V SA/Wa 862/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Krystyna Madalińska – Urbaniak, Sędzia WSA - Barbara Mleczko – Jabłońska (spr.), Sędzia WSA - Dorota Mydłowska, Protokolant - Monika Włochińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 października 2009 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] marca 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników; oddala skargę. Pismem z [...] grudnia 2007r. M. P., producentka rolna złożyła wniosek o umorzenie jej należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników. W uzasadnieniu wniosku zainteresowana wskazała, iż KRUS nie poinformował jej o obowiązku opłacania składek po ustaniu jej prawa do renty chorobowej w 1994r. Do czasu złożenia niniejszego wniosku nie korzystała z żadnych świadczeń z KRUS. W związku z powyższym była przekonana, że nie podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu rolników. Podkreśliła, iż spłata należności z tytułu składek za okres 10 lat przekracza jej możliwości finansowe. Decyzją z [...] marca 2008r., Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (dalej: Prezes KRUS) umorzył odsetki z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników w kwocie 3.363,00 zł oraz odmówił umorzenia pozostałego zadłużenia. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, iż zadłużenie zainteresowanej w łącznej kwocie 14.880,60 zł powstało z powodu braku zgłoszenia do ubezpieczenia społecznego po ustaniu prawa do renty. Po wstrzymaniu wypłaty renty w dniu [...] stycznia 1994r. Strona nie została wezwana do dokonania zgłoszenia do ubezpieczenia społecznego rolników. Organ zaznaczył, iż niski dochód jaki uzyskuje dłużniczka z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego oraz wysokość świadczenia emerytalno –rentowego jej męża z ZUS w kwocie 538,45 zł uzasadnia umorzenie w 50 % odsetek z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Pismem z [...] marca z 2008r. skarżąca złożyła wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy. Zaznaczyła, iż nie otrzymywała wezwań ze strony KRUS. Utrzymuje się z renty męża w wysokości 538,45 zł oraz z gospodarstwa rolnego o powierzchni ogólnej 6,0114 ha w tym 3,51 ha przeliczeniowych. Z uwagi na brak własnych maszyn rolniczych, wypożycza je. Wskazała, iż koszt wynajmu maszyn rolniczych pochłania dochody gospodarstwa. Decyzją z [...] maja 2008r., Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego utrzymał w mocy decyzję własną z [...] marca 2008r. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż po wstrzymaniu zobowiązanej wypłaty renty, od dnia [...] stycznia 1994r. nie wezwano jej bezpośrednio do dokonania zgłoszenia się do ubezpieczenia społecznego rolników. Prezes KRUS zaznaczył, iż pismami z dnia [...] września 1996r. oraz [...] listopada 1996r. mąż skarżącej był wezwany, celem wyjaśnienia obowiązku podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników. W pismach tych znajdowała się informacja, zawierająca prośbę o dostarczenie przez w/w również dokumentacji skarżącej. Organ wskazał, iż mąż dłużniczki nie dostarczył żadnych dokumentów dotyczących jej osoby. W związku z powyższym w ocenie organu skarżąca posiadała wiedzę odnośnie warunków ubezpieczenia społecznego rolników i opłacania składek z tego tytułu. Prezes KRUS wskazał, iż z uwagi na brak należytej staranności Placówki Terenowej KRUS przy podejmowaniu działań poprzedzających objęcie zobowiązanej ubezpieczeniem społecznym po ustaniu prawa do renty, oraz biorąc pod uwagę dochód jaki uzyskuje ona z mężem z gospodarstwa rolnego, a także wysokość pobieranego przez jej męża świadczenia emerytalno-rentowego z ZUS w kwocie 538,45 zł netto, zasadne jest umorzenie 50% odsetek z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Ze względu na powyższe oraz brak nowych okoliczności w sprawie, które nie byłyby znane przez podejmowaniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] marca 2008 r. Pismem z [...] czerwca 2008r. M. P. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Prezesa KRUS z [...] maja 2008 r. