V SA/Wa 826/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Tomasz Zawiślak (spr.), Sędzia WSA - Beata Blankiewicz-Wóltańska, Sędzia WSA - Izabella Janson, Protokolant - st. ref. Justyna Gadzialska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 października 2018 r. sprawy ze skargi J. D. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2018 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia pozostałej do spłaty należności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania oddala skargę. Przedmiotem skargi J. D. (dalej jako: "skarżąca" lub "strona") jest decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi (dalej jako: "Minister", "organ odwoławczy" lub "organ II instancji") z [...] marca 2018 r., nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej jako: "Prezes ARiMR" lub "organ I instancji") z [...] grudnia 2017 r., nr [...] o odmowie umorzenia pozostałej do spłaty należności. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym. Decyzją z [...] marca 2009 r., nr [...] Prezes ARiMR ustalił skarżącej kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania w wysokości 38.052,72 zł wraz z odsetkami. W związku z brakiem wpłaty wskazanej kwoty w dniu 24 stycznia 2014 r. Prezes ARiMR wystawił tytuł wykonawczy nr [...], który został przekazany Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w B. Wnioskiem z [...] czerwca 2014 r. strona zwróciła się o umorzenie ww. należności i Prezes ARiMR decyzję z [...] sierpnia 2014 r., nr [...] odmówił umorzenia należności. Minister rozpoznając odwołanie skarżącej decyzją z [...] stycznia 2015 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Pismem z [...] maja 2015 r. organ egzekucyjny poinformował wierzyciela, że w dniu [...] marca 2014 r. dokonano skutecznego zajęcia świadczenia rentowego zobowiązanej. Pismem z [...] września 2017 r. organ egzekucyjny poinformował, że z protokołów o stanie majątkowym sporządzonych w dniach 18 sierpnia 2015 r. oraz 19 maja 2017 r. wynika, że zobowiązana utrzymuje się z emerytury; majątek nieruchomy stanowi: dom, w którym zajmuje ona 1 pomieszczenie oraz pole ok. 4 ha stanowiące współwłasność po ¼ z dziećmi; majątku ruchomego podlegającego zajęciu nie posiada. Dodatkowo poinformowano, że zostanie skierowany do sądu wniosek o wyjawienie majątku. Pismem z 14 sierpnia 2017 r. skarżąca ponownie zwróciła się o umorzenie nienależnie pobranych płatności, ustalonych do zwrotu decyzją z [...] marca 2009 r. Skarżąca przedstawiła powody dla których doszło do wydania decyzji ustalającej jej nienależnie pobrane płatności. Pismem z [...] października 2017 r. organ I instancji wezwał skarżącą do przedstawienia informacji o posiadanym majątku i źródłach dochodów. Strona do powyższego się nie ustosunkowała. Prezes ARiMR decyzją z [...] grudnia 2017 r. odmówił umorzenia pozostałej do spłaty należności w wysokości 31.925 zł wraz z odsetkami wynikającymi z decyzji z [...] marca 2009 r. Pismem datowanym na 20 grudnia 2017 r. uzupełnionym wnioskiem złożonym ustnie do protokołu z 29 stycznia 2018 r. strona wniosła odwołanie od ww. decyzji Prezesa ARiMR. Pismem z [...] lutego 2018 r. Minister zwrócił się do strony o nadesłanie informacji o sytuacji dochodowej i majątkowej oraz poinformował o możliwości zapoznania się z aktami sprawy. W odpowiedzi na powyższe pismo strona przedstawiła jedynie powody powstania zadłużenia. Organ II instancji decyzją z [...] marca 2018 r. w mocy zaskarżony akt administracyjny. Organ odwoławczy zauważył, że problematykę umarzania należności przypadających agencji płatniczej w ramach Wspólnej Polityki Rolnej regulują przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 4 września 2017 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłat należności przypadających agencji płatniczej w ramach Wspólnej Polityki Rolnej (Dz.U. z 2017r., poz. 1687, dalej: rozporządzenie), które weszło w życie 5 września 2017r. Organ przytoczył konkretne podstawy prawne i zauważył, że kwota ustalona na mocy decyzji z [...] marca 2009 r. wynosi łącznie 38.052,72 zł, w tym 15.666,53 zł za rok 2005 oraz 22.375 zł za rok 2006 i tym samym kwoty te bezsprzecznie przekraczają wartość kwoty 100 euro (470,30 zł) przeliczonej na złote wg kursu ustalonego zgodnie z przepisami. Z tego względu organ odwoławczy stwierdził, że w omawianej sprawie nie wystąpiła przesłanka umożliwiająca umorzenie kwot nienależnie pobranych płatności z uwagi na kwoty należności nieprzekraczające równowartości 100 euro. Zdaniem organu II instancji w sprawie nie zaszła również żadna z przesłanek, o której mowa w § 3 ust. 1 rozporządzenia. Podkreślił, iż stan faktyczny ustalony w przedmiotowej sprawie dopuszcza ocenę zasadności żądania strony jedynie w świetle przesłanek określonych w § 3 ust. 1 pkt 4 - 6 ww. rozporządzenia. Organ odwoławczy dokonał analizy tych przesłanek i stwierdził, że nie wystąpiły w sprawie. Wyjaśnił, że skarżąca posiada źródło dochodów, a także udział w nieruchomości gruntowej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na ww. decyzję Ministra skarżąca wniosła o jej uchylenie. Skarżąca powołał się na zapis § 9 ust. 3 pkt 1 lit. f rozporządzenia Rady Ministrów z 14 kwietnia 2004. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U. nr 73, poz. 657 ze zm.), który wg skarżącej wskazuje, że przyznana płatność ONW nie podlega zwrotowi jeżeli rozwiązanie umowy dzierżawy nastąpiło z powodu zaistnienia okoliczności, za które dzierżawca nie ponosi odpowiedzialności. W jej ocenie taka sytuacja miała miejsce w sprawie. W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, że zadaniem wojewódzkiego sądu administracyjnego jest zbadanie legalności zaskarżonego aktu pod względem jego zgodności z prawem, to znaczy ustalenie, czy organy orzekające w sprawie prawidłowo zinterpretowały i zastosowały przepisy prawa w odniesieniu do właściwie ustalonego stanu faktycznego. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Rozpoznając skargę w świetle powyższych kryteriów uznać należało, że nie zasługuje ona na uwzględnienie, a zaskarżona decyzja znajduje oparcie w przepisach prawa powołanych przez organy administracyjne. Przedmiotem niniejszej sprawy jest kwestia możliwości umorzenia pozostałej części należności określonej decyzją Prezesa ARiMR z [...] marca 2009 r. w wysokości 31.925 złotych. Jednakże przed przystąpieniem do merytorycznej oceny decyzji sąd wyjaśnia, że kwestia istnienia oraz wysokości zadłużenia nie może być przedmiotem kontroli dokonywanej przez sąd administracyjny. Sąd administracyjny kompetentny jest jedynie do oceny pod względem legalności zaskarżonej decyzji, tj. decyzji wydanej w przedmiocie odmowy umorzenia należności. Nie ma natomiast podstaw prawnych do oceny prawidłowości wydanej przez Prezesa ARiMR decyzji z [...] marca 2009r. Innymi słowy w postępowaniu w przedmiocie umorzenia należności nie dokonuje się kontroli decyzji mocą której strona jest zobowiązana do zapłaty należności. W sprawie istnieje ostateczna decyzja Prezesa ARiMR z [...] marca 2009 r. (patrz oświadczenie akta administracyjne). Od tej decyzji stronie przysługiwały środki zaskarżenia. Skoro skarżąca nie doprowadziła do wyeliminowania tej decyzji z obrotu prawnego, to sąd w tym postępowaniu nie ma uprawnień do zbadania jej prawidłowości. Zatem w postępowaniu w przedmiocie wniosku o umorzenie należności nie bada się istnienia oraz wysokości zadłużenia, gdyż umorzyć można jedynie należności, które istnieją. Sąd zauważa również, że złożenie przez skarżącą wniosku o umorzenie należności winno nastąpić dopiero wówczas, gdy zgadza się ona z kwotą zadłużenia, a jedynie z różnych względów (najczęściej finansowych) wnosi o zastosowanie ulgi. Tym samym podnoszona przez stronę kwestia związana z wypełnieniem przez stronę przesłanek wynikających z § 9 ust. 3 pkt 1 lit. f rozporządzenia ONW nie miała znaczenia w tym postepowaniu, gdyż ani organ administracji, ani sąd nie był uprawniony badać wstąpienie tej przesłanki w postępowaniu w przedmiocie umorzenia należności. Przechodząc do meritum sprawy należy wyjaśnić, że podstawę umarzania w całości lub w części albo odraczania lub rozkładania na raty spłaty stanowi art. 209 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. z 2016 r., poz. 1870 ze zm., dalej: "u.f.p."), zgodnie z którym należności i wierzytelności przypadające agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej mogą być, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, umarzane w całości lub w części, a ich spłata odraczana lub rozkładana na raty. Ogólną przesłanką stosowania powyższych ulg jest więc szczególnie uzasadniony przypadek, jednak szczegółowe zasady i tryb umarzania w całości lub w części, odraczania lub rozkładania na raty spłaty należności i wierzytelności, przesłanki zastosowania tych instytucji, a także organy do tego uprawnione, przekazane zostały do uregulowania w drodze rozporządzenia Radzie Ministrów. Na podstawie dyspozycji zawartej w art. 209 ust. 2 u.f.p. zostało wydane rozporządzenie Rady Ministrów z 4 września 2017 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłat należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej (Dz.U. z 2017 r., poz. 1687 ze zm.). Rozporządzenie to stanowi w § 3 ust. 1, że Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, zwany dalej "Prezesem agencji płatniczej", może z urzędu umarzać w całości lub w części należności, w przypadku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli wystąpi co najmniej jedna z następujących przesłanek: 1) należności nie odzyskano w wyniku zakończonego postępowania likwidacyjnego lub upadłościowego, albo postępowanie upadłościowe zostało umorzone w związku z brakiem majątku upadłego; 2) dłużnik będący osobą fizyczną zmarł, nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawiając ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawiając przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty 5000 zł; 3) dłużnik będący osobą prawną został wykreślony z Krajowego Rejestru Sądowego przy jednoczesnym braku majątku, z którego można by egzekwować należność, a odpowiedzialność z tytułu należności nie przechodzi z mocy prawa na osoby trzecie; 4) kwota należności nie przekracza wartości kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności; 6) postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne. Ponadto zgodnie z § 4 ust. 1 rozporządzenia prezes agencji płatniczej umarza z urzędu należności, o których mowa w § 1 pkt 1, o ile należność w odniesieniu do płatności indywidualnej w ramach programu pomocy lub środka wsparcia nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro przeliczonej na złote według kursu ustalonego zgodnie z rozporządzeniem delegowanym Komisji (UE) nr 907/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającym rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do agencji płatniczych i innych organów, zarządzania finansami, rozliczania rachunków, zabezpieczeń oraz stosowania euro (Dz. Urz. UE L 255 z 28.08.2014, str. 18, ze zm., dalej: rozporządzenie delegowane 907/2014). Z przepisu art. 40 w zw. z art. 36 lit. g rozporządzenia delegowanego 907/2014 wynika, że kurs wymiany, który ma być zastosowany, to ostatni kurs wyznaczony przez Europejski Bank Centralny (EBC) przed pierwszym dniem miesiąca, w którym została wydana decyzja ustalająca kwotę nienależnie pobranych płatności. Natomiast w przypadkach uzasadnionych względami społecznymi lub gospodarczymi prezes agencji płatniczej, na wniosek dłużnika, może odroczyć termin spłaty całości lub części należności lub rozłożyć płatność całości lub części należności na raty, biorąc pod uwagę możliwości płatnicze dłużnika (§ 7 rozporządzenia). W niniejszej sprawie nie zaistniała żadna (z wymienionych enumeratywnie w § 3 i 4 rozporządzenia) przesłanek zastosowania ulgi w postaci umorzenia należności. W sposób oczywisty do strony skarżącej nie znajdują zastosowania przesłanki umorzenia określone w § 3 ust. 1 pkt 1 - 3 rozporządzenia. Nie znajdują zastosowania również przesłanki umorzenia należności określone w ust. 1 pkt 4-6 powyższego przepisu rozporządzenia dotyczące racjonalizacji kosztów na ich egzekucję. Skarżąca jak wynika z akt sprawy uzyskuje świadczenie emerytalne, które jest obecnie zajęte przez organ egzekucyjny, który skutecznie prowadzi wobec strony egzekucję. Ponadto strona posiada dom oraz udział w ¼ w nieruchomości gruntowej o powierzchni ok. 4 ha. Odnosząc zatem przedstawione fakty dotyczące posiadanego przez stronę majątku oraz uzyskiwanego dochodu pod kątem uznania, czy zaistniały