V SA/Wa 858/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Jadwiga Smołucha (spr.), Sędzia WSA - Bożena Zwolenik, Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński, Protokolant st. specjalista - Justyna Macewicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 stycznia 2020 r. sprawy ze skargi T. Ż. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę. Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (zwanego dalej – "ZUS", "organ") z dnia [...] marca 2019 r. o numerze [...] utrzymująca w mocy decyzję z [...] stycznia 2019 r., nr [...], którą odmówiono T. Ż. (dalej – "Skarżący", "Strona", "Zobowiązany") umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne. Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym. W piśmie z 29 kwietnia 2016 r. Skarżący zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie [...] zł. Uzasadniając wniosek Skarżący wskazał na zły stan zdrowia i trudną sytuację materialną spowodowaną wysokimi kosztami leczenia. Decyzją z [...] stycznia 2019 r. o numerze [...] ZUS odmówił Skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia zdrowotne. Po dokonaniu analizy ustalonej w toku postępowania sytuacji majątkowej i zdrowotnej Skarżącego, ZUS nie stwierdził zaistnienia przesłanek uzasadniających umorzenie należności z tytułu składek, określonych w art. 28 ust. 3 oraz ust. 3a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1778 ze zm.; zwanej dalej: u.s.u.s.) oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365; zwanego dalej: rozporządzeniem). Skarżący wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy. Decyzją z [...] marca 2019 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy swoje rozstrzygnięcie z [...] stycznia 2019 r. Organ wskazał, że Skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną –T. P., która pobiera świadczenie emerytalne w kwocie [...] zł miesięcznie, a Skarżący otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości [...] zł. Skarżąc z żoną posiadają wspólne oszczędności w kwocie przewyższającej zobowiązania z tytułu składek (środki na dwóch rachunkach bankowych w wysokości [...] zł oraz [...] zł.). Organ ustalił, że stałe wydatki miesięczne Skarżącego na utrzymanie wynoszą: opłaty eksploatacyjne – [...] zł, inne opłaty – [...] zł, koszty związane z leczeniem [...] zł. Skarżący posiada zobowiązania finansowe w kwocie [...] zł, spłacane w miesięcznej racie – [...] zł do listopada 2019 r. Skarżący jest współwłaścicielem w 1/2 części mieszkania o powierzchni 72 m2 oraz posiada mienie ruchome na łączną kwotę [...] zł. Strona jest również współwłaścicielem (1/2 udziału) nieruchomości położonej w miejscowości [...] gmina [...] o powierzchni [...] ha. Organ nie stwierdził aby Skarżący korzystał z pomocy ośrodka pomocy społecznej. W ocenie organu z przedstawionego przez Stronę kosztorysu, uwzględniającego ponoszone wydatki związane z utrzymanie gospodarstwa domowego, wynika, że Skarżący nie ma możliwości jednorazowego uregulowania należności z tytułu składek bez ryzyka pozbawienia możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb związanych z życiem codziennym. Według organu jednakże konieczność ponoszenia wydatków na utrzymanie gospodarstwa domowego nie stanowi przesłanki umorzenia należności z tytułu składek. Organ uznał, że zadłużenie z innych tytułów (spłacane w miesięcznych ratach – [...] zł) również nie stanowi przesłanki do umorzenia należności. Organ zwrócił uwagę, że zgromadzone dowody nie wskazują, by zadłużenie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych, lecz było wynikiem nieopłacania składek w czasie prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. W konkluzji organ stwierdził, że w przypadku Skarżącego nie zachodzi całkowita nieściągalność należności uzasadniająca umorzenie zaległych składek. Nie można również stwierdzić aby konieczność uregulowania zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek wraz z należnymi odsetkami za zwłokę, przykładowo w drodze układu ratalnego, uniemożliwiła Skarżącemu zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. W złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skardze na decyzję ZUS z [...] marca 2019 r. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego rozstrzygnięcia. Podniósł, że Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 25 czerwca 2012 r. uchylił decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia w przedmiocie ustalenia obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, ponieważ usługi pilota wycieczek świadczone były sporadycznie, uzyskiwany przychód mniejszy od należnych składek, a za okresy, w których nie prowadzono działalności nie mogą być naliczane składki. Ponadto wskazał na przedawnienie należności z tytułu składek w związku z art. 4 ust. 4 u.s.u.s. W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016r. poz.718.), dalej: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, że zadaniem wojewódzkiego sądu administracyjnego jest zbadanie legalności (zgodności z prawem) zaskarżonego rozstrzygnięcia, czyli ustalenie czy organy orzekające w sprawie prawidłowo zinterpretowały i zastosowały przepisy prawa w odniesieniu do właściwie ustalonego stanu faktycznego. Realizując powyższe uprawnienia sąd uznał, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd uznał za prawidłowo ustalony przez organ odwoławczy stan faktyczny zaistniały w sprawie i opisany we wcześniejszej części niniejszego uzasadnienia, i w konsekwencji przyjął ustalenia stanu faktycznego dokonane w zaskarżonym rozstrzygnięciu ZUS z [...] marca 2019 r. (zob.: uchwała NSA z 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09). Podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji jest art. 28 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. W myśl art. 28 ust. 