V SA/Wa 810/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA - Joanna Zabłocka, Sędzia NSA - Piotr Piszczek, Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński (spr.), Protokolant specjalista - Izabela Wrembel, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 listopada 2012 r. sprawy ze skargi Y. M. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców. z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie o nadanie statusu uchodźcy; 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, na rzecz r.pr. K. B., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy), w tym tytułem wynagrodzenia kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) i tytułem 23 % podatku od towarów i usług kwotę 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy). Po rozpatrzeniu odwołania obywatela [...] J. M. od decyzji szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców nr [...] z dnia [...] stycznia 2012 r. o umorzeniu postępowania w sprawie o nadanie statusu uchodźcy w RP wobec stwierdzenia, że wniosek jest niedopuszczalny Rada do Spraw Uchodźców decyzją z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] utrzymała w mocy w/w decyzję. W uzasadnieniu własnego rozstrzygnięcia organ odwoławczy przywołał następujące okoliczności faktyczne i prawne: Y. M., obywatel [...], deklarujący narodowość [...], w dniu [...] września 2010 r. złożył kolejny wniosek o nadanie mu statusu uchodźcy. We wniosku poinformował, że z kraju pochodzenia wyjechał z obawy przed zagrożeniem – zadeklarował, że poszukuje ochrony międzynarodowej ze względu na przynależność do grupy społecznej oraz przekonania polityczne. Zadeklarował, że wywiózł z kraju pochodzenia 150 stron dokumentów o istotnych zdarzeniach społecznych i ekologicznych. Oświadczył, że podczas rozmowy z dziećmi powziął informacje, że jego dobra materialne zostały zniszczone lub przejęte. Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców decyzją z dnia [...] stycznia 2012 r. ([...]) umorzył postępowanie w sprawie z powodu niedopuszczalności wniosku. Stwierdził, że wskazane przez Stronę okoliczności nie mogą być uznane za podstawę do nadania statusu uchodźcy, tym bardziej, że zostały już szczegółowo zbadane podczas wcześniejszego postępowania o nadanie statusu uchodźcy. Analiza porównawcza oświadczeń w obu złożonych przez Y. M. wnioskach stworzyła podstawy do podważenia wiarygodności słów cudzoziemca. Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców odmówił wiarygodności oświadczeniom Strony podkreślając wystąpienie eskalacji w celu uzyskania korzystnego rozstrzygnięcia. Od powyższej decyzji Strona złożyła odwołanie. Uznając jego bezzasadność organ II instancji wskazał, że zgodnie z art. 32 ust. 3 i 4 Dyrektywy Rady 2005/85/WE z dnia 1 grudnia 2005 r. w sprawie ustanowienia minimalnych norm dotyczących procedur nadawania i cofania statusu uchodźcy w Państwach Członkowskich merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy wszczętej na skutek wniesienia kolejnego wniosku o nadanie statusu uchodźcy jest uzasadnione w sytuacji, gdy po wstępnym rozpatrzeniu tego wniosku zaistniały lub zostały przedstawione przez wnioskodawcę nowe elementy lub informacje, znacznie zwiększające prawdopodobieństwo spełnienia przez wnioskodawcę warunków statusu uchodźcy. Podkreślono, że wniosek jest niedopuszczalny (art. 40 ust. 2 pkt 2), gdy po otrzymaniu decyzji ostatecznej o odmowie nadania statusu uchodźcy wnioskodawca złożył nowy wniosek oparty na tych samych podstawach. Założenie, że w sprawie nie zachodzą żadne nowe okoliczności organ przyjął na podstawie oświadczeń zawartych w kolejnym wniosku o nadanie statusu uchodźcy. Przepis art. 40 ust. 1 i 2 ustawy nie nakłada na organ prowadzący postępowanie obowiązku przeprowadzenia w takiej sytuacji przesłuchania strony. Obowiązkiem organu jest zbadanie podstaw, na których oparty jest kolejny wniosek i wydanie decyzji o umorzeniu postępowania w przypadku stwierdzenia, że po otrzymaniu decyzji ostatecznej o