w sprawie przesłanki z treści § 3 ust.1 pkt 4-6 rozporządzenia wyjaśnienia wymaga, że wysokość kosztów upomnienia, o których mowa w art. 15 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym administracji (Dz.U. z 2017 r., poz. 1201, dalej: "u.p.a."), określa rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 11 września 2015 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia skierowanego przez wierzyciela do zobowiązanego przed wszczęciem egzekucji administracyjnej (Dz.U. z 2015 r., poz. 1526) i wynosi 11,60 zł. Kwota należności przekracza więc koszty upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, co wyklucza możliwość umorzenia należności w oparciu o § 3 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia. Zgodnie z art. 64 u.p.a. wysokość opłat egzekucyjnych wyrażona jest przeważnie stawką procentową w stosunku do egzekwowanych należności, z zastrzeżeniem minimalnej kwoty, bądź też kwotowo w odniesieniu do każdej czynności podjętej przez organ egzekucyjny. Co do zasady koszty postępowania egzekucyjnego w administracji w stosunku do kwoty dochodzonej należności określone zostały w formie procentowej – opłata manipulacyjna w wysokości 1% oraz opłata za czynności egzekucyjne w wysokości od 4 do 8%, w zależności od rodzaju dokonanego zajęcia. Biorąc powyższe pod uwagę nie sposób stwierdzić, że przewidywane koszty dochodzenia i egzekucji należności będą wyższe od kwoty możliwej do uzyskania w postępowaniu egzekucyjnym, co mogłoby stanowić przesłankę umorzenia w oparciu o § 3 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia. Z treści tego przepisu wynika, że przepis ten odnosi się wyłącznie do możliwości umorzenia należności jedynie wówczas, gdy przewidywane koszty dochodzenia i egzekucji należności, będą wyższe od kwoty potencjalnie możliwej do uzyskania w toku egzekucji, nie ma tu więc powiązania z koniecznością uzyskania całej dochodzonej należności (wystarczy, że będzie wyższa od przewidywanych kosztów egzekucji). W odniesieniu zatem do tej kwestii należy zauważyć, iż w dacie wydania przez organ II instancji zaskarżonej decyzji w stosunku do strony prowadzona była skutecznie egzekucja, która częściowo doprowadziła do zaspokojenia wierzyciela. Skarżąca dodatkowo posiada składniki majątku nieruchomego, które także mogą stanowić przedmiot egzekucji. Tym samym w sprawie nie występuje ww. przesłanka. Oczywistym jest również, że skutecznie prowadzona egzekucja wyklucza zastosowanie przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia, tj. bezskuteczności postępowania egzekucyjnego. Skoro egzekucja prowadzona jest skutecznie, to nie, ma podstaw do stwierdzenia jej bezskuteczności. Niewątpliwie w przedmiotowej sprawie nie znajdzie również zastosowania § 4 ust. 1 rozporządzenia, ponieważ ostatni kurs wymiany walut opublikowany przez Europejski Bank Centralny przed pierwszym dniem miesiąca, w którym została wydana decyzja ustalająca kwotę nienależnie pobranych płatności tj. na dzień 27 lutego 2009 r., wyniósł 4,7030 zł, zatem kwota stanowiąca równowartość 100 euro wynosiła 470,30 zł i nie przekracza ona wysokości należności wobec strony skarżącej. Jak już wyżej wskazano organ agencji płatniczej może umorzyć należności tylko w przypadkach ściśle określonych w § 3 i 4 rozporządzenia, a sytuacja strony nie odpowiada żadnej z hipotez wynikających z tych przepisów. Na marginesie należy zauważyć, że skarżąca występując z wnioskiem o udzielenie ulgi płatniczej zobowiązana jest przedstawić swoją sytuację w sposób rzetelny. Skarżąca ma obowiązek reagować na wezwania organu dotyczące przedstawienia sytuacji majątkowej i składać wyjaśnienia potwierdzone dokumentami. Brak reakcji strony może stanowić powód negatywnej decyzji. Reasumując, w ustalonym stanie faktycznym zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Sąd nie stwierdził ponadto żadnego innego naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, ani też naruszenia przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności. Żaden z zarzut skargi nie jest skuteczny na tyle, by doprowadził do wyeliminowania decyzji z obrotu prawnego. Z wyłożonych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.