V SA/Wa 821/08

WyrokWSA w Warszawie2008-08-05

Skład orzekający: Małgorzata Rysz, Danuta Dopierała, Piotr Kraczowski

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy pobyt dziecka w obozie wraz z rodzicami, gdzie stosowano przymus posługiwania się językiem niemieckim i zakazano używania języka polskiego, stanowi podstawę do potwierdzenia represji w rozumieniu art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach, jako odebranie dziecka rodzicom w celu przymusowego wynarodowienia?
Ratio decidendi
Sąd oddalił skargę, uznając, że pobyt dziecka w obozie wraz z rodzicami, nawet przy stosowaniu przymusu posługiwania się językiem niemieckim i zakazie używania języka polskiego, nie wypełnia przesłanek odebrania dziecka rodzicom w celu przymusowego wynarodowienia w rozumieniu art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach. Sąd podkreślił, że przepis ten wymaga rzeczywistych intencji i czynności o charakterze eksterminacyjnym lub przymusowego zerwania więzów rodzinnych i narodowych, a nie tylko bolesnych przeżyć wynikających z pobytu w obozie.
Stan faktyczny
Skarżący W.A. domagał się potwierdzenia represji w rozumieniu art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach, wskazując na swój pobyt w obozie w okresie od października 1939 r. do czerwca 1940 r. wraz z rodziną. Twierdził, że dzieci były umieszczone w oddzielnych barakach, a nadzorujące je Niemki zmuszały je do posługiwania się wyłącznie językiem niemieckim, co uważał za początek germanizacji. Prezes Instytutu Pamięci Narodowej odmówił potwierdzenia tych okoliczności, uznając, że nie spełniają one definicji przymusowego wynarodowienia. Skarżący wniósł skargę do WSA, zarzucając naruszenie przepisów postępowania i błędną interpretację prawa materialnego.
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Małgorzata Rysz, Sędzia WSA - Danuta Dopierała (spr.), Asesor WSA - Piotr Kraczowski, Protokolant - Izabela Zdzieszyńska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 sierpnia 2008 r. sprawy ze skargi W.A. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisja Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia ... stycznia 2008 r. nr ... w przedmiocie odmowy potwierdzenia represji; oddala skargę; Przedmiotem skargi z 8 lutego 2008 r., wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przez W. A., jest decyzja Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z ... stycznia 2008 r. nr ..., utrzymująca w mocy decyzję własną z ...listopada 2007 r. nr ... o odmowie potwierdzenia, że Wnioskodawca został odebrany rodzicom w celu poddania przymusowemu wynarodowieniu. Skarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym: Pismem z 3 listopada 2006 r. (data wpływu do organu: 12 grudnia 2006 r.) W. A. wystąpił do Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu; dalej powoływanego jako: "Prezes IPN" z wnioskiem o potwierdzenie uprawnień kombatanckich na podstawie art. 4 ust. 2 ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jedn.: Dz. U. z 2002 r., nr 42, poz. 371 ze zm.); dalej powoływanej jako: "ustawa o kombatantach". Motywując wniosek wskazał, iż w okresie od pierwszych dni października 1939 r. do 27 czerwca 1940 r. wraz z całą rodziną (matką, ojcem i dwojgiem rodzeństwa) przebywał w obozie w ... (...). Wnioskodawca, jego brat Z. i siostra J. zostali osadzeni wraz z innymi dziećmi w oddzielnym baraku bez prawa widzenia rodziców. Przychodzące do baraku dwie Niemki o imionach ... i ... były, jego zdaniem, zatrudnione, aby germanizować i pod przymusem wynarodowić dzieci. Zaznaczył, iż po wypuszczeniu całej jego rodziny z obozu powrócił do dziadków S. w T., a w 1943 r. jego ojciec – W. A. został ponownie aresztowany i wywieziony