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji. Po rozpoznaniu sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 2 października 2008r., o sygn. akt: VSA/Wa 1866/08, orzekł o uchyleniu decyzji Prezesa KRUS z [...] maja 2008r. W uzasadnieniu wskazał, iż postępowanie w sprawie umorzenia zaległych należności z tytułu składek poprzedzające wydanie decyzji przeprowadzone zostało przez organ z pominięciem zasad postępowania administracyjnego, a w konsekwencji z naruszeniem przepisów kpa tj. art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W dniu [...] marca 2009r. Prezes KRUS wydał decyzję, którą utrzymał w mocy decyzję z [...] marca 2008r., o umorzeniu odsetek z tytułu nie opłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od II kw. 1998r. do III kw. 2007r. w kwocie 3363,00 zł i odmowie umorzenia pozostałego zadłużenia. Organ odwoławczy wskazał, iż gospodarstwo rolne wnioskodawczymi nie jest zmechanizowane, oprócz podstawowych upraw hoduje kilka sztuk bydła, jednak organ nie uzyskał od ubezpieczonej informacji o kwotach wydawanych na wynajem maszyn, co nie pozwala na oszacowanie, jak znaczący jest to wydatek w jej budżecie. Dodatkowym źródłem dochodu w gospodarstwie, jak ustalił organ II instancji, jest świadczenie rentowe ZUS małżonka zainteresowanej, które wynosi 639,94 zł a także kwota uzyskiwana z płatności bezpośrednich do gruntów rolnych przyznana przez ARiMR. Ponadto dodatkowym dochodem pozwalającym na opłacenie składek, w opinii Prezesa KRUS będzie użytkowanie dodatkowo gruntu o powierzchni 4,75 ha przeliczeniowego. Jak wskazał organ odwoławczy, zgodnie z art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z 20 grudnia 1990r., o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2008r. nr 50, poz. 291 z późn.zm.) Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć na raty lub umorzyć w całości lub w części w przypadku uzasadnionym ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan funduszów emerytalno-rentowego i składkowego. Określenie "ważny interes zainteresowanego" należy rozumieć jako zaistnienie szczególnych zdarzeń losowych, niezależnych od działań danej osoby, powodujących ograniczenie zdolności płatniczych. Ważnym interesem płatnika, dającym podstawy do udzielenia ulg lub umorzenia całości lub części zadłużenia jest potwierdzenie jego szczególnie trudnej sytuacji bytowej, w której konieczność opłacenia składek zagrażałaby podstawom egzystencji. Prezes KRUS podkreślił, iż umarzanie przez KRUS należności nie może być obligatoryjną, zastępczą formą rozwiązywania problemów gospodarczych i finansowych poszczególnych rolników. Sam fakt, jak podał organ odwoławczy że wnioskodawczyni prowadzi niewielkie gospodarstwo rolne nie może być podstawą do umorzenia całości zadłużenia, a więc faktycznego zwolnienia z obowiązku opłacania składek w kilkuletnim okresie. Przeprowadzone postępowanie wykazało, jak podał organ odwoławczy, iż w przypadku producentki rolnej wynajmowanie maszyn rolniczych nie jest sytuacją nadzwyczajną, lecz stałym, wybranym sposobem radzenia sobie z wykonywaniem prac polowych. Za zdarzenie nadzwyczajne, w opinii Prezesa KRUS nie można uznać konieczności spłaty przez wnioskodawczynię kredytów bankowych, gdyż nie służyły one zaspokojeniu podstawowych potrzeb i nie były inwestycją w poprawę dochodowości gospodarstwa. Organ odwoławczy przyznał, iż znana mu jest trudna sytuacja finansowa zainteresowanej, która wynika z niskiej dochodowości gospodarstwa, jednak trudności takie dotykają wielu rolników prowadzących gospodarstwa na podobnym, niewielkim areale gruntów. W opinii Prezesa KRUS wydając decyzję z [...] marca 2008r., o umorzeniu 50 % odsetek z tytułu nie opłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników organ udzielił producentce rolnej znaczącej pomocy, ponadto przedstawił możliwość udzielenia dalszych ulg w spłacie w postaci rozłożenia pozostałej zaległości na raty, co wymaga jednak złożenia stosownego wniosku przez zainteresowaną. M. P., w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję, zarzuciła jej naruszenie art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, polegające na utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji odmawiającej umorzenia w całości zadłużenia z tytułu nie opłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników – mimo, że jej zdaniem zaistniały przesłanki uzasadniające uwzględnienie w całości wniosku. Autorka skargi wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i zasądzenie na jej rzecz od strony przeciwnej kosztów postępowania. Jej zdaniem zaskarżona decyzja powtarza błędy zaistniałe w poprzedniej, uchylonej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie decyzji Prezesa KRUS z [...] maja 2008r. Skarżąca potwierdza, że jej sytuacja rodzinna i materialna (liczba osób w gospodarstwie domowym, jego wielkość, dochody i zobowiązania) nie uległa żadnej zmianie w stosunku do stanu istniejącego w chwili wydania tamtego wyroku. Dalej wnosząca skargę producentka powołując się na treść art. 41a ust. 1 pkt 1 ww. ustawy dowodzi, że Prezes KRUS nie