V SA/Wa 855/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Andrzej Kania, Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński (spr.), Sędzia WSA - Joanna Zabłocka, , Protokolant referent - Maryla Wiśniewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 września 2013 r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Warszawie z dnia ... lutego 2013 r. nr ... w przedmiocie uchylenia decyzji ostatecznej oraz odmowy przyznania pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) na rok 2009. oddala skargę Po rozpoznaniu odwołania J. G. od decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Płońsku z dnia ... sierpnia 2012 r. nr ... o uchyleniu decyzji dotychczasowej oraz o odmowie przyznania pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) na rok 2009 Dyrektor Mazowieckiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Warszawie decyzją z dnia ... lutego 2013 r. nr ... utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu własnej decyzji organ odwoławczy przywołał m.in. następujące okoliczności faktyczne i prawne: J. G. złożył w dniu 15 maja 2009 r. wniosek o przyznanie płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania. W następstwie przeprowadzonego postępowania Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Pułtusku decyzją nr ... z dnia ... października 2009 r. przyznał wnioskodawcy płatności w wysokości ... zł. W dniu 7 lutego 2012 r. do Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wpłynęła informacja przekazana przez P. W., z której wynikało, że jest on właścicielem działek ewidencyjnych o numerach, które we wniosku o przyznanie płatności deklaruje J. G., pomimo, że nie jest ich posiadaczem i faktycznym użytkownikiem. W związku z podjętymi informacjami, organ I instancji na mocy postanowienia nr ... z dnia ... kwietnia 2012 r. wznowił postępowanie w sprawie zakończonej przyznaniem ww. płatności ONW na rok 2009. W toku trwania postępowania wznowionego przeprowadzono oględziny spornych nieruchomości, z czego sporządzony został raport. Z kolei w dniu 22 czerwca 2012 r. organ I instancji wezwał stronę celem złożenia wyjaśnień w zakresie użytkowania spornych działek deklarowanych we wniosku. W odpowiedzi na powyższe 12 lipca 2012 r. J. G. przedłożył wyjaśnienia oświadczając, że nie użytkował spornych działek gdyż były one użytkowane przez poprzednich właścicieli w porozumieniu z P. W. a deklaracja ich we wniosku wynikała z porozumienia zawartego pomiędzy P. W. a stroną postępowania w myśl, której J. G. pomimo braku użytkowania spornych działek deklarował je we wniosku a płatności uzyskane w wyniku przyznanego wsparcia przekazywał P. W. lub H. Z., jako formalnemu dzierżawcy spornych działek. Mając na względzie powyższe dowody zebrane w postępowaniu w dniu ... sierpnia 2012r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR decyzją nr ... odmówił wnioskodawcy przyznania pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) na rok 2009 i nałożył sankcję w wysokości ... zł. z tytułu ONW – nizinne strefa I oraz sankcję w wysokości ... zł z tytułu ONW – nizinne strefa II. W dniu 31 sierpnia 2012 r. J. G. przedłożył odwołanie od ww. decyzji, wskazując, że powodem odwołania są nieprawdziwe zeznania świadków tj. H. Z. oraz P. W. Strona wniosła o dołączenie nowych dowodów oraz zeznań świadków jak również podważyła wyniki kontroli na miejscu. Organ II instancji czyniąc zadość żądaniu strony wystosował w dniu 20 listopada 2012 r. zawiadomienie informujące o możliwości wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów w sprawie (zgodnie z żądaniem strony). Zawiadomienie doręczono stronie do rąk własnych w dniu 22 listopada 2012 r. Strona w dniu 26 listopada stawiła się w Oddziale Regionalnym ARiMR w Warszawie celem zapoznania się ze zgromadzoną dokumentacją oraz złożyła oświadczenie, w którym zobowiązała się do dostarczenia dowodów, jednakże nie podjęła żadnych czynności w sprawie. Mając powyższe na uwadze organ odwoławczy podkreślił, iż Wnioskodawca składając