do niewoli w L., skąd powrócił przed Bożym Narodzeniem 1945 r. po powtórnym spaleniu rodziny przez bandy UPA i ucieczce do H.. Stwierdził nadto, że wykaz miejsc odosobnienia zawarty w rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. nie jest pełny oraz, że w obozie ... oprócz jeńców wojennych przebywali również cywile i dzieci, co wynika z oświadczeń świadków i z dokumentacji tworzonego muzeum obozu w Olsztynku. Zainteresowany zaznaczył, iż przedmiotowy wniosek został skierowany do IPN w związku z pismem Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z 27 listopada 2003 r. oraz wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Lublinie z 9 września 2003 r. sygn. akt II SA/Lu 1558/02 uchylającym decyzję Kierownika Urzędu z ... października 2002 r. w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich Jak wynika z akt sprawy, w wyniku rozpatrzenia wniosku W. A. z 21 marca 2000 r. o przyznanie uprawnień kombatanckich, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z ... września 2002 r. nr ..., wydaną na podstawie art. 3 ust. 1 oraz art. 1 ust. 2 pkt 1 ustawy o kombatantach, odmówił Wnioskodawcy przyznania uprawnień kombatanckich stwierdzając, iż okoliczności rozpatrywanej sprawy nie dają podstaw do uznania pobytu Zainteresowanego w obozie jenieckim jako represji wynikającej z przepisów ustawy o kombatantach. Nadto zaznaczył, iż rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz. U. nr 106, poz. 1154), nie wymienia obozu w ... jako spełniającego kryteria określone w art. 4 ust. 1 ustawy o kombatantach. Na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, ww. decyzja została utrzymana w mocy decyzją Kierownika Urzędu z ... października 2002 r. nr ... Powyższe orzeczenie zostało zaskarżone do Naczelnego Sądu Administracyjnego, który wyrokiem z 9 września 2003 r. sygn. akt II SA/Lu 1558/02 uchylił zaskarżoną decyzję stwierdzając, iż organ orzekający nie rozważał sprawy w aspekcie art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach, podczas gdy Skarżący w kilku pismach złożonych w toku postępowania twierdził, że każdy z rodziców był w osobnym baraku, a sam Skarżący - oddzielony od rodziców - przebywał z dziećmi, w stosunku do których prowadzono germanizację. Skarżący wnosił też o przesłuchanie świadków, którzy pośrednio mają wiadomości o charakterze jego pobytu w obozie w ... Wobec powyższego, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych pismem z 27 listopada 2003 r. poinformował Wnioskodawcę, iż o potwierdzenie okoliczności, o których mowa w art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach tj. odebrania dzieci rodzicom w celu poddania eksterminacji lub przymusowego wynarodowienia, należy wystąpić do Prezesa IPN. Następnie postanowieniem z 28 listopada 2003 r., działając na podstawie art. 97 § pkt 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071), dalej powoływanej jako: "k.p.a.", Kierownik Urzędu zawiesił postępowanie w sprawie wyjaśniając, iż wydanie decyzji w przedmiocie uprawnień kombatanckich jest uzależnione od uprzedniego rozstrzygnięcia Prezesa IPN potwierdzającego okoliczności wskazane w art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach.. W wyniku rozpatrzenia ww. wniosku W. A. z 3 listopada 2006 r., Prezes IPN, decyzją z ... listopada 2007 r. nr ..., na podstawie art. 104 k.p.a. w zw. z art. 8 ust. 2 pkt 2 lit. b ustawy o kombatantach, odmówił potwierdzenia, że Wnioskodawca został odebrany rodzicom w celu poddania przymusowemu wynarodowieniu. W uzasadnieniu organ stwierdził, iż w wyniku kwerendy archiwalnej zakończonej we wrześniu 2007 r. nie odnaleziono żadnych nowych dokumentów dotyczących wojennych losów rodziny A.. Wyjaśnił, że okoliczność