V SA/Wa 81/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący - Sędzia WSA Mirosława Pindelska po rozpoznaniu w dniu 21 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 23 marca 2017 r. V SA/Wa 81/17 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J.C. na postanowienie Ministra Rozwoju i Finansów z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie skargi na czynność egzekucyjną postanawia: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 23 marca 2017 r. V SA/Wa 81/17 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. J.C. (dalej: "skarżący" lub "wnioskodawca") wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, iż gospodarstwo domowe prowadzi z żoną, nie posiada nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. W rubryce nr 10 wniosku oświadczył, iż otrzymuje emeryturę w wysokości 818 zł. Wnioskodawca przedstawił swoją sytuację życiową i majątkową, a także wskazał na wydatki na mieszkanie oraz związane ze spłatą kredytu. Zaznaczył, iż ma rozdzielność majątkową z żoną. Ponieważ złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, zarządzeniem z dnia [...] marca 2017 r. referendarz sądowy wezwał go do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów. Pismo sporządzone w wykonaniu zarządzenia zostało doręczone skarżącemu w dniu [...] marca 2017 r., lecz w zakreślonym terminie nie złożył on dodatkowych oświadczeń i dokumentów. Postanowieniem z dnia 23 marca 2017 r. starszy referendarz sądowy odmówił przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W ocenie referendarza niewykonanie przez wnioskodawcę wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów obrazujących jego sytuację majątkową jest równoznaczne z niewykazaniem, iż w odniesieniu do jego osoby wystąpiła ustawowa przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. W sprzeciwie od powyższego postanowienia skarżący podniósł, iż w formularzu PPF w sposób wyczerpujący określił swój stan majątkowy dokumentując to odcinkiem pobieranej emerytury. Podkreślił, iż wezwanie do dodatkowych danych było niedorzeczne, gdyż zgromadzenie i przesłanie dokumentów kosztowałoby go znacznie więcej, niż wysokość wpisu sądowego, który musi uiścić. Dodatkowo wyraźnie zaznaczył, iż prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, więc za niezrozumiałe uznał domaganie się od niego przedstawienia danych dotyczących sytuacji majątkowej jego żony. Do sprzeciwu załączył kserokopię wypisu aktu notarialnego z dnia [...] listopada 1999 r. o wyłączeniu ustawowej wspólności majątkowej małżeńskiej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do art. 259 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) dalej: "p.p.s.a.", od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym – art. 260 § 1 oraz § 3 p.p.s.a. Ustanawiając przesłankę udzielenia takiego wsparcia ustawodawca wskazał w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., że jest nią brak dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ponadto prawodawca przesądził też, iż przedmiotowe dofinansowanie strony ze środków publicznych możliwe jest tylko w rzeczywiście wyjątkowych przypadkach, bowiem nawet spełnienie wskazanej w powołanym przepisie przesłanki nie obliguje do uwzględnienia żądania strony. Powyższe koreluje z wyrażoną w art. 199 p.p.s.a. zasadą, że to strony postępowania sądowego zobowiązane są do ponoszenia jego kosztów, a odstępstwo od powyższego przewidują przepisy szczególne, tj. te odnoszące się do instytucji prawa pomocy. Ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskodawcy, biorąc pod uwagę jego wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny. Skarżący domaga się zwolnienia go od kosztów sądowych, wynoszących na obecnym etapie postępowania 100 zł (wpis od skargi). Ewentualne przyszłe koszty sądowe w jego sprawie to 100 zł opłaty kancelaryjnej za sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku (w przypadku oddalenia skargi) oraz 100 zł wpisu od ewentualnej skargi kasacyjnej. Treść art. 246 § 1 p.p.s.a. nie pozostawia też wątpliwości co do tego, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie wniosku spoczywa na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, zatem rozstrzygnięcie będzie zależało od tego, co zostanie przez wnioskodawcę udowodnione. Należy przy tym pamiętać, że wykazanie sytuacji majątkowej na potrzeby skorzystania z instytucji prawa pomocy powinno zostać szczególnie wiarygodnie udokumentowane. Rozstrzygnięcie w tej kwestii nie może zostać oparte na ustaleniach faktycznych o charakterze fragmentarycznym lub hipotetycznym. Jedynie szczegółowe i wiarygodne zestawienie dochodów i wydatków pozwala na rzetelną ocenę sytuacji wnioskodawcy. W ocenie Sądu rozpatrując wniosek skarżącego referendarz prawidłowo uznał, że nie wykazał on spełnienia