wniosek obszarowy złożył zarazem oświadczenie, że znane są mu zasady przyznawania dopłat bezpośrednich poprzez złożenie podpisu na wniosku pod umieszczonym tam oświadczeniem. Poza tym osoba przystępująca do prowadzenia działalności gospodarczej powinna być zorientowana w przepisach prawnych regulujących tę działalność w stopniu wystarczającym do poprawnego prowadzenia tej działalności. Następnie organ wskazał, że w niniejszej sprawie zastosowanie będą miały przepisy ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. Nr 64, poz. 427 ze zm.) oraz Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w spawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)", objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2009 r., nr 40, poz. 329). Przytoczył jednocześnie treść § 2 ww. rozporządzenia podkreślając, iż z powyższej regulacji wynika, że o prawie do płatności przesądza posiadanie nie zaś tytuł prawny do gruntów. Według przepisu art. 336 k.c. posiadaczem rzeczy jest, bowiem zarówno ten, kto nią włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). Posiadanie, oznacza więc fizyczne władztwo nad rzeczą, któremu towarzyszy element psychiczny – zamiar władania rzeczą dla siebie. Dla przyznania płatności nie jest jednak wystarczające samo posiadanie działek rolnych w rozumieniu art. 336 k.c., konieczne jest również faktyczne rolnicze użytkowanie tych gruntów. Przy czym użytkowanie gruntów rolnych deklarowanych we wniosku poprzez utrzymanie ich zgodnie z normami powinno trwać przez cały rok kalendarzowy, w którym został złożony wniosek. W świetle powyższego płatności należą się posiadaczowi gruntów rolnych utrzymującemu grunty zgodnie z normami. Jeżeli zatem o płatność wystąpi rolnik, który posiada grunty rolne, faktycznie je uprawia, utrzymuje je zgodnie z normami i spełnia inne przesłanki warunkujące ich przyznanie, określone w przepisach krajowych i unijnych, płatności będą mu przysługiwać nawet w przypadku bezprawnego użytkowania działek rolnych. Rozstrzygające dla przyznania płatności jest, zatem, kto w sposób trwały użytkował grunty rolne i utrzymywał je w dobrej kulturze rolnej, w tym w szczególności poczynił nakłady np. poniósł koszty zakupu nawozów, przeprowadził inne prace polowe niezbędne do uzyskania pożytków. Albowiem celem ustawy o płatnościach do gruntów rolnych jest finansowe wspieranie producentów rolnych, czyli osób, które faktycznie uprawiają grunty rolne nawet, gdy nie są ich właścicielami. Nadto, stosownie do art. 7 ust. 6 ustawy o płatnościach w ramach systemu wsparcia bezpośredniego lub zgodnie z art. 18 ust. 1 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, w przypadku, gdy działka rolna stanowi przedmiot posiadania samoistnego i posiadania zależnego, płatności obszarowe przysługują posiadaczowi zależnemu. Organ II instancji podkreślił, że w toku prowadzonego postępowania na podstawie zebranej dokumentacji ustalono, że użytkownikiem spornych działek rolnych położonych na działkach ewidencyjnych o numerach: - ... nie był J. G.. Powyższe okoliczności ustalono przede wszystkim w oparciu o oświadczenie samej strony, która oświadczyła, że nie użytkowała spornych działek a deklaracja we wniosku wnikała z upoważnienia, (jakie otrzymała od P. W., jako właściciela), do ubiegania się o płatności na te działki. Ponadto w toku postępowania w wyniku przeprowadzone kontroli na miejscu w dniu 7 marca 2012 r. ustalono, że w roku składania wniosku o przyznanie płatności na działkach rolnych ... nie była prowadzona działalność rolnicza natomiast na działkach ... i ... stwierdzono zawyżenie powierzchni deklarowanej w stosunku do powierzchni uprawnionej do płatności. Okoliczność braku użytkowania spornych działek potwierdzona została również przez inne dowody zgromadzone w toku postępowania tj. oględziny spornych działek dnia 20 czerwca 2012 r. oraz 5 lipca 2012 r. jak też zeznania świadków. Organ za istotne w sprawie uznał również to, że strona nie zgłosiła w wymaganym terminie zastrzeżeń do treści