odebrania dzieci rodzicom w celu poddania przymusowemu wynarodowieniu na podstawie art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach należy rozumieć jako odebranie w drodze przymusu, z powziętym z góry zamiarem zerwania między nimi na zawsze wszelkich więzów, niszczenie i pozbawienie ich poczucia przynależności do narodu polskiego, zacieranie pochodzenia przez zmianę danych personalnych. W praktyce oznaczało to odłączenie dziecka od rodziny i włączenie go do rodziny niemieckiej z jednoczesną dyrektywą całkowitego zatarcia dawnych więzów i cech narodowych. Zauważył, iż z oświadczeń Wnioskodawcy oraz z zeznań świadków wynika, że w obozie w ... przebywał on wraz z całą rodziną od października 1939 r. do czerwca 1940 r. Członkowie rodziny zostali umieszczeni w oddzielnych barakach, a do baraku zajmowanego przez dzieci przychodziły dwie Niemki, które zmuszały je do używania w trakcie rozmowy wyłącznie języka niemieckiego. Biorąc powyższe pod uwagę Prezes IPN stwierdził, iż sytuacja, w której znalazł się Wnioskodawca nie odpowiada wskazanemu powyżej rozumieniu przepisu art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach. Ustosunkowując się do twierdzeń Strony organ zauważył, iż oddzielanie dzieci od rodziców w obozach było powszechnie stosowaną praktyką głównie dlatego, by dzieci nie przeszkadzały rodzicom w ciężkiej pracy. Z kolei rozmowy z dziećmi tylko w języku niemieckim trudno uznać za "początek germanizacji", gdyż mógł to być jedyny język, jakim posługiwały się osoby sprawujące nadzór nad dziećmi. Organ podkreślił, iż Wnioskodawca przebywał przez cały czas w tym samym obozie co rodzice, a już ... czerwca 1940 r. wraz z całą rodziną został wypuszczony z obozu i powrócił do dziadków S. w T.. Z tych względów, zdaniem organu, represje jakich doznał Wnioskodawca w wyniku tragicznych wydarzeń wojennych, choć bardzo bolesne w swej wymowie, nie wypełniają dyspozycji art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach. Na skutek złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes IPN decyzją z ... stycznia 2008 r., nr ..., działając na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy decyzję własną z ... listopada 2007 r. W uzasadnieniu zwrócił uwagę, iż z treści art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach jednoznacznie wynika, że ustawodawca miał na myśli rzeczywiste intencje i czynności o charakterze eksterminacyjnym, a nie samo stworzenie bolesnych przeżyć powstałych w wyniku odłączenia od rodziców. Zaznaczył, iż sam fakt oddzielenia dziecka od matki, nie wypełnia przesłanek powołanego wyżej przepisu. Ustosunkowując się do zarzutów naruszenia przepisów postępowania administracyjnego organ stwierdził, iż postępowanie w sprawie zostało przeprowadzone rzetelnie i zgodnie z wymogami k.p.a. W celu wyjaśnienia stanu faktycznego organ dopuścił wszystkie dowody (w tym zeznania świadków), rozpatrzył cały materiał dowodowy i dokonał jego oceny. Podkreślił, iż właśnie na podstawie zeznań świadków uznano za prawdziwe twierdzenia Wnioskodawcy dotyczące jego pobytu w obozie w ... zaznaczając, iż w aktach sprawy brak jest innego dowodu potwierdzającego tę okoliczność. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję W. A. wniósł o jej uchylenie zarzucając naruszenie przepisów art. 7, 8, 9 w związku z art. 75, 77 i 80 k.p.a. W motywach skargi podniósł m.in., iż wbrew twierdzeniom organu orzekającego spełnił wszystkie wymogi przewidziane w ustawie o kombatantach, a sposób załatwienia niniejszej sprawy stanowi obejście ustawy skutkujące bezprawnością zaskarżonej decyzji na podstawie art. 58 Kodeksu cywilnego. Zarzucił, iż organ dokonał błędnej interpretacji art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach pomijając fakt, iż represje, jakich doznał Skarżący w obozie oznaczały w istocie początek germanizacji. Podniósł nadto, że wnioski zgłaszane na etapie postępowania administracyjnego, m.in. w piśmie z 5 października 2007 r., dotyczące włączenia do akt sprawy znajdujących się w IPN akt J. K. i S. C. oraz dokumentów z powstającego muzeum obozu .... ., nie zostały przez organ uwzględnione. Prezes IPN nie ustosunkował się również do jedynego zachowanego pisma z obozu w ... . z 17 maja 1940 r., nie uwzględnił też rekomendacji Związku Kombatantów RP – Zarząd Okręgowy w Z., jak i Koła Związku Kombatantów w H.. W odpowiedzi na skargę Prezes IPN wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne. W piśmie procesowym z 21 kwietnia 2008 r. W. A. wniósł o przyznanie uprawnień kombatanckich oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Ponownie podniósł zarzut nieuwzględnienia przez organ wniosków dotyczących analizy akt J. K. i S. C. oraz dokumentów z powstającego muzeum obozu ... Wskazał również, iż w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oraz w odpowiedzi na skargę organ nie ustosunkował się do złożonego do akt sprawy oświadczenia S. C. z 24 października 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c) p.p.s.a., a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Wobec powyższego, dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, wydanej przez Prezesa IPN w dniu .... stycznia 2008 r., w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu na podstawie ww. przepisów oraz w oparciu o akta sprawy na podstawie art. 133 § 1 p.p.s.a., tj. badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności tak z przepisami k.p.a., jak i z normami prawa materialnego zawartymi w ustawie o kombatantach, Sąd nie stwierdził takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji i na tej podstawie skargę oddalił. Jednocześnie Sąd zaznacza, że o uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzyga właściwy organ administracji. Sąd administracyjny nie ma uprawnień do merytorycznego załatwienia sprawy administracyjnej poprzez przyznanie uprawnień kombatanckich, zgodnie z wnioskiem Skarżącego zawartym w piśmie procesowym z 21 kwietnia 2008 r. Sąd kontroluje bowiem wyłącznie legalność zaskarżonego aktu - w przedmiotowej sprawie decyzji Prezesa IPN z ... stycznia 2008 r., nie może natomiast orzekać za organ w sposób merytoryczny, przyznając stronie określone uprawnienia lub zwalniając z nałożonych obowiązków. Sąd zważył, iż zgodnie z dyspozycją art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach, przepisy ustawy stosuje się także do osób, które jako dzieci zostały odebrane rodzicom w celu poddania eksterminacji lub w celu przymusowego wynarodowienia. Natomiast w myśl art. 8 ust. 2 pkt 2 lit. b powołanej ustawy, na wniosek osoby zainteresowanej Prezes Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu potwierdza okoliczność, o której mowa w art. 4 ust. 2 ustawy. Jak zatem wynika z treści art. 8 ust. 2 pkt 2 lit. b ustawy o kombatantach, kompetencja Prezesa IPN została ograniczona do potwierdzenia faktu odebrania dzieci rodzicom w celu poddania eksterminacji lub w celu przymusowego wynarodowienia. Unormowanie to stanowi podstawę do rozgraniczenia właściwości Prezesa IPN od właściwości Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, który zgodnie z art. 22 ust. 1 ustawy o kombatantach, właściwy jest do orzekania w formie decyzji o spełnieniu warunków przyznania uprawnień kombatanckich. Ma to określone konsekwencje prawne dla wykładni art. 8 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach przez zawężenie właściwości Prezesa IPN do potwierdzenia na podstawie posiadanej