odmowie nadania statusu uchodźcy wnioskodawca złożył nowy wniosek oparty na tych samych podstawach. Rada podziela pogląd organu I instancji, że wskazane przez Wnioskodawcę informacje nie mogą stanowić przesłanki do zmiany rozstrzygnięcia. Cudzoziemiec miał możliwość wskazania na wszelkie istotne w postępowaniu okoliczności. Przekazane przez niego informacje zawarte w uzasadnieniu odwołania uznano wyłącznie jako polemikę z ustaleniami dokonanymi przez organa administracji, albowiem okoliczności i zdarzenia wskazane przez Y. M. były faktycznie rozpatrywane podczas wcześniejszego postępowania o nadanie Stronie statusu uchodźcy. Zarówno Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców, jak również Rada do Spraw Uchodźców na potrzeby postępowania o nadanie statusu uchodźcy ocenili sytuację Wnioskodawcy. Tym samym wniosek cudzoziemca nie może zostać pozytywnie rozpatrzony. Podkreślono, że we wcześniejszym postępowaniu wskazane okoliczności, zostały uwzględnione. Organ wydający przedmiotową decyzję ocenił ich znaczenie dla faktycznej sytuacji Cudzoziemca w jego kraju pochodzenia. W tej sytuacji okoliczności te nie stanowią przesłanki do zmiany decyzji Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców, bowiem znaczące różnice w przedstawionych faktach wskazują na niską wiarygodność oświadczeń Strony. Decyzję organu odwoławczego zaskarżył cudzoziemiec wnosząc o jej uchylenie. Zarzucił kwestionowanej decyzji: 1. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 40 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej; 2. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. – Kodeks postępowania administracyjnego W uzasadnieniu skargi jej autor podkreślił m.in., że w postępowaniu odwoławczym Rada, ograniczyła się do zupełnie mechanicznego zestawienia ze sobą treści wniosku, wszczynającego postępowanie zakończone zaskarżoną decyzją, z wnioskiem, inicjującym postępowanie uprzednio w stosunku do jego osoby, które zakończyło się wydaniem decyzji o odmowie nadania statusu uchodźcy i wydaleniu z terytorium RP. Zdaniem skarżącego działania Szefa Urzędu i Rady należy uznać za szczątkowe, jako, że organy te faktycznie pominęły okoliczność wprost wskazaną we wniosku z dnia [...] września 2010 r., która to – wbrew temu, co twierdzi Szef Urzędu i Rada – nigdy nie była przedmiotem oceny tychże organów, tj.: fakt spalenia przez funkcjonariuszy rosyjskich jednego z domów cudzoziemca. W ocenie skarżącego tego rodzaju bierność organów obu instancji należy uznać za naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 § 1, w zw. z art. 107 § 3 kpa, tzn. – fundamentalnej dla polskiej procedury administracyjnej – zasady prawdy materialnej, a także zasady ochrony zaufania strony do organów państwa (art. 8 k.p.a.), Skarżący jest zdania, że powołanie się na przedmiotową okoliczność nie stanowi – jak chce Rada – eskalacji zeznań, a wynika, z wejścia przez skarżącego w posiadaniem kopii dokumentów, których w trakcie trwania poprzedniego postępowania o nadanie mu statusu uchodźcy nie posiadał tzn.: 1. zaświadczenia z dnia [...] października 2004 r., wydanego przez [...] Jednostkę Pożarniczą [...] dla obwodu [...], poświadczającego pożar, do którego doszło w dniu 5 marca 2003 r., w wyniku którego zniszczeniu uległ jego dom [...]. 2. umowy darowizny z dnia [...] maja 1992 r. zawartej pomiędzy nim a P. M., której przedmiotem była nieruchomość położona w miejscowości [...]. Ponadto, z tożsamością stanu faktycznego dwóch spraw administracyjnych mamy do czynienia jedynie wówczas, gdy nie tylko oświadczenia osoby, objętej procedurą nie uległy zmianie, ale gdy nie zmieniła się również sama sytuacja w kraju pochodzenia aplikanta, Skarżący stwierdził również, że Rada prowadząc postępowanie odwoławcze w sprawie naruszyła zasadę prawdy materialnej. Naruszenie to jest w przedmiotowej sprawie szczególnie poważne ze względu na fakt, że ustosunkowanie się przez Radę do aktualnej sytuacji w [...] – zwłaszcza w zakresie poziomu bezpieczeństwa, przestrzegania praw człowieka i zestawienia jej z tą z okresu złożenia poprzedniego wniosku, doprowadziłoby nie tylko do merytorycznego rozpoznania sprawy, ale też znalazłoby swoje odzwierciedlenie w decyzji o przyznaniu mu statusu uchodźcy lub też udzieleniu ochrony uzupełniającej, względnie – wyrażeniu zgody na pobyt tolerowany na terytorium RP. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Sąd zważył co następuje: Z analizy akt niniejszej sprawy wynika, że 13 września 2010 r. skarżący zwrócił się z wnioskiem o nadanie statusu uchodźcy. W tym miejscu wyjaśnić należy, że był to kolejny wniosek skarżącego o nadanie statusu uchodźcy. W postępowaniu wszczętym z pierwotnego wniosku wydana została decyzja odmawiająca nadania statusu uchodźcy, udzielenia ochrony uzupełniającej i orzekająca o wydaleniu wobec stwierdzenia, że brak jest okoliczności uzasadniających udzielenie zgody na pobyt tolerowany. Wobec powyższego kluczowym zagadnieniem w sprawie jest ustalenie, czy w związku z nowym, drugim wnioskiem o udzielenie statusu uchodźcy, organ miał prawo uznać, że w sprawie znajduje zastosowanie art. 40 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy o ochronie, a więc, że wniosek ten oparty jest na tych samych podstawach, a zatem, że jest on niedopuszczalny, co nakłada na organ obowiązek umorzenia postępowania. Zgodnie z art. 40 ust. 1 ustawy o ochronie – jeżeli organ prowadzący postępowanie stwierdzi, że wniosek jest niedopuszczalny, wydaje decyzję o umorzeniu postępowania z powodu niedopuszczalności wniosku. W myśl art. 40 ust. 2 ustawy o ochronie – wniosek jest niedopuszczalny, gdy: 1. wnioskodawca uzyskał status uchodźcy w innym państwie członkowskim; 2. po otrzymaniu decyzji ostatecznej o odmowie nadania statusu uchodźcy wnioskodawca złożył nowy wniosek oparty na tych samych podstawach; 3. małżonek, który uprzednio wyraził zgodę na złożenie wniosku przez wnioskodawcę w jego imieniu, złożył odrębny wniosek, podczas gdy nie zachodzą okoliczności dotyczące tego małżonka uzasadniające taki wniosek. Jednocześnie zauważyć należy, że rozstrzyganie w zakresie statusu uchodźcy odbywa się przede wszystkim na podstawie art. 1 A Konwencji dotyczącej statusu uchodźcy sporządzonej 28 lipca 1951 r. w Genewie, Protokołu dotyczącego statusu uchodźców sporządzonego w Nowym Jorku 31 stycznia 1967 r., ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Pomocniczo przy procedowaniu zastosowanie mają również inne akty prawne, w tym, np. dyrektywy Rady 2004/83/WE z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie minimalnych norm kwalifikacji i statusu obywateli państw trzecich lub bezpaństwowców jako uchodźców lub jako osoby, które z innych względów potrzebują międzynarodowej ochrony oraz zawartości przyznawanej ochrony oraz Dyrektywy 2005/85/WE w sprawie ustanowienia minimalnych norm dotyczących procedur nadawania i cofania statusu uchodźcy w Państwach Członkowskich. Orzekając w zakresie żądania zawartego we wniosku o przyznanie statusu uchodźcy organ rozstrzygający, ma obowiązek ocenić je w kontekście okoliczności zgłoszonych we wniosku (rozumianych jako wszelkie okoliczności dotyczące cudzoziemca), dotyczących go w indywidualny sposób i stanowiących o jego prześladowaniu i zagrożeniach, a które mieszczą się w katalogu zamkniętych przesłanek określonych w art. 1A Konwencji Genewskiej pozwalających na uznanie wnioskodawcy za uchodźcę. Oczywiście przedstawione twierdzenia, muszą być oceniane w kontekście okoliczności zewnętrznych rozumianych jako sytuacja istniejąca w kraju pochodzenia, która to sytuacja stanowi uzasadnienie występowania wskazywanych przez wnioskodawcę zagrożeń. To na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wskazania okoliczności dotyczących w jego ocenie prześladowania, których szczegółowe rozważenie może pozwolić na ocenę, czy możliwe jest udzielenie cudzoziemcowi ochrony międzynarodowej. Należy uznać, że skoro okoliczności podane w pierwszym wniosku o nadanie statusu uchodźcy