raportu z dokonanej kontroli na miejscu. Decyzję organu odwoławczego zaskarżył J. G.. Skarżący nie sformułował zarzutu naruszenia przez organ jakiegokolwiek przepisu prawa. Podniósł jednak, że użytkował sporne działki, natomiast nie użytkował ich zarówno P. W. jak i H. Z. Zaprzeczył jednocześnie temu jakoby został wezwany do wskazania dowodów. Z treści skargi wynika, iż jej autor wnosi o przesłuchanie świadków oraz o dopuszczenie dowodów z dokumentów w postaci rachunków dotyczących zakupu nawozów i pożyczania maszyn. Ponadto zarzuca P. W. oraz H. Z. składanie nieprawdziwych zeznań i oświadczeń. Podkreśla, iż jest to związane z ich pokrewieństwem oraz problemami rodzinnymi na tle wychowania wnuczka Z. przez Wasilczenkę, który wymógł na niej pod groźbą ograniczenia kontaktów z wnuczkiem aby poświadczyła nieprawdę co do tego kto użytkował sporne działki. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko. Sąd zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie albowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Rozpatrywana sprawa dotyczy oceny zasadności przyznania skarżącemu płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (zwanych dalej płatnościami ONW) na rok 2009, oraz oceny zasadności odmowy ich przyznania. Wobec powyższego przypomnieć należy, że w sprawie tej podstawą przyznania płatności ONW stanowiło wydane na podstawie delegacji wynikającej z art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. nr 64 poz. 427) rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013, zwane dalej rozporządzeniem ONW. W myśl § 2 tego rozporządzenia płatność ONW przysługuje rolnikowi w rozumieniu przepisów art. 2 lit. a rozporządzenia nr 73/2009, zwanemu dalej "rolnikiem": 1) który podjął zobowiązanie, o którym mowa w: a) art. 14 ust. 2 tiret drugie rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) oraz zmieniającego i uchylającego niektóre rozporządzenia (Dz. Urz. WE L 160 z 26.06.1999, str. 80, z późn. zm.), albo b) art. 37 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 277 z 21.10.2005, str. 1, z późn. zm.); 2) jeżeli łączna powierzchnia działek rolnych w rozumieniu art. 2 pkt. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. Urz. UE L 316 z 02.12.2009, str. 64), lub ich części, położonych na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, na których jest prowadzona działalność rolnicza w rozumieniu art. 2 lit. c rozporządzenia nr 73/2009, posiadanych w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, wynosi co najmniej 1 ha; 3) do położonej na obszarze ONW powierzchni działek rolnych lub ich części, będących w jego posiadaniu w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, wynoszącej nie więcej niż 300 ha; 4) jeżeli został mu nadany nr identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności; 5) jeżeli są przestrzegane wymogi i normy określone w przepisach o płatnościach w ramach systemu wsparcia bezpośredniego, zgodnie z przepisami art. 50a i art. 51 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 277 z 21.10.2005, str. 1 z późn. zm.). Rolnikiem w rozumieniu przywołanego wyżej art. 2 lit. a rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 jest osoba fizyczna lub prawna lub grupa osób fizycznych lub prawnych bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego których gospodarstwo znajduje się na terytorium Wspólnoty określonym w art. 299 Traktatu oraz która prowadzi działalność rolniczą. Z kolei zgodnie z art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem Europejskiego Funduszu Rolnego na przecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. nr 64, poz. 427), jeżeli warunkiem przyznania pomocy jest posiadanie gospodarstwa rolnego lub gruntu i pomoc jest przyznawana do powierzchni gruntu, a grunt ten stanowi przedmiot posiadania samoistnego i posiadania zależnego pomoc przysługuje posiadaczowi zależnemu gruntu. Z powyższych regulacji prawnych wynika, iż pomoc jest udzielana na wniosek podmiotu będącego posiadaczem gospodarstwa