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Całkowita nieściągalność, o której mowa w art. 28 ust. 2 u.s.u.s., zachodzi w przypadkach opisanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Jednak w myśl art. 28 ust. 3a u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe warunki umorzenia należności z tytułu składek zostały określone w wydanym na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s. rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. Stosownie do § 3 ust. 1 powołanego rozporządzenia, ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Nie powielając wszystkich ustaleń organu, szczegółowo opisanych w zaskarżonej decyzji, a które sąd uznaje za prawidłowe, należy zwrócić uwagę, że użycie w art. 28 ust. 1, 2 i 3a u.s.u.s zwrotu, że należności z tytułu składek mogą być umarzane, wskazuje na to, że decyzja w tym przedmiocie ma charakter uznaniowy. Zatem nawet w przypadku, gdy zaistnieje któraś z sytuacji określonych w art. 28 ust. 3 i 3a u.s.u.s., organ nie ma obowiązku wydania decyzji o umorzeniu należności. Ponadto inne niż całkowita nieściągalność, o której mowa w art. 28 ust. 2 u.s.u.s, kryteria umorzenia należności, określone w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i w § 3 ust. 1 rozporządzenia (tj. stan majątkowy i sytuacja rodzinna zobowiązanego wskazująca na to, że nie jest on w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny), sformułowane zostały w sposób niedookreślony i w związku z tym dokonywana przez organ ocena, czy w konkretnym przypadku zaistniały przesłanki do umorzenia należności, oparta jest w znacznej mierze na elementach natury słusznościowej. Z tych względów decyzje w przedmiocie umorzenia należności podlegają ograniczonej kontroli sądowej. Kontroli podlega poprawność przeprowadzonego postępowania, w tym kwestia, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, czy dokonano niezbędnych ustaleń faktycznych co do sytuacji strony oraz wyważenia interesu społecznego z indywidualnym interesem strony, czy decyzję wydano w oparciu o prawidłowo zgromadzony materiał dowodowy oraz czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności. Należy przy tym mieć na uwadze, że umorzenie należności z tytułu składek jest instytucją o charakterze wyjątkowym, zaś zasadą jest płacenie tych należności. W rozpoznawanej sprawie organ prawidłowo ustalił, że w odniesieniu do Skarżącego niewątpliwie nie zachodzi żaden z przypadków całkowitej nieściągalności, określonych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Badając, czy zaistniały pozostałe przesłanki umorzenia należności określone w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i w § 3 ust. 1 rozporządzenia, organ dokonał wyczerpującego ustalenia sytuacji materialnej i rodzinnej Skarżącego, w oparciu o dane oraz materiały przedstawione przez Skarżącego. Organ dokonał rzetelnej i wnikliwej analizy zgromadzonego materiału dowodowego, na podstawie którego ocenił sytuację Skarżącego, pod kątem możliwości i przewidywanych skutków uiszczenia przez niego należności z tytułu zaległych składek. Organ przedstawił logiczną i spójną argumentację wniosku, wyprowadzonego z analizy stanu faktycznego sprawy, co do nieistnienia przesłanek do wydania decyzji o umorzeniu należności w całości lub w części. Sąd podziela ocenę organu, że Skarżący ma stabilną sytuację majątkową i rodzinną oraz stałe dochody z tytułu emerytury, które pozwalają na pokrycie powstałych zaległości składkowych, bez pogorszenia zaspokojenia potrzeb bytowych skarżącego i jego rodziny, w tym także kosztów leczenia. Przewlekłe choroby Skarżącego pozostają bez wpływu na samą wysokość uzyskiwanych przez niego świadczeń emerytalnych. Sąd podziela również konstatację organu, że do powstania zaległości składkowych Skarżącego nie doszło na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych, lecz było wynikiem niewywiązywania się przez niego z ustawowego obowiązku opłacania tych składek. Brak jest podstawy prawnej do badania przez organ, rozpoznający wniosek o umorzenie należności z tytułu składek na podstawie art. 28 u.s.u.s., istnienia i wysokości tych należności w sytuacji gdy zostały one ustalone prawomocną decyzją administracyjną. Jak wynika z akt administracyjnych w rozpoznawanej sprawie wysokość zadłużenia Skarżącego została określona decyzją ZUS z [...] grudnia 2015 r. nr [...], która była następnie przedmiotem kontroli sądowej - wyrokiem z [...] września 2016 r. Sąd Okręgowy w [...] oddalił odwołanie Skarżącego od tej decyzji. Z akt administracyjnych wynika, że Organ w postępowaniu wyjaśniającym prowadzonym w rozpoznawanej sprawie analizował kwestię przedawnienia należności objętych tym postępowaniem i ustalił, że najstarsza zaległość na koncie Skarżącego może się przedawnić w czerwcu 2019 r. ("Relacja. Dotyczy stanu konta płatnika składek Pana T. Ż. NIP [...]" z 29 października 2018 r. – akta administracyjne k. 37-41). W przypadku gdy już po wydaniu wyroku z [...] września 2016 r. doszłoby do przedawnienia należności ustalonych decyzją ZUS z [...] grudnia 2015 r., a pomimo tego Organ prowadziłby egzekucję przedawnionych należności, Skarżący może podnosić tę okoliczność w zarzutach przeciwegzekucyjnych na podstawie art. 33 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Reasumując uznać należy, że nie doszło do naruszeń przepisów wymienionych w skardze, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji. Organ stosownie do art. 7, art. 8 § 2 oraz art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. podjął wszystkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia sprawy i dysponował materiałem wystarczającym do podjęcia rozstrzygnięcia. Sąd nie dopatrzył się również naruszeń przepisów prawa procesowego, które miałyby wpływ na wynik sprawy. Wydane w sprawie rozstrzygnięcie zawiera wszelkie określone prawem elementy. Organ w sposób wystarczający wyjaśnił również motywy zaskarżonej decyzji, a jej uzasadnienie spełnia wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a. Mając powyższe na uwadze sąd uznał, że zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu i działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.