w zestawieniu z określoną sytuacją panującą w kraju pochodzenia oraz sytuacją osobistą wnioskodawcy, nie doprowadziły do udzielenia którejś z form ochrony, to zgłoszenie takich samych w rozumieniu (tych samych) okoliczności faktycznych w następstwie wniosku, przy takim samym stanie prawnym, nie może automatycznie uruchomić postępowania zmierzającego do merytorycznego jego rozpoznania. Należy pamiętać, że w Dyrektywie Rady z dnia 1 grudnia 2005 r. nr 2005/85/WE, która wskazuje na zasady procedowania (co do minimalnych norm) w sprawach uchodźczych określono procedury rozpatrywania wniosku (art. 23) jak również postępowania w przypadku złożenia kolejnych wniosków (art. 32). W art. tym w ustępie 3 w sposób wyraźny mowa jest o tym, że kolejny wniosek poddawany jest wstępnej ocenie, czy zaistniały lub zostały przedstawione przez wnioskodawcę nowe elementy lub informacje pozwalające na rozpatrzenie możliwości uzyskania przez niego statusu uchodźcy na mocy dyrektywy 2004/83/WE. Co do zasady należy stwierdzić, że w motywie 15 wspomnianej dyrektywy przewiduje się, że w przypadku gdy wnioskodawca składa kolejny wniosek, nie przewidując nowych dowodów lub argumentów, zobowiązanie Państwa Członkowskiego do przeprowadzenia pełnej procedury ponownego rozpatrzenia byłoby niewspółmierne. W takich przypadkach Państwa Członkowskie powinny mieć wybór między procedurami przewidującymi wyjątki od gwarancji, z których zwykle korzysta wnioskodawca. Takim wyjątkiem w prawodawstwie krajowym jest właśnie art. 40 ustawy o ochronie, a więc rozumienie pojęcia definicji "oparty na takich samych podstawach" polega na uznaniu, że są to takie same jak dotychczas (identyczne) okoliczności faktyczne sprawy, takie same twierdzenia, a więc, że nie doszło do zgłoszenia przez wnioskodawcę we wniosku nowych (dodatkowych) informacji lub argumentów. Przechodząc na grunt przedmiotowej sprawy stwierdzić należy, że okoliczności przywołane przez skarżącego na uzasadnienie wniosku z dnia [...] września 2010 r. nie są tożsame z okolicznościami podnoszonymi poprzednio. Skarżący powołał się bowiem na dokumentację dotyczącą pożaru jego domu, który uprzednio zakupił na podstawie stosownej umowy. Organ odwoławczy nie mógł więc przyjąć za organem I instancji że okoliczności te zostały szczegółowo zbadane podczas wcześniejszego postępowania o nadanie statusu uchodźcy. Czyniąc rozważania w omawianej kwestii organ odwoławczy popada poza tym w sprzeczność twierdzi bowiem, że po otrzymaniu decyzji ostatecznej o odmowie nadania statusu uchodźcy wnioskodawca złożył nowy wniosek oparty na tych samych podstawach. Akceptując rozstrzygnięcie podjęte w I instancji (z uzasadnienia którego wynika, że Szef Urzędu ds. Cudzoziemców odmówił wiarygodności oświadczeniom strony ze względu na ich eskalacje w celu uzyskania konkretnego rozstrzygnięcia) Rada ds. Uchodźców nie miała więc podstaw do zastosowania art. 40 ust. 2 pkt 2 ustawy. Cudzoziemiec nie złożył bowiem nowego wniosku opartego na tych samych podstawach lecz na podstawach de facto nowych, które w ocenie organów obu instancji nie uzasadniały jego uwzględnienia. Taki stan rzeczy nie uprawniał jednak do zastosowania w/w przepisu lecz do wszczęcia postępowania a po jego przeprowadzeniu do ewentualnej odmowy nadania statusu uchodźcy, jak i odmowy objęcia cudzoziemca innymi formami ochrony. W jego toku chodziło będzie w szczególności o ustalenie czy pożar domu skarżącego miał związek z jego prześladowaniami na terenie [...]. Przepis art. 40 ust. 2 pkt 2 ustawy wyraźnie przecież wskazuje, że aby nowy wniosek był niedopuszczalny musi być oparty na tych samych podstawach. W niniejszej sprawie nie miało to jednak miejsca co oznacza, iż zarzut naruszenia przepisu art. 40 ust. 2 pkt 2 ustawy, który podnosi skarga jest usprawiedliwiony. Konsekwencją powyższego była konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c p.p.s.a. Owa konieczność uzasadniona była również wyjątkową lakonicznością uzasadnienia zaskarżonej decyzji.