dokumentacji faktów, o których stanowi art. 4 ust. 2 tej ustawy, a nie prowadzenia postępowania w sprawie ustalenia okoliczności będących podstawą do przyznania uprawnień kombatanckich (por. wyrok NSA z 20 czerwca 2006 r., sygn. akt II OSK 886/05, LEX nr 266485). W świetle powyższego zasadne jest stanowisko organu orzekającego, który - wobec treści wniosku Skarżącego z 3 listopada 2006 r. oraz żądania rozpatrzenia sprawy również "w oparciu o inne artykuły ustawy kombatanckiej, oprócz art. 4 ust. 2" zawartego w piśmie Skarżącego z 5 października 2007 r. - wyjaśnił, iż właściwość Prezesa IPN w rozpatrywanej sprawie jest ograniczona wyłącznie do potwierdzenia okoliczności, o których mowa w art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach, natomiast rozpatrywanie wniosku dotyczącego przyznania uprawnień kombatanckich na podstawie innych przepisów ustawy o kombatantach leży w kompetencji Kierownika Urzędu. W tym kontekście nieuzasadnione są zarzuty skargi dotyczące naruszenia przez Prezesa IPN przepisów postępowania administracyjnego poprzez zaniechanie rozpatrzenia całego materiału dowodowego zebranego w toku postępowania o przyznanie uprawnień kombatanckich wszczętego na wniosek z 21 marca 2000 r. oraz ustosunkowania się do okoliczności dotyczących wojennych losów rodziny Skarżącego, pozostających bez znaczenia dla oceny sprawy niniejszej z perspektywy przesłanek, o których mowa w art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach. Dotyczy to w szczególności faktu osadzenia i pobytu w obozie w ... całej rodziny Skarżącego, którego - co należy podkreślić - nie kwestionuje Prezes IPN, ponownego aresztowania ojca Skarżącego i jego pobytu w niewoli w L., czy też wartości dowodowej zaświadczenia komendanta obozu ... z ... maja 1940 r., rekomendacji Związku Kombatantów RP i Byłych Więźniów Politycznych – Zarząd Okręgowy w Z. oraz Koła Związku Kombatantów w H., które były już przedmiotem oceny Kierownika Urzędu w postępowaniu o przyznanie uprawnień kombatanckich, poddanej następnie weryfikacji przez Naczelny Sąd Administracyjny. Jak wskazano powyżej, przepis art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach stanowi tytuł prawny do ubiegania się o uprawnienia kombatanckie przez osobę, która jako dziecko została odebrana rodzicom w celu poddania eksterminacji lub w celu przymusowego wynarodowienia. Zgodnie z poglądem wyrażonym przez Sąd Najwyższy w wyroku z 4 lutego 1994 r., sygn. akt III ARN 86/93 (OSNC 1994/11/221), odebrane rodzinie dziecko miało być na stałe wyobcowane ze swego naturalnego środowiska rodzinnego, w celu stopniowego wynaradawiania, czyli całkowitego wyobcowania go nie tylko ze środowiska rodzinnego, ale także wyeliminowania - w granicach istniejących możliwości - jakichkolwiek wpływów kultury, obyczajów i tradycji polskich, poddanie zinstytucjonalizowanym wpływom rozległej struktury społeczeństwa i państwa niemieckiego. W uzasadnieniu cytowanego powyżej wyroku wskazano ponadto, że odebranie dziecka rodzicom polegało z reguły na jego uwięzieniu lub fizycznym unicestwieniu, zniszczeniu lub konfiskacie domu rodzinnego i arbitralnym zdecydowaniu o jego dalszych losach. Nieomal regułą było, że po uwięzieniu rodziców i zniszczeniu gniazda rodzinnego dziecko polskie bądź podlegało fizycznej eksterminacji, bądź przekazywane było instytucjom, organom lub rodzinom niemieckim. Jak wskazał również Naczelny Sąd Administracyjny w omówionym przez organ orzekający wyroku z 19 marca 1997 r., sygn. akt V SA 1705/95 (ONSA 1998/1/19), dzieci były odbierane rodzicom w drodze przymusu, a zatem wbrew ich woli, z powziętym z góry zamiarem zerwania między nimi na zawsze wszelkich więzów emocjonalnych wynikających z więzów krwi i poddanie ich programom wychowania w duchu narodowości niemieckiej, germanizację i zniszczenie w nich poczucia przynależności do narodu polskiego, a także zespolenie ich z autentyczną rodziną niemiecką przez adopcję. Rozważając w powyższym kontekście stan faktyczny kontrolowanej sprawy, Sąd w składzie orzekającym stwierdza, iż Prezes IPN zasadnie odmówił potwierdzenia, że Wnioskodawca został odebrany rodzicom w celu poddania przymusowemu wynarodowieniu. Wydarzenia, jakich doświadczył Skarżący we wczesnym dzieciństwie w związku z pobytem w obozie w ..., jakkolwiek dramatyczne i bolesne w swej wymowie, nie mieszczą się bowiem w ramach represji, o której stanowi art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach. Po pierwsze wskazać należy, iż sam fakt kilkumiesięcznego pobytu Skarżącego we wskazanym obozie nie wyczerpuje przesłanek, wymienionych w powołanym przepisie. Jak wynika z twierdzeń Skarżącego, w obozie tym został uwięziony wraz z całą rodziną (matką, ojcem i dwojgiem rodzeństwa) w pierwszych dniach października 1939 r., przy czym okoliczność osadzenia kobiet, mężczyzn i dzieci w osobnych barakach bez prawa wzajemnego widzenia - w istocie powszechnie praktykowana przez okupanta jako jeden z elementów represji - nie może być interpretowana jako odebranie dziecka rodzicom, w rozumieniu art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach. Nie bez znaczenia jest przy tym okoliczność, iż - jak wynika z oświadczeń Skarżącego - przebywając w jednym baraku z siostrą i bratem, nie został przymusowo rozdzielony z rodzeństwem. Z kolei sprawowanie nadzoru nad uwięzionymi dziećmi przez osoby posługujące się językiem niemieckim oraz zakaz porozumiewania się przez więźniów w języku polskim, nie pozwala uznać, że Skarżący był podany procesowi wynarodowienia poprzez germanizację, rozumianego jako metodyczny, zinstytucjonalizowany tryb asymilacji z narodem niemieckim m.in. poprzez całkowite wyobcowanie ze środowiska rodzinnego i zniszczenie poczucia przynależności do narodu polskiego. W ocenie Sądu wskazane przez Skarżącego represje, jakim poddawano dzieci przebywające w obozie – zmuszanie do posługiwania się językiem niemieckim, bicie, poniżanie, wydzielanie głodowych racji pożywienia, stwarzanie warunków bytowych urągających prawom normalnego życia – stanowiły fragment realizacji szerokiej polityki represji, prowadzonej przez okupanta hitlerowskiego w stosunku do wszystkich osób osadzonych w podobnych miejscach odosobnienia w czasie II wojny światowej. Z tych powodów, w ocenie Sądu, twierdzenia Skarżącego, iż represje jakim został poddany jako dziecko w obozie w ... stanowiły "początek germanizacji" nie znajduje uzasadnienia faktycznego ani prawnego. Niezależnie od powyższego podkreślić należy, iż - jak wynika z oświadczeń Skarżącego - w dniu 27 czerwca 1940 r. został on wraz z całą rodziną wypuszczony z obozu by następnie powrócić do rodziny zamieszkującej w T.. Tym samym nie można przyjąć, że w przypadku Skarżącego nastąpiło zerwanie więzów rodzinnych i wynarodowienie w wyniku arbitralnego zadecydowania o jego losach przez niemieckiego okupanta. Powyższe wskazuje jednoznacznie, że w ustalonym stanie faktycznym obie przesłanki wymienione w art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach nie zostały spełnione, a interpretacja ww. przepisu dokonana przez Prezesa IPN – wbrew zarzutom skargi – nie narusza prawa. W tym stanie rzeczy nieuzasadniony jest zarzut skargi dotyczący załatwienia kontrolowanej sprawy w sposób polegający na obejściu ustawy o kombatantach skutkujący - jak zaznaczył Skarżący - nieważnością zaskarżonej decyzji na podstawie art. 58 Kodeksu cywilnego Nie można natomiast odmówić trafności podniesionemu