ustawowych przesłanek uprawniających do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zasadne było przede wszystkim wezwanie wnioskodawcy do udzielenia dodatkowych wyjaśnień i przedstawienia dokumentów, bowiem informacje zawarte w formularzu PPF są lakoniczne, niepełne i ze sobą sprzeczne. Skarżący istotnie podał wysokość pobieranej emerytury i przedstawił dowód wypłaty świadczenia w gotówce za styczeń 2017. Nie podał jednak jakie ponosi koszty utrzymania i w jakiej wysokości, mimo iż w wezwaniu wyraźnie napisano, że "należy wskazać poszczególne wydatki i ich miesięczną wysokość". Oświadczając, iż płaci połowę czynszu nie podał ani jego pełnej wysokości ani wysokości kwoty którą "dopłaca". Zabrakło też danych o wysokości opłat za media, leki, wyżywienie czy innych niezbędnych wydatków dnia codziennego, a o ponoszeniu takich kosztów skarżący oświadczył wyraźnie w piśmie z dnia [...] stycznia 2017 r. Co więcej w rubryce nr 11 formularza PPF skarżący oświadczył, iż spłaca kredyt w ratach po 205 zł miesięcznie, jednak nie przedstawił żadnego dokumentu potwierdzającego fakt zawarciu umowy kredytu, wysokości kredytu i rat, a także ponoszenia wydatków z tytułu jego spłaty. Niewyjaśniona pozostała również kwestia stanu rodzinnego wnioskodawcy. Z jednej strony skarżący oświadczył, że mieszka z żoną, a z drugiej podał, iż gospodaruje samodzielnie. Podnoszony przez niego fakt zawarcia umowy o wyłączeniu ustawowej wspólności majątkowej małżeńskiej nie może przynieść efektu w postaci braku konieczności przedstawienia sytuacji majątkowej jego żony. Ugruntowane jest już bowiem stanowisko orzecznictwa, iż przy badaniu przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należy wziąć pod uwagę wynikający art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek małżonków do wzajemnej pomocy. Z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej (vide: postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04). Z istoty obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z nich, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Tym samym odmowa skarżącego udzielenia odpowiedzi na pytania dotyczące stanu majątkowego jego małżonki z równoczesnym powołaniem się na rozdzielność majątkową także wpływa negatywnie na ocenę czy spełnione zostały ustawowe przesłanki do przyznania prawa pomocy. Wnioskodawca nie odpowiedział też na pytanie referendarza o innych członków rodziny, tj. dzieci, rodzeństwo czy innych krewnych, na których spoczywa obowiązek alimentacyjny wobec niego. Odnosząc się do twierdzeń skarżącego o wysokim koszcie odpowiedzi na wezwanie referendarza należy zauważyć, czynności z art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Formułując wezwanie referendarz czy sąd biorą więc pod uwagę przydatność dokumentów do oceny spełnienia przesłanki przyznania prawa pomocy, bowiem tego wymaga art. 255 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., a nie koszt ich pozyskania i dostarczenia. W przypadku skarżącego na większość pytań mógł odpowiedzieć zwykłym pismem procesowym, którego sporządzenie i przesłanie do sądu kosztuje zdecydowanie mniej niż 100 zł. Podobnie w przypadku dokumentów, bowiem referendarz wzywał o wyciągi z kont bankowych, zaświadczenia o wysokości emerytury, odpisy zeznań podatkowych oraz inne dokumenty mogące potwierdzić, iż skarżący nie jest w stanie ponieść wydatku w wysokości 100 zł tytułem wpisu sądowego od skargi. Zdaniem Sądu skoro wnioskodawca twierdzi, że przedstawienie dokumentów finansowych kosztowałoby go "wielokrotnie więcej niż wartość pomocy którą mógłby mi zaoferować WSA Warszawa" to oznacza, że jest w posiadaniu wielu dokumentów finansowych mogących rzetelnie zobrazować jego sytuację finansową. Odmowa ich przedstawienia wpływa więc negatywnie na ocenię jego wniosku. W ocenie Sądu referendarz prawidłowo powołał się ugruntowane orzecznictwo sądowoadministracyjne, zgodnie z którym niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 27 lipca 2011 r. o sygn. akt II OZ 650/11). Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 5 listopada 2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10). Skarżący tymczasem całkowicie zignorował wezwanie referendarza nie próbując nawet choćby w części go wykonać. Reasumując należy podkreślić, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie pełnego udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Należy więc zgodzić się z konkluzją zaskarżonego postanowienia referendarza, że skarżący nie wykazał, iż spełnia przesłankę z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., co implikowałoby konieczność udzielenia mu wnioskowanego prawa pomocy. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 260 § 1 oraz § 3 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji.