na uprawnienie państwa członkowskiego do podjęcia decyzji o niekontynuowaniu windykacji, jeżeli kwota nienależnie wypłacona rolnikowi nie przekracza 100 euro w ramach jednego programu pomocy, a zatem państwo członkowskie zobowiązane jest do bezwzględnego dochodzenia należności. W związku z tym, organ I instancji zastosował prawidłowo przepisy rozporządzenia RM z dnia 21 grudnia 2010 r. i odmówił skarżącemu umorzenia należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej. Odnosząc się do podnoszonego przez wnioskodawcę zarzutu przedawnienia roszczenia na podstawie art. 118 k.c. organ odwoławczy – powołując się na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 grudnia 2004 r. sygn. akt V CK 308/04 – stwierdził, iż ARiMR nie jest jednostką prowadzącą działalność gospodarczą. Ponadto należności określone w decyzji z dnia [...] października 2010 r. nie mają charakteru cywilnoprawnego wobec czego ww. przepis nie może mieć do nich zastosowania. Kwota tych należności została ustalona w wyniku postępowania administracyjnego przeprowadzonego na podstawie przepisów k.p.a. i rozporządzeń Komisji (WE). Następnie odpierając zarzut przewlekłego prowadzenia postępowania Minister wskazał, iż wnioskodawca nie składał zażalenia w tym przedmiocie. Zarzut ten nie miał więc wpływu na wynik postępowania. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący podniósł zarzuty identyczne z tymi powołanymi w odwołaniu. Stwierdził więc, że w przedmiotowej sprawie powinien znaleźć zastosowanie 3-letni termin przedawnienia roszczenia wskazany w art. 118 k.c. Zwrócił też uwagę na przewlekłość w prowadzonym postępowaniu oraz na jej skutki w postaci zwiększenia odsetek od ustalonej kwoty środków uznanych za pobrane nienależnie. Podkreślił, iż przerwy w wydawaniu decyzji w jego sprawie wynosiły od kilku miesięcy do ponad dwóch lat i siedmiu miesięcy. Złożony przez skarżącego wniosek o umorzenie pobranych środków czekał na rozpoznanie dziewięć miesięcy. Dodatkowo skarżący podniósł, iż działał w dobrej wierze wobec czego w jego sprawie powinien znaleźć zastosowanie 4-letni termin przedawnienia. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. W piśmie z dnia 26 lipca 2012 r. skarżący podtrzymał zarzuty podniesione w skardze podkreślając, iż w przedmiotowej sprawie powinien zostać zastosowany zawarty w art. 118 k.c. 3-letni termin przedawnienia roszczenia o świadczenie okresowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sadów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji koniecznej jest stwierdzenie, że nie doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie nie doszło do naruszenia prawa powodującego konieczność wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. Skarga jest zatem niezasadna i nie zasługuje na uwzględnienie. Uzasadniając powyższe stanowisko wskazać należy, że kwestie umorzenia należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej reguluje w szczególności rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłat należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej (Dz.U. nr 258, poz. 1747). Zgodnie z § 4 ust. 1 tego rozporządzenia należność pieniężna umarzana jest z urzędu o ile jest wyższa od kwoty stanowiącej 100 euro przeliczonej na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z rozporządzeniem Komisji (WE) nr 1913/2006 z dnia 20 grudnia 2006 r. ustanawiającym szczegółowe zasady stosowania agromonetarnego systemu dla euro w rolnictwie i zmieniającym niektóre rozporządzenia (Dz. Urz. UE L 365 z 21.12.2006 z późn. zm.). Z przepisu art. 11 w związku z art. 8 pkt f) wspomnianego rozporządzenia Komisji (WE) nr 1913/2006 wynika, iż kurs wymiany euro to ostatni kurs wyznaczony przez Europejski Bank Centralny (EBC) przed pierwszym dniem miesiąca, w którym wydana została decyzja ustalająca kwotę nienależnie pobranej płatności. W przedmiotowej sprawie bezspornym jest, że kwota nienależnie pobranej płatności ustalona decyzją Prezesa ARiMR z dnia [...] października 2010 r. wyniosła 3008,66 zł. Kwota ta wielokrotnie więc przekroczyła równowartość 100 euro, ponieważ wyznaczony przez Europejski Bank Centralny kurs euro na dzień 30 września 2010 r. wynosił 3,9847 zł. Należność mogłaby podlegać umorzeniu, jeśli byłaby równa lub mniejsza od kwoty 398,47 zł. Z powyższych przyczyn umorzenie należności ustalonych w decyzji z dnia [...] października 2010 r. w oparciu o § 4 ust. 1 powołanego rozporządzenia byłoby więc nieuprawnione. Do podobnego wniosku należało dojść rozważając, czy w przedmiotowej sprawie nie wystąpiły inne – mogące skutkować umorzeniem należności – przesłanki wymienione w rozporządzeniu RM z dnia 21 grudnia 2010 r. Chodzi tu w szczególności o § 3 ust. 1 pkt 5 powołanego rozporządzenia. Zgodnie z tym przepisem właściwy organ może z urzędu umarzać w całości lub w części należności z tytułu wypłaconych przez te agencje środków pochodzących z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej "Sekcja Gwarancji", Europejskiego Funduszu Rolniczego gwarancji oraz krajowych środków publicznych przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z tych