w skardze zarzutu naruszenia przez organ orzekający przepisów postępowania administracyjnego, w szczególności art. 7, 8, 77 oraz 107 § 1 k.p.a. poprzez brak ustosunkowania się do wszystkich twierdzeń i wniosków Skarżącego zgłoszonych w toku postępowania administracyjnego, w tym podniesionych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Dotyczy to w szczególności wniosku o dołączenie do akt rozpatrywanej sprawy, znajdujących się zdaniem Skarżącego w IPN, akt S. C. oraz J. K. (obecnie już nieżyjącego), którzy - jak wynika z oświadczenia Skarżącego - również przebywali w obozie w ... Podkreślić jednak należy, że zaniechanie ustosunkowania się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji do przedmiotowego wniosku, jakkolwiek stanowi naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, nie mogło mieć - zdaniem Sądu - istotnego wpływu na wynik niniejszej sprawy, a tylko takie, zgodnie z treścią art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., stanowi podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji. Zaznaczyć bowiem należy, iż dokonując oceny materiału dowodowego w sprawie niniejszej, zebranego również - jak zaznaczono w uzasadnieniu decyzji I instancji - w oparciu o kwerendę archiwalną, Prezes IPN nie odmówił wiarygodności twierdzeniom Skarżącego oraz oświadczeniom zgłoszonych przez niego świadków odnośnie samego faktu pobytu rodziny A. w obozie w .... w okresie październik 1939 r. – czerwiec 1940 r. Nie zakwestionował również w żaden sposób zeznań ww. osób odnośnie represji, jakim władze niemieckie poddawały ludność cywilną osadzoną w tym obozie. Wydając w kontrolowanej sprawie negatywną decyzję, Prezes IPN kierował się oceną okoliczności dotyczących pobytu Skarżącego w obozie z punktu widzenia przesłanek określonych w art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach. W następstwie prawidłowo dokonanej wykładni prawa materialnego, podjął - zdaniem Sądu - trafne rozstrzygnięcie. Dodatkowo Sąd zauważa, że powoływane w toku postępowania administracyjnego oraz w piśmie procesowym z 21 kwietnia 2008 r. oświadczenie S. C. z 24 października 2006 r., złożone - jak wynika z jego treści - na prośbę Skarżącego, stanowi wyłącznie potwierdzenie tego, że S. C. został wraz z rodziną osadzony w obozie jenieckim ..., gdzie przebywał od kwietnia do września 1940 r. Mając na względzie powyższe Sąd stwierdza, że zaskarżona decyzja jest prawidłowa, gdyż zarówno argumentacja skargi, jak i analiza akt sprawy nie ujawniła wad tego rodzaju, które mogłyby mieć wpływ na podjęte rozstrzygnięcie. Zaznaczenia wymaga, iż błędy w nazwiskach niemieckich strażników obozowych znajdujące się w uzasadnieniu decyzji I instancji oraz powtórzone w odpowiedzi na skargę, należy zakwalifikować jako oczywiste omyłki pisarskie wynikające z zastosowanych technik komputerowych, które - jakkolwiek nie zasługujące na aprobatę - nie mogą mieć wpływu na podjęte rozstrzygnięcie. Końcowo, odnosząc się do wniosku Skarżącego o zwrot kosztów postępowania zawartego w ww. piśmie procesowym Sąd zauważa, iż zwrot kosztów postępowania między stronami regulują przepisy art. 199 – 207 p.p.s.a. Postępowanie przed sądami administracyjnymi opiera się na zasadzie, zgodnie z którą zwrot kosztów postępowania może nastąpić na rzecz skarżącego w sytuacji, gdy skarga została uwzględniona (z wyjątkiem sytuacji określonej w art. 201 p.p.s.a.). Zważywszy jednak, iż w sprawie niniejszej skargę oddalono, brak jest podstaw do zasądzenia kosztów postępowania na rzecz Skarżącego. Mając na względzie powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a, orzekł jak w sentencji wyroku.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 28.07.2026. · Źródło