rolnego i do gruntów znajdujących się w jego posiadaniu. Celem płatności ONW jest bowiem wspieranie działalności rolniczej posiadaczy gospodarstw rolnych którzy spełniają określone warunki wynikające z art. 14 ust. 2 tiret drugie rozporządzenia Rady WE nr 1257/1999 z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) oraz zmieniającego i uchylającego niektóre rozporządzenia tj. prowadzą działalność rolniczą na minimalnym areale który zostanie określony, podejmują się prowadzić działalność rolniczą na obszarze o niekorzystnych warunkach gospodarowania przez przynajmniej pięć lat od pierwszej wypłaty dodatku wyrównawczego oraz stosują zwykłą dobrą praktykę rolniczą zgodną z potrzebą ochrony środowiska naturalnego i utrzymania terenów wiejskich w szczególności poprzez zrównoważoną gospodarkę rolną. Przechodząc na grunt przedmiotowej sprawy przypomnieć należy, iż skarżący pierwotnie uzyskał korzystną dla siebie decyzję o przyznaniu płatności ONW (decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Płońsku dnia ... października 2009 r. nr ... Jednocześnie w wyniku wznowienia postępowania zakończonego ww. decyzją ustalono, iż skarżący nie użytkował działek objętych wnioskiem o przyznanie płatności. Podstawą takich ustaleń były w szczególności wyjaśnienia samego skarżącego, który oświadczył, że nie użytkował spornych działek albowiem użytkowali je poprzedni właściciele. Taki stan rzeczy w pełni uzasadnił podjęcie decyzji (w oparciu o art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a.) mocą której uchylono wcześniejszą decyzję o przyznaniu płatności na rok 2009, oraz odmówiono ich przyznania wraz z nałożeniem stosownych sankcji (rozstrzygnięcie podjęte w I instancji postępowania będącego przedmiotem oceny sądu). Nie sposób zarzucić jakichkolwiek nieprawidłowości także i postępowaniu jakie toczyło się w II instancji. Otóż w jego toku skarżący otrzymał w dniu 22 listopada 2012 r. informację o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów, jak również o możliwości dostarczenia nowych dowodów w sprawie. Takie nowe dowody nie zostały jednak przez niego wskazane. Z materiału dowodowego zgromadzonego w toku trwania postępowania administracyjnego wynika, iż fakt nie uprawiania spornych nieruchomości przez skarżącego został potwierdzony także innymi dowodami w tym stosowną kontrolą na miejscu której wyników skarżący skutecznie nie zakwestionował. Nie zgłosił on bowiem w wymaganym terminie zastrzeżeń do przedłożonego raportu. Taki stan rzeczy pozwala zasadnie twierdzić, iż z wynikami kontroli o której mowa de facto zgodził się. Powyższa okoliczność została potwierdzona także zeznaniami świadków. Również oni wskazali, iż skarżący nie uprawiał spornych działek. W tym stanie rzeczy należy odrzucić twierdzenie skargi jakoby jej autor nie miał możliwości złożenia w postępowaniu administracyjnym własnych wniosków dowodowych. Za bezzasadne sąd uznał również wnioski zawarte w skardze o przeprowadzenie w postępowaniu sądowym dowodów z zeznań świadków oraz z dokumentów w postaci rachunków potwierdzających pożyczanie maszyn rolniczych i zakupu nawozów sztucznych. Dowody te nie były niezbędne (w rozumieniu art. 106 § 3 p.p.s.a.) do wyjaśnienia istotnych wątpliwości w sprawie, albowiem takich wątpliwości po prostu nie było. Skarżący przyznał bowiem – o czyn nadmieniono wcześniej – że nieruchomości objętych wnioskiem o płatności ONW nie uprawiał. Poza tym w postępowaniu przed sądem administracyjnym nie przeprowadza się dowodu z zeznań świadków a jedynie dowody z dokumentów i to jedynie w zakresie wskazanym w art. 106 § 3 p.p.s.a. Reasumując stwierdzić należy, iż organ miał nie tylko uzasadnione podstawy do wznowienia postępowania zakończonego decyzją o przyznaniu skarżącemu płatności ONW na rok 2009, ale i do uchylenia tej decyzji (na podatnie art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a.) jak również do nałożenia stosownych kar. Mając to wszystko na względzie sąd skargę oddalił na podstawie art. 151 p.p.s.a.