funduszy, a także z tytułu zabezpieczeń i kar nieobjętych klasyfikacją budżetową Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji lub Europejskiego Funduszu Rolniczego Rozwoju Obszarów Wiejskich, w przypadku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności. Dokumentacja zgromadzona w sprawie ww. przypuszczenia nie uzasadniała. Wynika z niej bowiem, iż skarżący pozostaje co prawda bez pracy, a część zasiłku dla bezrobotnych przeznacza na alimenty dla córki, równocześnie jednak jest właścicielem samochodu, ciągnika rolniczego, a przede wszystkim dwóch gospodarstw rolnych. Skarżący posiada zatem składniki majątkowe pozwalające na odzyskanie nienależnie pobranych płatności w drodze postępowania egzekucyjnego. Wskazać należy, że organy administracyjne rozpoznajac niniejszą sprawę zasadnie zwrociły uwagę na to, że zarówno agencja płatnicza, jak również Instytucja Zarządzająca – Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, zobligowane są do ochrony interesów budżetu wspólnotowego, zapobiegania i należytego traktowania każdej nieprawidłowości popełnionej przez beneficjenta pomocy. Przepis art. 5a rozporządzenia Komisji (WE) nr 885/2006 z dnia 21 czerwca 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005 w zakresie akredytacji agencji płatniczych i innych jednostek, jak również rozliczenia rachunków EFGR i EFRROW (Dz. Urz. UE L 171 z 23.06.2006 r., str. 90, z późn. zm.), wskazuje na uprawnienie państwa członkowskiego do podjęcia decyzji o niekontynuowaniu windykacji, jeżeli kwota nienależnie wypłacona rolnikowi nie przekracza 100 euro w ramach jednego programu pomocy. Z powyższego wynika, iż państwo członkowskie zobowiązane jest do bezwzględnego dochodzenia należności. Tym samym przeslanki dające możliwość umorzenia należnosci interpretować należy ściśle. Ponadto zauważyć należy, że nawet zaistnienie którejkolwiek z nich daje jedynie organowi możliwość skorzystania z rezygnacji z dochodzenia należnosci, nie stanowi zaś obowiązku umorzenia takiej należnosci. Odnosząc się do argumentów skarżacego dotyczących błędnego poinformowania go przez pracownika ARiMR o warunkach zwrotu płatności pobranych w latach 2004-2005 należało uznać, iż nie mogły one być przedmiotem rozważań w sprawie niniejszej. Kwestia zasadności obciążenia strony zwrotem wypłaconych jej należności była bowiem przedmiotem odrębnego postępowania, zakończonego decyzją ostateczną Prezesa ARiMR z [...] października 2010 r. To właśnie w tamtym postępowaniu strona miała możliwość podnoszenia okoliczności mających – jej zdaniem – znaczenie dla prawidlowości przyjęcia, czy oraz w jakiej wysokości wypłacona jej pomoc stanowiła kwotę pobraną nienależnie. Analogicznie należało ocenić podniesiony w skardze zarzut pozostawania skarżącego w dobrej wierze i związany z tym upływ wymienionego w art. 49 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001 4-letniego terminu przedawnienia spornej należności. Wpływu na wynik sprawy nie mogły mieć również argumenty skarżącego dotyczące przewlekłości postępowania w sprawie wydania decyzji o odmowie przyznania płatności ONW za rok 2006. Odnosząc się natomiast do przewlekłości postępowania w sprawie wniosku o umorzenie nienależnie pobranych środków i jej wpływu na wysokość odsetek wskazać należy, że o zasadach pobierania odsetek od należności uznanej za pobraną nienależnie skarżący został pouczony w decyzji z dniaq [...] października 2010 r. Wyjaśniono tam m.in. iż zgodnie art. 73 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. odsetki naliczane są za okres pomiędzy powiadomieniem rolnika o konieczności zwrotu oraz zwrotem lub potrąceniem. Powiadomienie o konieczności zwrotu nienależnie pobranej kwoty płatności zawarte w decyzji Prezesa ARiMR z dnia [...] października 2010 r. skarżący odebrał w dniu 3 listopada 2010 r. Do chwili wydania zaskarżonej decyzji z [...] stycznia 2012 r. skarżący nie uiścił jednak tej należności. Wobec tego odsetki od należności głównej były w dalszym ciągu naliczane. Za oczywiście bezzasadny należało również uznać główny zarzut skarżącego dotyczący upływu 3-letniego terminu przedawnienia z art. 118 k.c. Podkreślić bowiem należy, że przepis ten ma zastosowanie do przedawnienia roszczeń cywilnoprawnych. W sprawie niniejszej chodzi zaś o stosunek administracyjnoprawny regulowany przez przepisy k.p.a. oraz wymienionych w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] października 2010 r. rozporządzeń Komisji (WE). Podsumowując stwierdzić należy, iż w ocenie Sądu zaskarżona decyzja odpowiada prawu, gdyż zarówno argumentacja skargi jak i analiza akt sprawy nie ujawniła wad uzasadniających wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. Analizując uzasadnienie zaskarżonej decyzji, Sąd doszedł do przekonania, iż organ uwzględnił zasadę przekonywania wyrażoną w art. 11 k.p.a., zgodnie z którą organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji spełnia też wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie uznał, iż zaskarżona decyzja odpowiada prawu i na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze z,.) orzekł jak w sentencji wyroku