podniósł w treści zaskarżonej decyzji żadnych merytorycznych argumentów odnośnie stanu finansów funduszu emerytalno-rentowego i składkowego, co wedle autorki skargi upoważnia do wniosku, iż stan ten nie sprzeciwiał się uwzględnieniu w całości jej wniosku. Nie może się zgodzić także, z dalszą argumentacją przedstawioną przez organ odwoławczy, że skoro w gospodarstwach nie przekraczających 5 ha powierzchni, podlega ubezpieczeniu przeszło 58% ogółu ubezpieczonych w KRUS, to okoliczność, że podstawą egzystencji producentki rolnej jest niewielkie gospodarstwo, nie może uzasadniać odmowy umorzenia zaległości. Wedle autorki skargi wszystkie przedstawione okoliczności świadczą o tym, że organ winien umorzyć zaległe składki, podaje ona że mąż jest inwalidą otrzymującym niską rentę, a ona sama nie pobiera żadnych periodycznych świadczeń. Jedynym źródłem dochodów, oprócz wspomnianej renty jest uprawa żyta, ziemniaków i trzody chlewnej. Skarżąca podkreśliła także, iż spłaca pożyczkę w kwocie 360 zł miesięcznie i niezależnie od tego jest zobowiązana do uiszczania na bieżąco składki KRUS. Wnioskodawczyni wskazuje, iż nie jest w stanie spłacić pozostałego zadłużenia wobec KRUS, gdyż sytuacja finansowa jej rodziny jest niezwykle trudna, ma problemy z zaspokojeniem podstawowych potrzeb, nie myśląc już o rozwoju gospodarstwa. W odpowiedzi na skargę Prezes KRUS podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi, jako niezasadnej. Na rozprawie poprzedzającej wydanie wyroku w dniu 2 października 2009r. M. P. wyjaśniła, iż za rok 2008 otrzymała niższą kwotę dopłat, gdyż gospodarstwo w stosunku do roku poprzedniego uległo pomniejszeniu o grunty dzierżawione. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga okazała się niezasadna. Uprawnienia Sądu określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z póżn. zm. zwanej dalej p.p.s.a.) sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Kierując się tymi przesłankami i badając zaskarżoną decyzję w granicach określonych przepisami powołanych wyżej ustaw, Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności Sąd zauważa, że przedmiotem zaskarżenia jest sprawa umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników ciążące na skarżącej, które było już przedmiotem rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Stosownie do art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Zdaniem Sądu Prezes KRUS zastosował się w sposób prawidłowy i wyczerpujący do wytycznych Sądu zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 2 października 2008r. o sygn. akt V SA/Wa 1866/08. Organ II instancji był zobligowany do wnikliwego i szczegółowego rozpatrzenia całego materiału dowodowego, wnioski do jakich upoważniło organ przeprowadzone w ten sposób postępowanie zawarł w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Prezes KRUS odniósł się do konkretnej sytuacji zobowiązanej, ocenił bardzo dokładnie i uzasadnił przekonująco, iż decyzja odmowna nie stoi w sprzeczności ze słusznym interesem wnioskodawczyni. Organ odwoławczy odniósł się, także do braku z jego strony należytej staranności przy podejmowaniu działań poprzedzających objęcie producentki rolnej ubezpieczeniem społecznym. Granice niniejszej sprawy nakreślone zostały we wniosku skarżącej z [...] grudnia 2007r., którym wszczęte zostało postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu zaległych składek za okres od drugiego kwartału 1998r. do trzeciego kwartału 2007 r. w kwocie 14.880,60 zł., w tym należności głównej w kwocie 8.145,80 zł, odsetek w kwocie 6.726,00 zł. oraz kosztów upomnienia w kwocie 8,80 zł. Wobec treści wniosku skarżącej, wszczynającego kontrolowane przez Sąd postępowanie administracyjne, zastosowanie w sprawie miał - w szczególności - przepis art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, w którym ustawodawca przewidział m.in. instytucję umarzania należności z tytułu składek. Zgodnie z treścią wymienionego przepisu, Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części. Przywołane w przepisie art. 41a ust. 1 pkt 1 ww. ustawy kryterium "ważnego interesu zainteresowanego", przy zaistnieniu którego organ "może" uwzględnić wniosek umorzeniowy, wskazuje, iż decyzja Prezesa KRUS ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ ten przy ustalonym stanie faktycznym ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia. Orzekając w konkretnej sprawie organ może więc, a nie musi umorzyć należności, oceniając istnienie lub nieistnienie tego kryterium, a także możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, a w wyniku dokonanej oceny wybiera konsekwencje prawne swoich ustaleń. Zaznaczyć jednak trzeba, iż wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, w szczególności tych podnoszonych przez stronę (por. wyrok NSA z 2.02.1996 r., sygn. akt II SA 2875/95, Wokanda 1996, nr 6, s.36). Skarżąca w toku całego postępowania administracyjnego - tak w pierwotnym wniosku, jak również we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy - żądanie w zakresie umorzenia zaległości uzasadniała trudną sytuacją finansową swojej rodziny. Organ orzekający wziął pod uwagę okoliczności podnoszone przez stronę i dokonał ich oceny, co znalazło swoje odzwierciedlenie tak w materiale dowodowym sprawy, jak również w uzasadnieniu skarżonej decyzji. Pozwala to Sądowi na merytoryczną ocenę rozstrzygnięcia i stwierdzenie, iż w rozpoznawanej sprawie Prezes KRUS dokonał oceny całokształtu materiału dowodowego w granicach swobodnego uznania administracyjnego, zgodnie z art. 80 k.p.a. W toku postępowania wyjaśniającego organ przede wszystkim ustalił, że zadłużenie powstałe na koncie płatnika powstało wskutek nie dopełnienia obowiązku terminowego zgłoszenia Kasie faktów mających wpływ na przebieg ubezpieczenia, skarżąca zgłosiła się dopiero w maju 2007r., a jednostka terenowa KRUS objęła wnioskodawczynię ubezpieczeniem społecznym rolników z okresem wstecznym i wymierzyła należne składki wraz z odsetkami. Prezes KRUS potwierdza, że nie podjął wystarczających działań w celu ustalenia statusu ubezpieczonej już w roku 1994, bezpośrednio po ustaniu prawa do renty. Dopiero pismami z [...] września 1996r. oraz [...] listopada 1996r. wezwał męża producentki do wyjaśnienia kwestii obowiązku ubezpieczenia społecznego rolników, a jednocześnie do dostarczenia dokumentów w sprawie zainteresowanej, co jednak nastąpiło dopiero w maju 2007r. Lecz brak należytej staranności zarówno ze strony organu, jak i samej zainteresowanej nie jest ustawową przesłanką do umorzenia zadłużenia, jak słusznie podniósł organ. Zgodnie z art. 37 ww. ustawy to na rolniku ciąży obowiązek zgłoszenia się, bez wezwania jednostki KRUS w ciągu 14 dni od dnia spełnienia warunku do objęcia ubezpieczeniem, w przypadku skarżącej od dnia ustania prawa do otrzymywania renty. Prezes KRUS podkreślił także, że decyzją z [...] marca 2008r., umorzył 50% odsetek z tytułu nie opłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników, zatem to także stanowi znaczący element pomocy dla producentki rolnej. Również propozycja ze strony organu o możliwości spłaty należności w formie układu ratalnego, wymaga dokładnego przemyślenia ze strony zobowiązanej. Przeprowadzone przez organ postępowanie wykazało, iż oprócz prowadzenia gospodarstwa rolnego i niewielkich zysków z stąd płynących, bo w istocie jest ono prowadzone na niewielkim areale, rodzina zobowiązanej uzyskuje również świadczenie rentowe przyznane dla męża wnioskodawczyni, uzyskuje także dopłaty przyznawane przez ARiMR, a także dochody z gruntu dzierżawionego. Mimo, iż skarżąca w toku rozprawy przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie podała, iż dopłaty do gruntów za rok bieżący są nieco niższe niż w latach ubiegłych, to jednak zdaniem Sądu pozostają one na tyle znaczące, że umożliwiają spłatę zaległości składkowych. Organ odwoławczy również odniósł się do podnoszonej przez skarżącą kwestii konieczności wynajmu za opłatą urządzeń niezbędnych do prowadzenia działalności rolniczej, jednak nie uzyskawszy od wnioskodawczyni kopii rachunków, czy informacji o realnych kosztach nie pozwoliło to na oszacowanie, czy koszt ten jest znaczący w budżecie domowym. Zasadnym przyjąć jest, iż wynajmowanie maszyn przez producentkę nie jest sytuacją nadzwyczajną, a jedynie stałym sposobem prowadzenia prac polowych. Również, jak trafnie przyjął Prezes KRUS podnoszona przez producentkę rolną kwestia spłaty kredytu, który nie służył zaspokojeniu podstawowych potrzeb i nie był inwestycją w poprawę dochodowości gospodarstwa, nie może również być traktowane jako zdarzenie nadzwyczajne, jak chciałaby skarżąca. Sąd podkreśla także, iż materiał dowodowy, który został zebrany w sprawie, został rozpatrzony przez Prezesa KRUS w sposób wyczerpujący, a postępowanie przeprowadzone zostało z poszanowaniem zasady prawdy obiektywnej sformułowanej w art. 7 k.p.a. Skarżąca miała możliwość brania udziału w każdym stadium postępowania, była prawidłowo powiadamiana w trybie art. 10 k.p.a. o możliwości wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego oraz swych żądań. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.